ΑΓΡΟΤΙΚΑ ΝΕΑ: Η συζήτηση γύρω από την αναθεώρηση της ΚΑΠ 2023-2027 φέρνει στην πρώτη γραμμή ένα νέο χρηματοδοτικό εργαλείο, που δίνει στην Ελλάδα τη δυνατότητα να διοχετεύει ετησίως σχεδόν 98 εκατ. ευρώ σε αποζημιώσεις αγροτών και κτηνοτρόφων, με προδιαγραφές παρόμοιες με το Μέτρο 23.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης
News: Το νέο καθεστώς προβλέπεται από τον κανονισμό Omnibus III, ο οποίος αναμένεται να εφαρμοστεί τους επόμενους μήνες.
Η συγκυρία, όμως, βρίσκει την ύπαιθρο αντιμέτωπη με καθυστερήσεις πληρωμών, οργισμένες αντιδράσεις και έναν υπουργό που –όπως κατηγορούν παραγωγοί και συνεταιρισμοί– κρύβεται πίσω από «διασταυρωτικούς ελέγχους».
Το νέο εργαλείο αποζημιώσεων – Τα 97,9 εκατ. ευρώ και οι δικαιούχοι
Σύμφωνα με τον κανονισμό, η Ελλάδα θα μπορεί να αξιοποιεί κονδύλια που περισσεύουν από τις άμεσες ενισχύσεις ή να μεταφέρει χρήματα από το πλαφόν της βασικής ενίσχυσης, ώστε να καλύπτει κάθε χρόνο απώλειες παραγωγής. Η λογική θυμίζει το παλιό Μέτρο 23, με όριο ζημιάς το 30% σε επίπεδο περιοχής και όχι ατομικού δικαιούχου.
Η διαφορά είναι ότι το ποσό είναι «κλειδωμένο» στα 97,9 εκατ. ευρώ ετησίως και δεν έχει τη δυνατότητα υπέρβασης, όπως συμβαίνει με τον ΕΛΓΑ σε εξαιρετικές περιπτώσεις. Αυτό σημαίνει ότι οι αποζημιώσεις θα κατανέμονται με αυστηρά κριτήρια, αφήνοντας εκτός μερίδας αγρότες που θα βρεθούν αντιμέτωποι με φυσικές καταστροφές μεγάλης κλίμακας.
Η ευκαιρία των μικρών εκμεταλλεύσεων
Ο Omnibus III εισάγει και το εργαλείο εφάπαξ ενίσχυσης μικρών εκμεταλλεύσεων με ποσό έως 50.000 ευρώ. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή διευκρίνισε ότι το ύψος του πριμ θα το καθορίσει κάθε κράτος-μέλος, με βάση δείκτες όπως το μέσο μέγεθος εκμετάλλευσης. Για την Ελλάδα, εκτιμάται ότι το πριμ δεν θα ξεπεράσει τα 15.000-20.000 ευρώ.
Η ένταξη του μέτρου προϋποθέτει τροποποίηση του Στρατηγικού Σχεδίου της ΚΑΠ. Η Βουλή των Ελλήνων καλείται να εγκρίνει τις αλλαγές, ώστε να ανοίξει ο δρόμος για προκηρύξεις.
Οι υπόλοιπες αλλαγές του Omnibus III
Οι ρυθμίσεις του κανονισμού φέρνουν σειρά αλλαγών σε κρίσιμα πεδία:
• Χρηματοδοτικά εργαλεία: Διπλασιασμός κεφαλαίου κίνησης στα 300.000 ευρώ και επιλεξιμότητα ΦΠΑ.
• Καθεστώς μικροκαλλιεργητών: Αύξηση στο όριο των 2.500 ευρώ, πλήρης εξαίρεση από αιρεσιμότητες, δυνατότητα συμμετοχής σε οικολογικά σχήματα.
• Νέοι αγρότες: Κάλυψη δαπανών για συμμόρφωση με πρότυπα της ΕΕ μέσω ΠΑΑ.
• Βιολογική γεωργία: Περισσότερες εξαιρέσεις από πράσινες υποχρεώσεις.
• Διαχείριση ρίσκου: Στόχευση αποζημιώσεων σε συγκεκριμένες ομάδες ή καλλιέργειες.
• Αγροπεριβαλλοντικά: Πληρωμές ανά Μονάδα Ζωικού Κεφαλαίου (ΜΖΚ) και κυψέλη, αντί μόνο ανά στρέμμα.
• Έλεγχοι: Μείωση σε έναν επιτόπιο έλεγχο ανά έτος, κάτι που η Επιτροπή θεωρεί ότι μπορεί να «χαλαρώσει» τη συμμόρφωση.
