Ο Κοσμάς ο Αιτωλός (1714 – 1779), γνωστός και ως Πατροκοσμάς, ήταν Ελληνορθόδοξος μοναχός
Τριακόσια ακριβώς χρόνια συμπληρώνονται φέτος από τη γέννηση του Αγίου Κοσμά του Αιτωλού και στη μνήμη του η Ιερά Σύνοδος της Εκκλησίας αφιέρωσε το επίσημο ημερολόγιό της.
Όλο το έργο του, οι διδαχές του και οι προφητείες του διδάσκουν στους σημερινούς πολιτικούς ότι ο λαός μας για να προχωρήσει μπροστά χρειάζεται ελπίδα, αισιοδοξία και όραμα.
Ο Πατροκοσμάς έδρασε σε μία ζοφερή εποχή, όταν είχαν καταπνιγεί δεκάδες κινήματα των υποδούλων με αποκορύφωμα τα Ορλωφικά. Στη διάρκεια της επίγειας ζωής του είδε τους Τουρκαλβανούς να σφάζουν τον Ορθόδοξο κλήρο και τους προκρίτους της Πελοποννήσου λόγω της συμμετοχής των Ελλήνων στο σχέδιο των Ρώσων αδελφών Ορλώφ.
Παρά την απογοήτευση που επικρατούσε μετά από τριακόσια χρόνια δουλείας ο Άγιος μιλούσε για το ποθούμενον και για το Ρωμέϊκο που θα έλθει. Καλλιεργούσε την ελπίδα στην απελευθέρωση, την εκπλήρωση των πόθων για υλοποίηση της Μεγάλης Ιδέας. Ζωντάνεψε την χριστιανική και εθνική συνείδηση των υποδούλων και προετοίμασε το 1821.
O Άγιος στερέωσε την Ορθόδοξη Πίστη για να ενισχυθεί παραλλήλως και η Ελληνικότητα. Ήξερε ότι την εποχή εκείνη όποιος χανόταν για την Ορθοδοξία χανόταν και για τον Ελληνισμό.
Εμπόδισε τους εξισλαμισμούς, συνιστούσε στους Έλληνες να μην χρησιμοποιούν ξενόφερτες διαλέκτους. Η στάση του αυτή διδάσκει ότι και σήμερα όποιος πλήττει ή χλευάζει ή υποβαθμίζει τον ρόλο της Εκκλησίας, χτυπά ουσιαστικά ένα από τα θεμέλια της εθνικής μας ταυτότητος και της προκοπής του λαού μας.
O Άγιος ίδρυε σχολεία με σαφή στόχο να μαθαίνουν τα παιδιά την Ορθόδοξη Πίστη και την ενιαία Ελληνική γλώσσα, αρχαία, βυζαντινή, νεοελληνική. Τόνιζε ότι σκοπός του σχολείου είναι να διδάσκει τον Χριστό και την Παναγία καθώς και την ελληνική, που είναι η γλώσσα της Εκκλησίας.
Σήμερα θα έλεγε στους πολιτικούς να δώσουν έμφαση στα μαθήματα των Ορθοδόξων Θρησκευτικών και της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας. Τότε δεν μπορούσε να μιλήσει φανερά για την ιστορική συνείδηση των ελληνοπαίδων, λόγω του φόβου των Τούρκων.
Τέλος, ο Άγιος Κοσμάς καλλιέργησε τον Χριστιανικό αντιρατσισμό, ο οποίος δεν αναφέρεται μόνον σε δικαιώματα αλλά και σε υποχρεώσεις. Σε ορισμένα χωριά ρωτούσε τους αθιγγάνους (γύπτους τους ονόμαζε) αν οι χωρικοί τους φέρονται καλά.
Αν μάθαινε περιστατικά περιφρονήσεως τότε έλεγε ότι οι Χριστιανοί πρέπει να αγαπούμε και να σεβόμαστε κάθε άνθρωπο ανεξαρτήτως φυλής ή καταγωγής, Ταυτόχρονα προέτρεπε και τους αθιγγάνους να βρουν μία κανονική εργασία και να αφήσουν τα νταούλια και τους ζουρνάδες.
Το μήνυμά του λοιπόν είναι ότι:
Παράλληλα με τα Ανθρώπινα Δικαιώματα οι πολιτικοί μας ηγέτες οφείλουν να θυμίζουν και τις υποχρεώσεις όλων όσων ζουν στη χώρα μας, δηλαδή να τηρούν τους νόμους και να εργάζονται εντίμως.
Ο Άγιος Κοσμάς απαγχονίσθηκε με εντολή του Κουρτ Πασά στο Κολικόντασι της Βορείου Ηπείρου, στις 24.8.1779.
Σήμερα το μέρος αυτό ανήκει στην Αλβανία και το λείψανο του Αγίου φυλάσσεται από την Ορθόδοξη Εκκλησία της Αλβανίας.
