Γόρτυνος Ιερεμίας: Ο Ποιμήν του Ερμά

1. Τα κυριακάτικα κηρύγματά μας, αδελφοί μου χριστιανοί, είναι πατερικά. Μιλάμε δηλαδή για τους αγίους Πατέρες της Εκκλησίας μας και παρουσιάζουμε την σοφή διδασκαλία τους. Αυτή την περίοδο σάς παρουσιάζω ένα παλαιό πατερικό έργο, που καλείται «Ποιμήν του Ερμά». Στο προηγούμενο κήρυγμά μας τελειώσαμε την πρώτη όραση του βιβλίου αυτού και σήμερα θα σάς μιλήσω για την δεύτερη όραση.

2. Πέρασε ένας χρόνος από την πρώτη όραση και ο Ερμάς βάδιζε πάλι τον ίδιο δρόμο, από τη Ρώμη προς την πόλη Κούμνας. Ένα πνεύμα τον άρπαξε τότε και τον μετέφερε στον ίδιο τόπο όπου είχε δει την πρώτη όραση. Στον τόπο αυτόν ο Ερμάς γονάτισε και άρχισε να προσεύχεται και να ευχαριστεί τον Θεό γιατί του φανέρωσε τα αμαρτήματά του, τα οποία είχε λησμονήσει.

Ας το προσέξουμε αυτό, χριστιανοί μου: Τη φανέρωση των αμαρτιών του ο Ερμάς τη θεώρησε ως εκδήλωση της αγάπης του Θεού, γι? αυτό και ευχαρίστησε τον Θεό. Όταν τελείωσε την προσευχή του και σηκώθηκε, βλέπει απέναντί του, την γερόντισσα εκείνη γυναίκα, που είχε δει στην πρώτη όραση, να διαβάζει ένα βιβλίο. Και η γερόντισσα αυτή του είπε: «Ερμά, μπορείς να τα μεταδώσεις αυτά στους εκλεκτούς του Θεού;».

Και ο Ερμάς απάντησε: «Δεν μπορώ να τα συγκρατήσω όλα αυτά κυρία. Δος μου το βιβλίο να το αντιγράψω». «Λάβε το βιβλίον – του είπε η γυναίκα – και απόδος μοι αυτό». Είναι ωραία αυτή η έκφραση, χριστιανοί μου, «λάβε το βιβλίον και απόδος μοι αυτό», και απ’ αυτή την πατερική έκφραση είναι εμπνευσμένη η φράση που ακούμε στο Μυστήριο της μοναχικής κουράς «λάβε το ψαλίδιον και απόδος μοι αυτό». Όταν ο Ερμάς πήρε από τα χέρια της γυναίκας το βιβλίο άρχισε να το αντιγράφει. Είχε όμως το βιβλίο περίεργη γραφή που δεν μπορούσε να την καταλάβει. Γι’ αυτό αντιγράφοντάς το σχημάτιζε τα γράμματα, αλλά, όταν τελείωσε, αίφνης το βιβλίο αρπάχθηκε από τα χέρια του (4,1-4).

3. Πέρασαν δεκαπέντε μέρες με νηστεία και προσευχή, στην οποία ο Ερμάς παρακαλούσε τον Κύριο να του φανερώσει το περιχόμενο του βιβλίου που αντέγραψε. Και αποκαλύφθηκε πράγματι στον Ερμά η έννοια του βιβλίου. Το βιβλίο έλεγε για τα αμαρτήματα των παιδιών του και της γυναίκας του. Το κύριο αμάρτημα της γυναίκας του ήταν ότι έλεγε πολλά λόγια• ήταν «γλωσσού», που λέμε.

Ήταν φλύαρη. Και από την φλυαρία βέβαια δεν ξεφεύγει η αμαρτία. Αλλά μάς κάνει μεγάλη εντύπωση ότι το βιβλίο αυτό τη γυναίκα του Ερμά την λέγει «αδελφή» του (2,3). Από ό,τι γνωρίζω για πρώτη φορά διατυπώνεται στα πατερικά κείμενα η ιδέα αυτή. Έτσι είναι! Οι σύζυγοι, σε κάποιο στάδιο της ζωής τους, μετά βέβαια από κοινή συμφωνία τους, θα πρέπει να ζουν σαν αδέλφια. Το έλεγαν αυτό οι παλαιοί πνευματικοί, οι μαθητές του αγίου Κοσμά του Αιτωλού.

