ΟΠΕΚΕΠΕ: Η «έκρηξη» στα νέα Βιολογικά δεν προέκυψε από υπερβάσεις προϋπολογισμών, αλλά από την αλυσίδα λαθών και παραλείψεων της ίδιας της πολιτείας.
Ρεπορτάζ : Γιώργος Θεοχάρης
News: Πρώτα άνοιξε διάπλατα η πόρτα συμμετοχής στα οικολογικά σχήματα (eco-schemes) με ελάχιστα φίλτρα, στη συνέχεια καθυστέρησε η προκήρυξη του Μέτρου Βιολογικών ώστε να συμπιεστεί ασφυκτικά ο χρόνος ελέγχων και πληρωμών, και τώρα το ίδιο το κράτος επιλέγει τη σκληρότερη λύση: μαζική επανεξέταση με οριζόντιες ακυρώσεις.
Πρόκειται ουσιαστικά για συλλογική τιμωρία που δεν στοχεύει μόνο τους παραβάτες αλλά «καίει» και χιλιάδες συνεπείς παραγωγούς που τήρησαν κατά γράμμα τις δεσμεύσεις τους, πλήρωσαν πιστοποιητές, αγόρασαν ακριβά βιολογικά σκευάσματα και αποδέχτηκαν μείωση παραγωγής με την προσδοκία του πριμ 2024.
Σύμφωνα με τα στοιχεία του Υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, το πρόβλημα δεν είναι μόνο οι καθυστερήσεις στους ελέγχους αλλά και η απροθυμία της κυβέρνησης να πληρώσει από τα εθνικά ταμεία το πριμ για όσους τηρούν όλους τους κανόνες, προκειμένου να μην επωμιστεί τις βαριές ποινές καθυστέρησης. Η πολιτεία, αντί να βάλει «το χέρι στην τσέπη» για να καλύψει τα κενά, επιλέγει τη λύση της οριζόντιας ακύρωσης, θέτοντας σε αμφισβήτηση το μέλλον της βιολογικής γεωργίας στη χώρα.
ΑΓΡΟΤΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ: Από την ένταξη στη… διαγραφή
Στη φυτική παραγωγή έχει εκδοθεί κανονικά απόφαση ένταξης για 22.245 παραγωγούς (27 Ιουνίου 2025), με δεσμευμένο ποσό 385.431.751,08 ευρώ για τριετία και με ρητή αναφορά ότι οι υποχρεώσεις «τρέχουν» από 30/6/2024 έως 30/6/2027. Παρά ταύτα, λίγους μήνες μετά, η ηγεσία του υπουργείου εξετάζει την ακύρωση του προγράμματος «λόγω ευρημάτων» χωρίς διάκριση για τους συνεπείς δικαιούχους.
Το αποτέλεσμα είναι δραματικό: πραγματικές δαπάνες για πιστοποιήσεις και εισροές μένουν ακάλυπτες, παραγωγοί που τήρησαν το πρωτόκολλο μένουν χωρίς ενίσχυση και χάνουν και το παράθυρο συμμετοχής σε άλλο οικολογικό σχήμα, αφού το «μπλόκο» ανακοινώθηκε λίγο πριν το κλείσιμο του ΟΣΔΕ 2025.
Το «χαμένο» φθινόπωρο και η ποινή καθυστέρησης
Η πρόσκληση για τα νέα Βιολογικά, όπως αποκαλύπτεται από υπηρεσιακές πηγές, ήταν έτοιμη από το φθινόπωρο του 2024. Παρόλα αυτά, «θάφτηκε» με πρόσχημα την ετοιμότητα του πληροφοριακού συστήματος και τελικά δημοσιεύθηκε τον Μάιο του 2025, αφήνοντας μόλις λίγες ημέρες για αιτήσεις και σχεδόν καθόλου χρόνο για ελέγχους πριν από την κρίσιμη ημερομηνία πληρωμής (30 Ιουνίου). Από εκεί και πέρα, οι κανονισμοί της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είναι ξεκάθαροι: πληρωμή έως 15 Οκτωβρίου με ποινή 25% στα κοινοτικά κονδύλια ή έως 31 Δεκεμβρίου με ποινή 60%. Αντί η κυβέρνηση να ζητήσει εθνική χρηματοδότηση για να προστατεύσει τους συνεπείς, επέλεξε την ακύρωση και την επαναξιολόγηση.
Το αποτύπωμα αυτής της μεθόδευσης είναι τεράστιο: πάνω από 600 εκατ. ευρώ χάνονται ή μένουν ανεκμετάλλευτα (320 εκατ. ευρώ ήδη πληρωμένα eco-schemes και περίπου 300 εκατ. ευρώ από ακυρωμένες προσκλήσεις). Σε τρία βήματα χτίστηκε ένα «μνημείο αποτυχίας»:
1. Ελεύθερη είσοδος στα οικολογικά σχήματα χωρίς ουσιαστικά φίλτρα.
2. Προκηρύξεις και έλεγχοι υπό ασφυκτική πίεση χρόνου.
3. «Ξαφνικό» μπλόκο λίγο πριν το ΟΣΔΕ, που πέταξε εκτός 40.000 παραγωγούς σε μετατροπή χωρίς εναλλακτική.
