Τεχνητή Νοημοσύνη: Σαφές θεολογικό και θεσμικό στίγμα απέναντι στη ραγδαία άνοδο της Τεχνητής Νοημοσύνης δίνει η Μητρόπολη Πειραιώς με την ανακοίνωση του Γραφείου επί των Αιρέσεων και των Παραθρησκειών (9/2/2026), θέτοντας ως βασικό άξονα ότι η Εκκλησία δεν είναι «θρησκεία του αλγόριθμου» ούτε εξαρτάται από «κείμενα» που μπορούν να ξαναγραφτούν.
Επιμέλεια: Γιάννης Παπανικολάου
Το κείμενο, με αφορμή δηλώσεις του Yuval Noah Harari στο Νταβός, δεν αντιμετωπίζει την AI απλώς ως τεχνολογική εξέλιξη, αλλά ως μέρος ενός ευρύτερου πνευματικού ρεύματος που –κατά την εκτίμησή του– επιδιώκει να μετατοπίσει τα όρια αυθεντίας, πίστης και ελευθερίας.
Από την τεχνολογική πρόοδο στην «πνευματική πρόταση»
Η Πειραιώς αναγνωρίζει ότι η τεχνολογία έχει χρησιμότητες, όμως επιμένει ότι η εποχή μας κουβαλά μια βαθιά κρίση νοήματος. Σε αυτό το πλαίσιο εντάσσει την Τεχνητή Νοημοσύνη ως «κορυφή» μιας πορείας που περιγράφει ως παρακμή και αποστασία, συνδέοντάς τη με τάσεις «θεοποίησης της επιστήμης» και, κυρίως, με τον μετανθρωπισμό: την ιδέα ότι ο άνθρωπος οφείλει να «αναβαθμιστεί» οντολογικά μέσω τεχνολογίας. Το σημείο-κλειδί της επιχειρηματολογίας της είναι πως άλλο πράγμα η βελτίωση της ζωής και άλλο η αντικατάσταση της ανθρώπινης φύσης και της πίστης από μια «νέα αυθεντία».
Γιατί το Νταβός μπαίνει στο κάδρο
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται στο γεγονός ότι οι σχετικές δηλώσεις έγιναν στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ στο Νταβός. Η Μητρόπολη δεν το αντιμετωπίζει ως ουδέτερο χώρο ιδεών, αλλά ως πεδίο όπου, όπως υποστηρίζει, αρθρώνονται κεντρικές «κατευθύνσεις» για το μέλλον. Γι’ αυτό και βλέπει τις αναφορές περί AI και θρησκείας όχι ως θεωρητική συζήτηση, αλλά ως ένδειξη μιας φιλοδοξίας να διαμορφωθεί και ο πνευματικός χάρτης της ανθρωπότητας.
Τι αποδίδεται στον Harari και γιατί προκαλεί αντίδραση
Στον πυρήνα της κριτικής της, η Πειραιώς τοποθετεί τη θέση ότι η AI θα μπορούσε να παράγει «νέες θρησκείες» και «γραφές» κομμένες και ραμμένες στις ψυχολογικές ανάγκες του σύγχρονου ανθρώπου. Παράλληλα, η ανακοίνωση στέκεται στη λογική ότι «ό,τι είναι φτιαγμένο από λέξεις» μπορεί να καταληφθεί από την AI, άρα δυνητικά να υπονομευθούν κείμενα-θεμέλια των θρησκειών. Σε αυτό η Μητρόπολη απαντά με μια σαφή διάκριση: η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά τις Γραφές ως θεόπνευστες, αλλά δεν «γεννιέται» από το βιβλίο∙ προϋπάρχει ως ζώσα εμπειρία, Παράδοση και σώμα, με Κεφαλή τον Χριστό.
«Η Εκκλησία δεν είναι αρχείο δεδομένων»
Το πιο αιχμηρό σημείο είναι η θέση ότι η Εκκλησία δεν αντλεί αυθεντία από ένα σύνολο κειμένων που μπορούν να αναδιατυπωθούν, αλλά από τη ζώσα παρουσία του Χριστού και τη χάρη του Αγίου Πνεύματος. Έτσι, ακόμη κι αν επιχειρηθεί «αναθεώρηση» θρησκευτικών κειμένων μέσω AI, αυτό –κατά το κείμενο– δεν συνιστά υπαρξιακή απειλή για την Εκκλησία. Η απάντηση είναι θεολογική: η αλήθεια δεν είναι προϊόν επεξεργασίας δεδομένων, αλλά Πρόσωπο και σχέση.
Το θεσμικό σκέλος: κίνδυνοι χωρίς ηθικά φρένα
Η Πειραιώς επιμένει επίσης ότι, πέρα από το θεολογικό πεδίο, υπάρχει και πρακτικός κίνδυνος: εργαλεία μεγάλης ισχύος, αν αξιοποιηθούν από πρόσωπα ή φορείς χωρίς ηθικές αναστολές, μπορούν να ανατρέψουν αξίες, να χειραγωγήσουν συμπεριφορές, να κατασκευάσουν «πραγματικότητες». Στο ίδιο μήκος κύματος κινείται και η ευρωπαϊκή ρυθμιστική συζήτηση: η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει ήδη χαράξει πλαίσιο για την ασφαλή ανάπτυξη της AI, ενώ το θεσμικό πλέγμα της Ένωσης ενισχύεται με το σχετικό νομοθετικό οικοδόμημα (AI Act). Παράλληλα, στην ελληνική πλευρά, η ΑΠΔΠΧ παραμένει κομβικός θεσμός για ζητήματα ιδιωτικότητας και επεξεργασίας δεδομένων, που συχνά είναι η «πρώτη ύλη» των αλγορίθμων.
Η «δυνατότητα του αγιασμού»: εκεί που σταματά ο αλγόριθμος
Το κείμενο κορυφώνει τη συλλογιστική του με μια καθαρή διάκριση: η AI μπορεί να παράγει λόγο, να μιμείται ύφος, να οργανώνει πληροφορία, ακόμη και να δημιουργεί θρησκευτικού τύπου κείμενα. Όμως δεν μπορεί να γίνει Εκκλησία, ούτε να αντικαταστήσει τη χάρη, τη μετάνοια, τον σταυρό, τη μυστηριακή ζωή. Εκεί ακριβώς τοποθετείται και η «δυνατότητα του αγιασμού»: ως γεγονός σχέσης και ελευθερίας, όχι ως αποτέλεσμα υπολογισμού. Γι’ αυτό, υπογραμμίζεται, όσοι επενδύουν σε μια «πανθρησκεία» ή σε μια «αλάθητη αυθεντία» των μηχανών ματαιοπονούν.
Η ανακοίνωση της Πειραιώς δεν είναι τεχνική γνωμάτευση για την AI∙ είναι θεσμική-εκκλησιολογική τοποθέτηση που λέει, με απλά λόγια, ότι η πίστη και η Εκκλησία δεν «αντικαθίστανται» από την τεχνολογία. Και αν η εποχή παράγει εργαλεία που αλλάζουν τα πάντα, η απάντηση –όπως δείχνει το κείμενο– δεν είναι πανικός, αλλά εγρήγορση: διάκριση, θεολογική αυτοσυνειδησία και θωράκιση του ανθρώπου απέναντι σε κάθε μορφή ψηφιακής αυθεντίας, με παράλληλη αξιοποίηση θεσμικών πλαισίων όπως η Εθνική Επιτροπή Βιοηθικής & Τεχνοηθικής και η ευρωπαϊκή νομοθεσία για την AI.
