Χαρμπίν. Με την πόλη αυτή, που ιδρύθηκε το 1898 από τους Ρώσους πολιτικούς μηχανικούς οι οποίοι κατασκεύαζαν σιδηροδρομική γραμμή προς την Κίνα, συνδέονται οι τύχες χιλιάδων Ρώσων.
Αποτελεί ένα ολόκληρο κεφάλαιο στην ιστορία της ορθόδοξης παρουσίας στην Κίνα. Η μεγάλη ρωσική κοινότητα της πόλης, πέραν του σιδηροδρομικού σταθμού κατασκεύασε εκκλησίες, σχολεία και νοσοκομεία. Πριν τον ρωσο-ιαπωνικό πόλεμο των 1904-1905 ήταν μια «νησίδα» της τσαρικής Ρωσίας, ενώ μετά τη Ρωσική Επανάσταση του 1917 και του Εμφυλίου Πολέμου στο Χαρμπίν μετανάστευσαν ακόμα 100-200 χιλ. Ρώσοι.
Ωστόσο στη διάρκεια της αποκαλούμενης πολιτιστικής επανάστασης στην Κίνα που έγινε στα μέσα της δεκαετίας του 1960, ο ρωσικός πληθυσμός εγκατέλειψε το Χαρμπίν. Οι εκκλησίες κατεδαφίστηκαν από το κομμουνιστικό καθεστώς του Μαο Τζεντούν, ο ιερέας της εκκλησίας Αγίου Νικόλαου πήρε μαρτυρικό θάνατο, ενώ τα ρωσικά νεκροταφεία βεβηλώθηκαν. Αλλά και σήμερα στο Χαρμπίν παραμένουν πολλά κτίρια και μνημεία που συνδέονται με τη ρωσική παρουσία των αρχών του 20ου αιώνα.
Εδώ μετέβη από το Πεκίνο ο Αγιώτατος Πατριάρχης Μόσχας και πασών των Ρωσιών Κύριλλος ο οποίος πραγματοποιεί επίσκεψη στην Κίνα. Ο προκαθήμενος της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας επισκέφθηκε τον Ναό της Αγίας Σοφίας, ο οποίος ήταν κάποτε το κυριότερο κειμήλιο του ρωσικού Χαρμπίν. Η πρώτη ξύλινη εκκλησία είχε ανεγερθεί σ’ αυτόν τον τόπο για το τάγμα πεζικού της Σιβηρίας τον Μάρτιο του 1907. Τον 1923 κατασκευάστηκε πέτρινη εκκλησία, η οποία σώθηκε μέχρι σήμερα.
Πρόκειται για μια από τις μεγαλύτερες χριστιανικές εκκλησίες στην Άπω Ανατολή, καθώς χωράει δύο χιλιάδες άτομα και ο τρούλος του υψώνεται σε 48 μέτρα.
Μετά την αποχώρηση των Ρώσων από το Χαρμπίν η εκκλησία ερημώθηκε και στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκε σαν αποθήκη. Από τον Νοέμβριο του 1996 περιλήφθηκε στην κατάσταση των πολιτιστικών μνημείων της Κίνας και ανακαινίστηκε από τον Δήμο.
Στους εσωτερικούς τοίχους της εκκλησίας διατηρούνται ακόμα οι τοιχογραφίες του Ρώσου καλλιτέχνη Αναστάσιεφ.
Ο Προκαθήμενος της Ρωσικής Ορθόδοξης Εκκλησίας αναφέρθηκε στο παράδειγμα της κατεδάφισης του Ναού του Χριστού του Σωτήρος στη Μόσχα και εξήρε τη σημασία της διατήρησης των μνημείων της ρωσικής παρουσίας στην Κίνα για την ανάπτυξη των ρωσο-κινεζικών σχέσεων. Ο Αγιώτατος Πατριάρχης και τα μέλη της αποστολής της Ρωσικής Εκκλησίας που τον συνόδευαν, έψαλαν στο Ναό της Αγίας Σοφίας το τροπάριο του Πάσχα.
