Άλλες ονομασίες του μοναστηριού είναι: «Μονή του βοεβόδα», «Λαύρα των Ρουμανικών χωρών» και «Μονή του Χαρίτωνος».
Σχετικά με την ονομασία που επικράτησε μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει για την ώρα μια τελική και γενικά παραδεκτή εξήγηση.
Οι ερευνητές διαφωνούν ακόμη μεταξύ τους και προτείνουν πολλές και διάφορες γνώμες για την ιστορικοφιλολογική ερμηνεία της λέξεως.
Οι περισσότεροι ακολουθώντας βασικά την άποψη του Ουσπένσκυ, δέχονται την ίδρυσή του από ένα Τούρκο με το όνομα Κουτλουμούς, που έζησε στο τέλος του 13ου αιώνα και έγινε χριστιανός με το νέο όνομα Κωνσταντίνος.
Αναφέρουμε απλώς εδώ ότι σε έγγραφο της Μονής, η λέξη κουτλουμούς αντιστοιχεί προς «τον εξ Αιθιοπίας άγιον».
Από έγγραφο όμως του αγίου Παντελεήμονος με τη χρονολογία 1169, όπου υπογράφει και ο ιερομόναχος Ησαΐας «κε καθιγούμενος τής μονής Κουτλουμούσι», βγαίνει το συμπέρασμα ότι από τον 12ο κιόλας αιώνα υπήρχε ένα μοναστήρι στον Άθω με το παραπάνω όνομα, που φυσικά θα πρέπει να ταυτιστεί με το σημερινό Κουτλουμούσι.
Επομένως η προηγούμενη υπόθεση μπορεί να σταθεί μόνο αν παραδεχθούμε ότι ο Κουτλουμούς αυτός ήταν ένας αρχηγός των Αράβων, που έζησε στον 11ο αιώνα και ίδρυσε το μοναστήρι την εποχή αυτή ή λίγο αργότερα, πάντως πιο νωρίς από το έτος 1169.
Κάποιοι άλλοι μιλούν για έναν πειρατή Κουτλουμούς, που έφτασε ως τις Καρυές, εκχριστιανήθηκε και έμεινε στο μοναστήρι, που υπήρχε ήδη, αλλά το μεγάλωσε, το οργάνωσε και άφησε πίσω 40 μοναχούς.
