ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ: Η εικόνα στο ασφαλιστικό τοπίο αλλάζει συνεχώς, με χιλιάδες συνταξιούχους να προσπαθούν να κατανοήσουν πώς επηρεάζονται από τις τελευταίες ρυθμίσεις και δικαστικές αποφάσεις.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
News: Το 2025 είναι κομβικό έτος, καθώς η κυβέρνηση ολοκληρώνει την καταβολή αναδρομικών σε αποστράτους και συνταξιούχους του Δημοσίου, ενώ ταυτόχρονα οι αλλαγές στη θεμελίωση με 35ετία και τα πλασματικά έτη δημιουργούν νέες προοπτικές αλλά και παγίδες.
Πώς η 35ετία μειώνει τις συντάξεις
Η θεμελίωση συνταξιοδοτικού δικαιώματος με 35ετία αποτελεί σημαντική διέξοδο για χιλιάδες ασφαλισμένους. Ωστόσο, το κλάσμα της ανταποδοτικής σύνταξης είναι πολύ χαμηλότερο σε σχέση με την 40ετία. Συγκεκριμένα, με 35 χρόνια ασφάλισης το ποσοστό αναπλήρωσης είναι 37,31%, ενώ με 40 χρόνια φτάνει στο 50,01%.
Αυτό σημαίνει ότι ένας εργαζόμενος με συντάξιμο μισθό 1.000 ευρώ θα λάβει 373 ευρώ ανταποδοτική σύνταξη με 35ετία, ενώ με 40ετία θα έπαιρνε 500 ευρώ. Η απώλεια φτάνει τα 127 ευρώ τον μήνα. Σε υψηλότερους μισθούς η διαφορά γίνεται ακόμη πιο ορατή: για συντάξιμο μισθό 3.000 ευρώ, η μηνιαία απώλεια φτάνει τα 381 ευρώ.
Τα δωρεάν πλασματικά και οι «παγίδες»
Η αναγνώριση δωρεάν πλασματικών ετών –όπως η επιδοτούμενη ανεργία ή η περίοδος ασθένειας– δίνει ανάσα σε πολλούς ασφαλισμένους που δεν συμπληρώνουν 40ετία. Όμως, κάθε έτος πλασματικού χρόνου μειώνει το ποσοστό αναπλήρωσης κατά 2,55%. Έτσι, ένας εργαζόμενος με συντάξιμο μισθό 1.000 ευρώ χάνει 25,5 ευρώ τον μήνα.
Το Υπουργείο Εργασίας μέσω του e-ΕΦΚΑ έχει ξεκαθαρίσει ότι τα πλασματικά έτη παραμένουν βασικό εργαλείο θεμελίωσης, αλλά χρειάζεται προσεκτικός υπολογισμός ώστε να αποφευχθούν μεγάλες μειώσεις. Στις περισσότερες περιπτώσεις, συμφέρει η εξαγορά στρατιωτικής θητείας, καθώς με 20 μήνες στρατού αναγνωρίζονται ουσιαστικά δύο χρόνια ασφάλισης με χαμηλότερο κόστος.
Παραδείγματα που δείχνουν τις απώλειες
1. Παλαιός ασφαλισμένος σε τράπεζα: Έχοντας 35 χρόνια και ηλικία 62, μπορεί να βγει σε σύνταξη. Αν ο μέσος συντάξιμος μισθός είναι 3.000 ευρώ, θα πάρει ανταποδοτική σύνταξη 1.119 ευρώ, αντί για 1.500 ευρώ με 40ετία. Χάνει 381 ευρώ τον μήνα.
2. Εργαζόμενος με μέσο μισθό 1.500 ευρώ: Με 39 έτη και 1 πλασματικό έτος ανεργίας, θα λάβει σύνταξη μειωμένη κατά περίπου 38 ευρώ μηνιαίως λόγω της επίδρασης του πλασματικού στο ποσοστό αναπλήρωσης.
3. Μητέρα με ανήλικο και 25ετία έως το 2012: Με εξαγορά 2 πλασματικών ετών θεμελιώνει δικαίωμα και κατοχυρώνει σύνταξη σε χαμηλότερο ηλικιακό όριο. Εδώ τα πλασματικά λειτουργούν ως κέρδος, όχι ως απώλεια.
Τα αναδρομικά που έρχονται
Η πιο σημαντική εξέλιξη για το 2025 είναι τα νέα αναδρομικά. Το Υπουργείο Οικονομικών έχει προγραμματίσει ως το τέλος Δεκεμβρίου να καταβάλει αναδρομικά που αφορούν:
• Απόστρατους: Επιστροφές από κρατήσεις ΕΑΣ και διαφορές μισθολογίων, ύψους έως 4.800 ευρώ.