4. Το περιεχόμενο του βιβλίου αυτού όφειλε ο Ερμάς να το πει στην γυναίκα του και στα παιδιά του. Η γερόντισσα γυναίκα όμως του προανήγγειλε την ευχάριστη είδηση ότι η γυναίκα του και τα παιδιά του, αφού ακούσουν τον έλεγχο του βιβλίου, θα μετανοήσουν και ο Θεός θα συγχωρέσει τα αμαρτήματά τους και θα σωθούν. Υπάρχει ακόμη σ’ αυτούς, είπε, προθεσμία μετανοίας (3,3-8).

Ακόμη η γυναίκα αυτή έδωσε εντολή στον Ερμά να μην οργισθεί εναντίον της γυναίκας του και των παιδιών τους για τα αμαρτήματά τους, αλλά απλώς να τους παρακινήσει να μετανοήσουν. Του φανέρωσε όμως ότι για τα αμαρτήματα αυτά της γυναίκας του και των παιδιών του τιμωρήθηκε όλη η οικογένεια και αυτός ο ίδιος ο Ερμάς. «Θα σε σώσει όμως – είπε η γερόντισσα σ’ αυτόν – το ότι δεν αποστάτησες από τον Ζώντα Θεό και το ότι είσαι ταπεινός και κάνεις μεγάλη εγκράτεια (3,2).

5. Όταν ο Ερμάς κοιμόταν στο σπίτι του, τού παρουσιάστηκε ένας νέος και τον ρώτησε εάν γνωρίζει την γερόντισσα γυναίκα που τού παρέδωσε το βιβλίο. Και ο Ερμάς είπε για κάποια ευλαβή γυναίκα, την Σίβυλλα. «Απατάσαι» τού λέγει ο νέος. «Η γυναίκα αυτή δεν είναι η Σίβυλλα, αλλά είναι η ΕΚΚΛΗΣΙΑ».  «Και γιατί είναι γερόντισσα;», ρώτησε με απορία ο Ερμάς. Είναι γερόντισσα, εξήγησε ο νέος, επειδή είναι το πρώτο δημιούργημα και όλα έγιναν γι? αυτήν. «Πρώτη πάντων εκτίσθη• διά τούτο πρεσβυτέρα, καί διά ταύτην ο κόσμος κατηρτίσθη» (4,1). Ώστε λοιπόν, χριστιανοί μου, δεν είναι σωστό αυτό που νομίζουμε ότι η Εκκλησία αρχίζει με την Πεντηκοστή.

Όπως μάς λέει το κείμενο που διαβάζουμε, ο «Ποιμήν του Ερμά», η Εκκλησία είναι πρώτη απ’ όλα: Αρχίζει από τον παράδεισο και περιλαμβάνει τους αγγέλους πρώτα και τους πρωτοπλάστους έπειτα• περιλαμβάνει στην συνέχεια τους δικαίους όλης της Παλαιάς Διαθήκης και ερχόμεθα έπειτα στην Καινή Διαθήκη. Η Εκκλησία είναι «πρεσβυτέρα», γερόντισσα, διότι «πρώτη πάντων εκτίσθη – λέγει το κείμενο του Ερμά – και διά ταύτην ο κόσμος κατηρτίσθη»! Και στην Παλαιά Διαθήκη λοιπόν έχουμε Εκκλησία.

Η διαφορά είναι ότι η Εκκλησία της Παλαιάς Διαθήκης έχει τον άσαρκο Λόγο του Θεού, που εμφανιζόταν ως Άγγελος του Κυρίου, ενώ στην Εκκλησία της Καινής Διαθήκης έχουμε τον σαρκωμένο Λόγο του Θεού, τον Ιησού Χριστό. Αλλά θα συνεχίσουμε  για τον «Ποιμένα του Ερμά» στο επόμενο κήρυγμά μας.