Το πρόβλημα των καθυστερήσεων πληρωμών
Την ίδια στιγμή που η ΚΑΠ ανοίγει νέες δυνατότητες, η πραγματικότητα στο πεδίο είναι ζοφερή. Ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης Κώστας Τσιάρας διαβεβαίωσε ότι οι πληρωμές θα ξεκινήσουν «το αργότερο τέλος Σεπτεμβρίου», ωστόσο οι αγρότες θυμούνται παρόμοιες υποσχέσεις που διαψεύστηκαν.
Σύμφωνα με τον υπουργό, οι καθυστερήσεις οφείλονται στους διασταυρωτικούς ελέγχους που εφαρμόζει ο ΟΠΕΚΕΠΕ πριν πιστώσει τα ποσά. Υποστήριξε μάλιστα ότι έχουν ολοκληρωθεί «ένας μεγάλος αριθμός ελέγχων» και εντός Οκτωβρίου θα καταβληθούν οι συνδεδεμένες, οι πληρωμές για σπάνιες φυλές και οι ενισχύσεις ζωοτροφών.
Ωστόσο, το αγροτικό ρεπορτάζ καταγράφει μια διαφορετική εικόνα: τα ταμειακά διαθέσιμα παραμένουν πιεσμένα και οι μεταβιβάσεις κονδυλίων καθυστερούν, αφήνοντας χιλιάδες παραγωγούς σε οικονομικό αδιέξοδο.
Οργισμένες αντιδράσεις παραγωγών
Συνεταιρισμοί από τη Θεσσαλία και τη Μακεδονία καταγγέλλουν ότι η κυβέρνηση «παίζει καθυστερήσεις» και ζητούν να σταματήσει η τακτική της επίρριψης ευθυνών στους ελέγχους. «Δεν γίνεται κάθε χρόνο το ίδιο παραμύθι. Οι ζημιές είναι καταγεγραμμένες, οι παραγωγοί περιμένουν και το υπουργείο στέλνει αόριστες υποσχέσεις», αναφέρει σε δήλωσή του πρόεδρος συνεταιρισμού σιτηρών.
Σύμφωνα με Ινστιτούτο Γεωργικών Ερευνών, η καθυστέρηση στην καταβολή ενισχύσεων οδηγεί σε αύξηση του δανεισμού των αγροτών και μείωση επενδύσεων σε νέα τεχνολογία.
Οι προοπτικές έως το 2027
Το ερώτημα που τίθεται είναι αν η χώρα θα αξιοποιήσει πλήρως τα εργαλεία του Omnibus III. Το νέο πλαίσιο προσφέρει τη δυνατότητα να μετατραπούν τα αδιάθετα κονδύλια σε αποζημιώσεις και επενδυτικά μέτρα, αλλά απαιτεί πολιτική βούληση και τεχνική προετοιμασία.
Από το 2025 έως το 2027, η Ελλάδα θα έχει μπροστά της τρία κρίσιμα χρόνια:
1. Να ενεργοποιήσει τις αποζημιώσεις τύπου Μέτρο 23.
2. Να αξιοποιήσει το πρόγραμμα μικρών εκμεταλλεύσεων.
3. Να ξεπεράσει τα χρόνια προβλήματα καθυστερήσεων πληρωμών.
Όλα αυτά σε μια συγκυρία που οι φυσικές καταστροφές –παγετοί, πλημμύρες, πυρκαγιές– απειλούν να τινάξουν στον αέρα το εισόδημα χιλιάδων οικογενειών της υπαίθρου.
Η Ελλάδα έχει στα χέρια της μια χρυσή ευκαιρία: να μετατρέψει τα αδιάθετα ευρωπαϊκά κονδύλια σε στοχευμένη στήριξη, δίνοντας ανάσα σε αγρότες και κτηνοτρόφους που παλεύουν με το αυξημένο κόστος παραγωγής και τις συχνές καταστροφές. Το στοίχημα, όμως, θα κριθεί στην πράξη. Εάν οι δεσμεύσεις μείνουν μόνο στα χαρτιά και οι πληρωμές συνεχίσουν να σέρνονται, η αναθεώρηση της ΚΑΠ θα μείνει μια χαμένη ευκαιρία.
Η ευθύνη πλέον ανήκει τόσο στην κυβέρνηση όσο και στους θεσμούς που εποπτεύουν την αγροτική πολιτική. Η Ευρωπαϊκή Ένωση έδωσε τα εργαλεία. Το ερώτημα είναι αν η Ελλάδα θα τα αξιοποιήσει εγκαίρως ή αν θα αφήσει για ακόμη μία φορά τους παραγωγούς μετέωρους μπροστά στα σιλό και στα χωράφια τους.
