ΟΠΕΚΕΠΕ: Ένα ζοφερό μέλλον για τους αγρότες άνω των 67 ετών προδιαγράφει η πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τη νέα ΚΑΠ μετά το 2027, καθώς εισάγει πλήρη αποκλεισμό από την ενιαία ενίσχυση (το λεγόμενο τσεκ) όσων λαμβάνουν σύνταξη γήρατος.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης
News: Η πρόβλεψη αφορά εφαρμογή από το 2032, αλλά ήδη προκαλεί τριγμούς στον αγροτικό κόσμο και αναζωπυρώνει τις ανησυχίες για τη δημογραφική γήρανση του πρωτογενούς τομέα στην Ελλάδα.
Ποιοι μένουν εκτός: Το 50% των δικαιούχων σε «ζώνη κινδύνου»
Βάσει των στοιχείων της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ) και του ΟΠΕΚΕΠΕ, το 65% των αγροτών που υπέβαλαν ΟΣΔΕ το 2020 ήταν άνω των 55 ετών, ενώ το 37% ξεπερνούσε τα 65. Αν η πρόταση της Κομισιόν υιοθετηθεί, τότε όσοι είναι συνταξιούχοι δεν θα δικαιούνται πλέον την βασική ενίσχυση από το 2032. Συνεπώς, τουλάχιστον ένας στους δύο δικαιούχους της σημερινής ΚΑΠ ενδέχεται να τεθεί εκτός επιδοτήσεων μέσα στα επόμενα επτά χρόνια.
Η ρύθμιση δεν αποκλείει όσους απλώς φτάνουν την ηλικία συνταξιοδότησης (67 ετών), αλλά όσους λαμβάνουν σύνταξη γήρατος, δημιουργώντας ένα νέο δίλημμα μεταξύ σύνταξης και επιδότησης. Η ενίσχυση που θα περικοπεί αφορά τη Φθίνουσα Εκταρική Ενίσχυση Εισοδήματος, δηλαδή την κύρια ενιαία ενίσχυση, ενώ ακόμη δεν έχει αποσαφηνιστεί τι θα ισχύσει για τις συνδεδεμένες ενισχύσεις ή την εξισωτική αποζημίωση.
Σημειώνεται πως στην Ελλάδα, ήδη από την τρέχουσα προγραμματική περίοδο, η εξισωτική αποζημίωση δεν δίνεται σε όσους είναι άνω των 67 και λαμβάνουν σύνταξη, βάσει του ισχύοντος θεσμικού πλαισίου του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης.
Στόχος η ανανέωση των γενεών – Όμως οι νέοι απουσιάζουν
Η πρόταση της Κομισιόν, πέρα από δημοσιονομικό εργαλείο, εντάσσεται στο πλαίσιο της στρατηγικής ανανέωσης του αγροτικού πληθυσμού. Κάθε κράτος μέλος θα κληθεί να καταθέσει στρατηγικό σχέδιο που να περιλαμβάνει κίνητρα προς νέους, όπως:
• Πριμ πρώτης εγκατάστασης έως 300.000 ευρώ
• Προσαύξηση του τσεκ για νέους γεωργούς
• Φορολογικά και διοικητικά κίνητρα
Ωστόσο, η πραγματικότητα στην Ελλάδα παραμένει απογοητευτική. Το 2025 κατατέθηκαν μόλις 6.900 αιτήσεις για το Μέτρο Νέων Αγροτών – αρνητικό ρεκόρ. Το 3,5% των αιτήσεων ΟΣΔΕ το 2020 προήλθε από άτομα κάτω των 35 ετών, ενώ η αναλογία νέων προς ηλικιωμένους αγρότες έχει φτάσει το 1 προς 19. Αυτή η κατάσταση εγείρει έντονα ερωτήματα για την βιωσιμότητα του ελληνικού πρωτογενούς τομέα.
Σύμφωνα με την Εurostat, στην Ε.Ε. σήμερα υπάρχουν 10,5 εκατομμύρια αγρότες, εκ των οποίων πάνω από 57% είναι άνω των 55 ετών. Αντίστοιχα, για κάθε 100 αγρότες ηλικίας άνω των 55, υπάρχουν μόλις 9 κάτω των 35 ετών.