• Συνταξιούχους Δημοσίου: Αναδρομικά από περικοπές επικουρικών και δώρων, σε εκτέλεση αποφάσεων του ΣτΕ.
• Συνταξιούχους ΙΚΑ – ΟΑΕΕ: Εκκρεμότητες από το 11μηνο 2015-2016. Η κυβέρνηση έχει δεσμευθεί να κλείσει το θέμα μέσα στο 2026, όμως φέτος θα γίνει προκαταβολική πληρωμή μέρους των ποσών.
Η εκτίμηση είναι ότι το συνολικό κόστος για τον κρατικό προϋπολογισμό θα ξεπεράσει τα 600 εκατ. ευρώ.
Τι αλλάζει για τους νέους συνταξιούχους
Η σταδιακή αύξηση των ορίων ηλικίας και η εφαρμογή της ρήτρας προσδόκιμου ζωής μετά το 2027 καθιστούν τη χρήση πλασματικών ετών πιο σημαντική από ποτέ. Οι νέοι ασφαλισμένοι (μετά το 1993) μπορούν μόνο να συμπληρώσουν την 40ετία, όχι να βγουν πριν τα 62. Αυτό σημαίνει ότι οι πλασματικοί χρόνοι δεν μειώνουν τα όρια ηλικίας, αλλά μόνο αυξάνουν το τελικό ποσό της σύνταξης.
Το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης τονίζει ότι οι νέοι ασφαλισμένοι πρέπει να σχεδιάσουν από νωρίς την εξαγορά, γιατί όσο καθυστερούν, τόσο αυξάνεται το κόστος.
Οι ευρωπαϊκές προκλήσεις: Ένας στους πέντε κινδυνεύει με σύνταξη φτώχειας
Η EIOPA (Ευρωπαϊκή Αρχή Ασφαλίσεων και Επαγγελματικών Συντάξεων) προειδοποιεί ότι το 20% των Ευρωπαίων πολιτών κινδυνεύει να ζήσει σε συνθήκες φτώχειας στην τρίτη ηλικία. Η Ελλάδα είναι στις πιο ευάλωτες χώρες λόγω δημογραφικής γήρανσης, καθώς σε 40 χρόνια η αναλογία εργαζομένων προς συνταξιούχους θα έχει μειωθεί στο 1,5 προς 1.
Η λύση, σύμφωνα με την Αρχή, βρίσκεται στην ανάπτυξη συμπληρωματικών επαγγελματικών ταμείων και ιδιωτικών συντάξεων. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεξεργάζεται προτάσεις για ψηφιακούς λογαριασμούς αποταμιεύσεων και φορολογικά κίνητρα, ώστε οι πολίτες να αποταμιεύουν συστηματικά για τα γηρατειά τους.
Οι διεκδικήσεις των συνταξιούχων
Οι ενώσεις συνταξιούχων στην Ελλάδα ζητούν μόνιμες αυξήσεις και όχι μόνο εφάπαξ αναδρομικά. Όπως τονίζει ο πρόεδρος της Ένωσης Αποστράτων, «τα αναδρομικά είναι μια δικαίωση, αλλά δεν αρκούν για να καλύψουν τις συνεχείς αυξήσεις στο κόστος ζωής».
Η Ανεξάρτητη Αρχή Κοινωνικής Ασφάλισης παρακολουθεί στενά τις πληρωμές και καλεί τους συνταξιούχους να υποβάλλουν ηλεκτρονικά αιτήσεις για τυχόν διορθώσεις.
Το 2025 εξελίσσεται σε χρονιά καμπής για τους συνταξιούχους. Από τη μια πλευρά, τα αναδρομικά φέρνουν ανάσα ρευστότητας, ειδικά για τους αποστράτους. Από την άλλη, οι παγίδες της 35ετίας και των πλασματικών δείχνουν ότι χρειάζεται στρατηγικός σχεδιασμός.
Όλοι οι ασφαλισμένοι –παλαιοί και νέοι– καλούνται να υπολογίσουν προσεκτικά τα δικαιώματά τους. Οι επιλογές γύρω από την αναγνώριση χρόνων, την ηλικία εξόδου και τις δικαστικές εξελίξεις θα καθορίσουν το ύψος της σύνταξης για τα επόμενα 20-30 χρόνια της ζωής τους.
Η πρόκληση είναι διπλή: να διασφαλιστούν αξιοπρεπείς συντάξεις για τη σημερινή γενιά και να παραμείνει βιώσιμο το σύστημα για τις επόμενες.
