ΟΠΕΚΑ: Την Παρασκευή 28 Νοεμβρίου πέφτουν στους λογαριασμούς εκατοντάδων χιλιάδων νοικοκυριών τα επιδόματα Νοεμβρίου από τον ΟΠΕΚΑ, με το συνολικό ποσό να φτάνει τα 338.080.255 ευρώ.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης
News: Πρόκειται για την τακτική «ανάσα» χιλιάδων οικογενειών, ανέργων, υπερηλίκων, ΑμεΑ και ευάλωτων ομάδων, σε μια περίοδο που η ακρίβεια πιέζει σκληρά τους οικογενειακούς προϋπολογισμούς.
Σύμφωνα με το Υπουργείο Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, η πληρωμή θα γίνει κανονικά την Παρασκευή, με τα ποσά να πιστώνονται σταδιακά από το απόγευμα της προηγούμενης ημέρας, όπως συμβαίνει συνήθως με τις τράπεζες.
Στον πυρήνα των καταβολών βρίσκεται το Επίδομα Παιδιού, με 533.519 δικαιούχους και σχεδόν 100 εκατ. ευρώ, που παραμένει ο βασικός πυλώνας στήριξης των οικογενειών με ανήλικα τέκνα. Ακολουθούν το Επίδομα Στέγασης για 172.493 δικαιούχους, το Ελάχιστο Εγγυημένο Εισόδημα για 157.759 ευάλωτα νοικοκυριά, τα αναπηρικά επιδόματα για πάνω από 200.000 δικαιούχους, καθώς και μια σειρά ειδικών ενισχύσεων: από το επίδομα στεγαστικής συνδρομής και ορεινών – μειονεκτικών περιοχών, μέχρι τα επιδόματα αναδοχής, έξοδα κηδείας και την ενίσχυση για την ελληνική μειονότητα της Αλβανίας. Το μωσαϊκό των πληρωμών δείχνει την ένταση των κοινωνικών ανισοτήτων αλλά και το βάρος που σηκώνει ο προνοιακός μηχανισμός.
Για χιλιάδες οικογένειες, ταυτόχρονα με τις πληρωμές του ΟΠΕΚΑ «κουμπώνουν» και άλλες υποχρεώσεις: ενοίκια, λογαριασμοί, δόσεις δανείων. Γι’ αυτό και η έγκαιρη καταβολή δεν είναι τεχνική λεπτομέρεια, αλλά ζήτημα επιβίωσης. Ιδιαίτερη σημασία έχουν τα επιδόματα προς τους ηλικιωμένους με χαμηλές συντάξεις – όπως το επίδομα ανασφάλιστων υπερηλίκων και το επίδομα κοινωνικής αλληλεγγύης – καθώς και τα ειδικά βοηθήματα για «κόκκινα» δάνεια και ευάλωτους οφειλέτες, που επιχειρούν να αποτρέψουν τα χειρότερα σε μια περίοδο υψηλών επιτοκίων και μεγάλων οικονομικών πιέσεων.
ΔΥΠΑ: ΡΑΓΔΑΙΕΣ ΕΞΕΛΙΞΕΙΣ ΜΕ ΤΟ ΕΠΙΔΟΜΑ ΜΗΤΡΟΤΗΤΑΣ
Την ίδια ώρα όμως που 338,1 εκατ. ευρώ διοχετεύονται στην κοινωνία, ένα άλλο μέτωπο αποκαλύπτει ρωγμές στον τρόπο που λειτουργεί το κοινωνικό κράτος. Πρόκειται για τις καταγγελίες δεκάδων – στην πράξη εκατοντάδων – γυναικών που ενημερώθηκαν από τη ΔΥΠΑ ότι το επίδομα μητρότητας που έπαιρναν… δεν θα συνεχιστεί ή, ακόμα χειρότερα, ότι θα ανακληθεί. Οι μαρτυρίες ελευθέρων επαγγελματιών και αυτοαπασχολουμένων που είδαν ξαφνικά τα δικαιώματά τους να «παγώνουν», έχουν προκαλέσει κύμα οργής και αγωνίας.
Χαρακτηριστικές είναι οι περιπτώσεις γυναικών με συμμετοχή σε ΟΕ ή ΕΕ, οι οποίες επί χρόνια ασφαλίζονται κανονικά ως μη μισθωτές και θεωρούν – απολύτως εύλογα – ότι ανήκουν στην κατηγορία των ελεύθερων επαγγελματιών. Γυναίκες που ήδη λάμβαναν το επίδομα μητρότητας για τρεις ή τέσσερις μήνες, ενημερώθηκαν ξαφνικά με τηλεφωνήματα ή emails ότι η παροχή σταματά, επειδή – σύμφωνα με νέα ερμηνεία της νομικής υπηρεσίας – δεν θεωρούνται πλέον «ελεύθερες επαγγελματίες» αλλά κάτι… ενδιάμεσο. Για πολλούς, η διατύπωση αυτή μοιάζει περισσότερο με νομικό τέχνασμα παρά με σοβαρή ερμηνεία της κοινωνικοασφαλιστικής νομοθεσίας.