Πληρωμές: τι έρχεται έως 15 Οκτωβρίου
Στο πεδίο των πληρωμών, η πολιτική ηγεσία προσπαθεί να δείξει ότι «ξεμπλοκάρει» τις πρώτες εκκρεμότητες. Έως τις 15 Οκτωβρίου, δρομολογείται:
• Εξόφληση περίπου 30% των παλιών Βιολογικών (60 εκατ. ευρώ)
• Πληρωμή για φερτά υλικά από την κακοκαιρία Daniel (~12 εκατ. ευρώ)
• Καταβολή του πακέτου de minimis για ζωοτροφές (63 εκατ. ευρώ)
Στη συνέχεια αναμένονται οι πληρωμές για τα μέτρα «Κομφούζιο» και «Σπάνιες Φυλές». Αντιθέτως, τα νέα Βιολογικά του 2024 φαίνεται να εξοβελίζονται οριστικά από την τρέχουσα ατζέντα, με τις δηλώσεις του υπουργού να δείχνουν ακύρωση και «επανασχεδιασμό» σε μεταγενέστερο χρόνο.
Ωστόσο, ειδικά για τα de minimis υπάρχουν σοβαρά πρακτικά εμπόδια. Ο αρμόδιος φορέας, ο ΟΠΕΚΕΠΕ, θα πρέπει πρώτα να ανοίξει την πλατφόρμα για αιτήσεις, να «τρέξει» 10 εργάσιμες ημέρες συλλογής, να εκδώσει προσωρινούς πίνακες, να ολοκληρώσει πενθήμερη διαδικασία ενστάσεων και στη συνέχεια να καταβάλει τις ενισχύσεις (4, 6 και 14 ευρώ/κεφαλή). Με αυτά τα δεδομένα, ακόμη και στο καλύτερο σενάριο, ο χρόνος είναι εξαιρετικά οριακός.
Καθυστερήσεις υπό τον μανδύα των ελέγχων
Η πολιτική ηγεσία επικαλείται διαρκώς την ανάγκη ελέγχων, ώστε να αποφευχθεί κίνδυνος απώλειας ευρωπαϊκών πόρων. Ωστόσο, αυτή η ρητορική αποκρύπτει ένα τεράστιο έλλειμμα άνω των 100 εκατ. ευρώ, που δημιουργήθηκε από τις ποινές που επιβλήθηκαν λόγω μη ολοκλήρωσης των πληρωμών έως 30 Ιουνίου 2025, όπως ορίζει ο κοινοτικός κανονισμός. Ο αντιπρόεδρος της κυβέρνησης Κωστής Χατζηδάκης, μιλώντας στο Υπουργείο Οικονομικών, τόνισε ότι «κανείς δεν θέλει να μείνουν οι αγρότες απλήρωτοι, αλλά οι κανόνες πρέπει να τηρηθούν για να μην υπάρξει μερική αναστολή των επιδοτήσεων».
Η τελευταία προθεσμία για την εκκαθάριση εκκρεμοτήτων στην ενιαία ενίσχυση και στα προγράμματα της προηγούμενης χρονιάς είναι η 15η Οκτωβρίου 2025. Από εκεί και πέρα, τα κοινοτικά κονδύλια χάνονται. Αυτό εξηγεί γιατί η πολιτεία δείχνει να προτιμά την ακύρωση και την αναβολή από την πληρωμή με εθνικούς πόρους: το κόστος των καθυστερήσεων θα πρέπει να καλυφθεί από το εσωτερικό ταμείο, κάτι που η κυβέρνηση θέλει να αποφύγει.
Το βλέμμα στη βασική ενίσχυση και στα βοσκοτόπια
Η κυβέρνηση επιχειρεί να στρέψει το ενδιαφέρον στην επικείμενη βασική ενίσχυση, την οποία ο υπουργός χαρακτήρισε «μεγάλη ανάσα» για τους παραγωγούς, καθώς και στις συνδεδεμένες ενισχύσεις που θα αποτελέσουν το βασικό στήριγμα εισοδήματος. Επίσης, αλλάζει ριζικά η προσέγγιση στα «εικονικά βοσκοτόπια»: πλέον ο υπολογισμός θα γίνεται με βάση τιμολόγια για πωλήσεις γάλακτος, κρέατος και αγορές ζωοτροφών, τεκμηριώνοντας έτσι τον πραγματικό αριθμό ζώων.
Παράλληλα, έγινε γνωστό ότι η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία έχει ήδη ενισχύσει τη συνεργασία της με τις ελληνικές αρχές για ζητήματα που αφορούν τον ΟΠΕΚΕΠΕ, στο πλαίσιο ελέγχου της νομιμότητας και της διαχείρισης των επιδοτήσεων. Η κυβέρνηση επιχειρεί να εμφανιστεί ως «θεματοφύλακας» της νομιμότητας, ωστόσο η πραγματικότητα είναι ότι χιλιάδες έντιμοι παραγωγοί μένουν σήμερα ξεκρέμαστοι χωρίς καμία ευθύνη δική τους.
Το μέλλον των βιολογικών: επανασχεδιασμός ή παραίτηση;
Οι εξελίξεις γύρω από τα Βιολογικά αποτελούν ίσως την πιο χαρακτηριστική περίπτωση θεσμικής αποτυχίας στη νέα ΚΑΠ. Αντί να επιβραβευθούν οι συνεπείς, βρίσκονται υπό καθεστώς τιμωρίας. Αντί να διασφαλιστεί η συνέπεια των ευρωπαϊκών πόρων, αυτοί κινδυνεύουν να χαθούν λόγω εσωτερικής αδράνειας. Και αντί να υπάρξει πολιτική λύση, επιλέγεται η εύκολη οδός της μαζικής ακύρωσης.
Το ερώτημα είναι αν το πρόγραμμα των βιολογικών καλλιεργειών θα επανέλθει με νέους όρους ή αν θα αποτελέσει ακόμη ένα χαμένο στοίχημα για τη βιώσιμη γεωργία στην Ελλάδα. Μέχρι τότε, το μόνο βέβαιο είναι ότι χιλιάδες αγρότες και κτηνοτρόφοι θα συνεχίσουν να σηκώνουν το βάρος αποφάσεων που δεν πήραν οι ίδιοι.