Δεν σημαίνει αύξηση για τους υπολοίπους – «Κατανομή» του τσεκ
Ο αποκλεισμός των συνταξιούχων από το τσεκ δεν συνεπάγεται αύξηση των ποσών για τους υπόλοιπους δικαιούχους. Ο συνολικός προϋπολογισμός της ΚΑΠ θα πρέπει να διατηρεί μέσο όρο 24 ευρώ/στρέμμα, όπως προβλέπεται στο πλαίσιο της Κομισιόν. Δηλαδή, το ποσό που θα εξοικονομηθεί δεν θα ανακατανεμηθεί αλλά θα κατευθυνθεί προς επενδυτικά ή περιβαλλοντικά μέτρα, για να τηρηθεί η κατανομή του πρώτου Πυλώνα της ΚΑΠ.
Αναμένεται λοιπόν, ακόμη και οι κατά κύριο επάγγελμα αγρότες να δουν μεταβολές στα ποσά τους, καθώς ενδέχεται να υπάρξει διαχωρισμός με τους ετεροεπαγγελματίες, ώστε να μην πέσει ο γενικός μέσος όρος των ενισχύσεων.
Οι δασμοί Τραμπ 15% πλήττουν τις ελληνικές εξαγωγές
Σαν να μην έφταναν όλα αυτά, έρχεται και η νέα εμπορική συμφωνία ΗΠΑ–Ε.Ε. να προκαλέσει σφοδρούς τριγμούς στις αγροτικές εξαγωγές. Ο Ντόναλντ Τραμπ και η πρόεδρος της Κομισιόν Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν συμφώνησαν σε νέα δασμολογική πολιτική, η οποία:
• Επιβάλλει δασμούς 15% σε φέτα, ελαιόλαδο και κομπόστα
• Υποχρεώνει την Ε.Ε. να δεχτεί ακριβότερες εισαγωγές ενέργειας
• Ενισχύει τις αμερικανικές επενδύσεις σε ευρωπαϊκές υποδομές
Στην Ελλάδα, οι εξαγωγικές επιχειρήσεις περιμένουν με αγωνία τη δημοσιοποίηση της τελικής λίστας προϊόντων που θα υποστούν τις επιβαρύνσεις, ενώ έχουν ήδη ζητήσει κατεπείγουσα ενημέρωση από το Υπουργείο Εξωτερικών και το Υπουργείο Ανάπτυξης.
Πολλαπλό το πλήγμα – Αντίκτυπος στην εγχώρια αγορά
Αν τα ελληνικά προϊόντα χάσουν την ανταγωνιστικότητά τους στις ΗΠΑ, θα αντιμετωπίσουν και νέο εσωτερικό ανταγωνισμό από ευρωπαϊκά προϊόντα που, λόγω των δασμών, θα αναζητήσουν νέες αγορές. Οι γεωπολιτικές πιέσεις και οι τιμές ενέργειας εντείνουν τους κινδύνους ύφεσης για την αγροτική οικονομία.
Σε αυτό το πλαίσιο, η ανάγκη εθνικής στρατηγικής αποκτά κατεπείγοντα χαρακτήρα. Όπως έχει αναφέρει ο Γιάννης Πανάγος, στο έντυπο Agrenda, «η Ευρώπη παραδίδεται στην υποταγή» όταν συμφωνεί σε τέτοιους εμπορικούς όρους με τις ΗΠΑ, με τους αγρότες να πληρώνουν το τίμημα.
Το επόμενο βήμα
Το Φθινόπωρο αναμένεται η τελική πρόταση της Κομισιόν για την ΚΑΠ και τη δημογραφική ανανέωση. Στις πρώτες αντιδράσεις, ευρωβουλευτές κάνουν λόγο για άδικες διακρίσεις εις βάρος των συνταξιούχων, ενώ δεν αποκλείεται τροποποίηση της διάταξης: είτε με χρονική μετάθεση, είτε με μερική περικοπή των ενισχύσεων αντί για πλήρη κατάργηση.
Όμως μέχρι τότε, ο πρωτογενής τομέας της Ελλάδας δίνει διπλή μάχη – για να μην χαθούν οι ενισχύσεις και να προστατευθούν οι εξαγωγές. Η επόμενη μέρα θα κριθεί τόσο στις Βρυξέλλες όσο και στην Ουάσιγκτον, με τις αποφάσεις να έχουν μακροχρόνιο αντίκτυπο στην ελληνική ύπαιθρο.