Η διοίκηση της ΔΥΠΑ αναγκάστηκε να παραδεχτεί ότι υπήρξε «αβλεψία» και λάθος ερμηνείας, τονίζοντας ότι το πρόβλημα θα αποκατασταθεί και ότι οι μητέρες δεν χρειάζεται να καταθέσουν νέες αιτήσεις. Ωστόσο, μέχρι στιγμής έχουν εκδοθεί ανακλητικές αποφάσεις σε περίπου 20 περιπτώσεις και πάνω από 300 γυναίκες έχουν ενημερωθεί ότι βρίσκονται σε καθεστώς ελέγχου. Στο μεταξύ, η καθημερινότητά τους – με βρέφη στην αγκαλιά, επαγγελματικές υποχρεώσεις και εξαντλημένα οικονομικά – δεν μπαίνει «σε παύση» μέχρι να λυθούν τα νομικά ζητήματα στα γραφεία της διοίκησης.
Η σύγχυση γίνεται ακόμη μεγαλύτερη αν σκεφτεί κανείς ότι τα δικαιώματα μητρότητας των ασφαλισμένων γυναικών είναι διαχρονικά κατοχυρωμένα τόσο μέσα από τον e-ΕΦΚΑ όσο και από τα προγράμματα ειδικής προστασίας μητρότητας που υλοποιεί η ίδια η ΔΥΠΑ για ελεύθερες επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενες και αγρότισσες. Στο επίσημο πληροφοριακό υλικό του κράτους – όπως στις σελίδες της Ειδικής Παροχής Προστασίας Μητρότητας – αναφέρεται ρητά ότι δικαιούχες είναι οι μητέρες που ασφαλίζονται ως μη μισθωτές. Καμία διάκριση δεν γίνεται εκεί ανάμεσα σε ατομική επιχείρηση και εταιρική μορφή, αρκεί η ασφαλιστική σχέση να είναι ξεκάθαρη.
Αυτό ακριβώς καταγγέλλουν και οι ίδιες οι γυναίκες: ότι η πολιτεία στέλνει αντιφατικά μηνύματα. Από τη μια πλευρά ζητά «λευκές» σχέσεις εργασίας, τακτικές εισφορές και συμμόρφωση στη φορολογία, και από την άλλη τιμωρεί όσες επέλεξαν την εταιρική μορφή για να στήσουν επαγγελματική δραστηριότητα. Στην πράξη, η ερμηνεία που επιχειρήθηκε να δοθεί από τη ΔΥΠΑ αφήνει εκτός προστασίας τη μητρότητα δεκάδων γυναικών που κάνουν αυτό που επί χρόνια τους ζητά η πολιτεία: να είναι τυπικές, να ασφαλίζονται, να δηλώνουν τα εισοδήματά τους.
Δεν είναι τυχαίο ότι νομικοί και εργατολόγοι που παρακολουθούν την υπόθεση επισημαίνουν τον κίνδυνο να δημιουργηθεί «γκρίζα ζώνη» δικαιωμάτων ανάμεσα σε μισθωτές και μη μισθωτές μητέρες – και μάλιστα σε μια περίοδο που το δημογραφικό αποτελεί μείζον εθνικό ζήτημα. Αντί το κράτος να φροντίζει ώστε κάθε νέα μητέρα να είναι σίγουρη ότι δεν θα χάσει ούτε ευρώ από τις προβλεπόμενες παροχές, βρίσκεται να «τρέχει» πίσω από λάθος ερμηνείες και να προσπαθεί εκ των υστέρων να τις μπαλώσει.
Έτσι, την ίδια εβδομάδα που ο ΟΠΕΚΑ ανακοινώνει εκατοντάδες εκατομμύρια σε οικογενειακά και προνοιακά επιδόματα, δεκάδες νέες μητέρες νιώθουν ότι βρίσκονται στον αέρα. Από τη μια πλευρά ο επίσημος λόγος του κράτους μιλά για «στήριξη της οικογένειας» και ενίσχυση των πιο ευάλωτων. Από την άλλη, η πράξη δείχνει ότι τα δικαιώματα της μητρότητας μπορούν να κριθούν σε μια τηλεφωνική κλήση ή σε ένα email που ανακαλεί μια ήδη χορηγημένη παροχή, με την ελπίδα πως «κάποια στιγμή» το θέμα θα λυθεί.
Το συμπέρασμα είναι διπλό: ναι, τα 338,1 εκατ. ευρώ στα επιδόματα Νοεμβρίου είναι μια σημαντική ένεση ρευστότητας για εκατοντάδες χιλιάδες νοικοκυριά. Αλλά, χωρίς καθαρούς κανόνες, ενιαίες ερμηνείες και πλήρη διαφάνεια από φορείς όπως ο ΟΠΕΚΑ, η ΔΥΠΑ και ο e-ΕΦΚΑ, το κοινωνικό κράτος κινδυνεύει να μοιάζει με λαβύρινθο. Έναν λαβύρινθο όπου κάποιοι βρίσκουν την έξοδο προς την ενίσχυση, ενώ άλλοι – όπως οι μητέρες που βλέπουν το επίδομα να «κόβεται» στα χαρτιά – μένουν να παλεύουν μόνοι τους για το αυτονόητο: να μη χάσουν τα δικαιώματα που ήδη τους αναγνώρισε η ίδια η πολιτεία.
