Στην πατρίδα μας η Ορθοδοξία έχει χτίσει στα πιο όμορφα μέρη πολλά μοναστήρια που μαρτυρούν τον ασκητικό της χαρακτήρα.
Σε ένα από τα μέρη αυτά, μέσα στην καρδιά του φαραγγιού του Αώου ποταμού βρίσκεται η Ιερά Μονή Παναγίας Στομίου Κόνιτσας Ιωαννίνων.
Η τοποθεσία της είναι εντυπωσιακή. Η διαδρομή, περίπου μίας ώρας με τα πόδια από την Κόνιτσα (5 χλμ) για να φτάσεις μέχρι εκεί, είναι σαγηνευτική.
Είναι το μοναστήρι όπου λάμπρυνε με την παρουσία του ο γνωστός μοναχός Παΐσιος ο Αγιορείτης, ο οποίος υπήρξε ο ανακαινιστής του, φέροντας μάλιστα την καταγωγή του από την Κόνιτσα, μετά τον ερχομό των προσφύγων από την Καππαδοκία.
Όλοι αυτοί οι λόγοι το καθιστούν ως ένα από τα πιο επισκέψιμα και δημοφιλή μοναστήρια της Ηπείρου. Το όνομά της η μονή το πήρε από τη στενή χαράδρα πάνω από την οποία είναι χτισμένη.
Το μοναστήρι του Στομίου, αφιερωμένο στην Υπεραγία Θεοτόκο, είχε πρωτοκτιστεί στην απέναντι πλευρά στα 1590, αλλά μεταφέρθηκε στη σημερινή του θέση στα 1774, επειδή εκεί μετέβη θαυματουργικά η Ιερά Εικόνα της μονής!
Έπαιξε καθοριστικό ρόλο στην πνευματική καλλιέργεια των χωριών, αφού συντηρούσε συνεχώς πολλά σχολεία στη γύρω περιοχή, διατηρώντας έτσι αναμμένο το αληθινό φως της Παιδείας, την Ορθόδοξη ελληνοχριστιανική αγωγή, αυτή που άναψε τη φλόγα του 1821, αυτή που έφτιαξε τα μεγάλα Έπη των Βαλκανικών Απελευθερωτικών Πολέμων του 1912-1913, καθώς και το απαράμιλλο Έπος του 1940-41! Ίσως γι’ αυτό μάλιστα τα Γερμανικά στρατεύματα κατοχής να κάψανε το Μοναστήρι στα 1943. Ολόκληρο το μοναστήρι, εκτός από το Ναό, παρέμεινε κατεστραμμένο για δεκαπέντε χρόνια! Οι Ναζί είχαν φροντίσει γι’ αυτό. Όμως και η Παναγιά φρόντισε για την ανοικοδόμηση και ανακαίνιση τις Ιεράς της Μονής, στέλνοντας ένα αγαπητό παιδί της, το μοναχό Παΐσιο.
Ο γέροντας Παΐσιος είχε πόθο να ασκητέψει στην έρημο του Αγίου Όρους και συγκεκριμένα στα Κατουνάκια. Όμως η Παναγία του έδειξε στο κελί του οφθαλμοφανώς, σαν σε «πνευματική τηλεόραση», τη Μονή Στομίου Κονίτσης και του είπε ολοζώντανα: «δεν θα πας στα Κατουνάκια. Θα πας στη Μονή Στομίου»! Ο γέροντας άλλωστε ήξερε τα μέρη, αφού είχε μεγαλώσει στην Κόνιτσα!
Η διαδρομή προς την Ιερά Μονή Στομίου από την περίφημη παλαιά γέφυρα του Αώου στην Κόνιτσα είναι κάτι παραπάνω από μαγευτική. Σχεδόν στο σύνολό της γίνεται δίπλα από το ποτάμι και το όλο περιβάλλον με την αγριότητα των βράχων, το βουητό του ποταμιού και την πανέμορφη βλάστηση συναρπάζει την ψυχή. Η βλάστηση δίπλα από τους βράχους, αληθινή «ζούγκλα»... Οι απότομες τριγύρω κορφές, οι χαράδρες, τα δένδρα, οι πηγές, τα τολμηρά αγριοκάτσικα στις απρόσιτες πλαγιές συνθέτουν ένα τοπίο μοναδικό.
Ο π. Παΐσιος συνέβαλε τα μέγιστα στην αναμόρφωσή του, κουβαλώντας ακόμα και με τα χέρια βαριά φορτία από κάτω από το ποτάμι, κινητοποιώντας και ευαισθητοποιώντας τους αγαθούς κατοίκους των γύρω χωριών, συγκεντρώνοντας εισφορές που του έστελνε η Παναγιά με ευσεβείς ανθρώπους, μαζεύοντας εργάτες, φτιάχνοντας ο ίδιος κουφώματα, πατώματα, στέγες, σαν μαραγκός και μάλιστα από τους καλύτερους, πάντα με χαρά, αγάπη και προσευχή! Περιστατικά από τη θαυμαστή ζωή του, αναφέρουν ότι συνομιλούσε με άγρια ζώα, θεράπευε ασθενείς, επέβαλε το σεβασμό απαγορεύοντας τα γλέντια και φαγοπότια εντός του χώρου της μονής, πήδηξε από γκρεμό για να διαφυλάξει μια θήκη με ιερά λείψανα που έπεσε και άλλα πολλά.
Το 1962 ο γέροντας έφυγε για το Σινά για να επιστρέψει το 1964 οριστικά στο Άγιον Όρος. Το μικρό κελί στο οποίο διέμενε κατά τα 4 χρόνια της παρουσίας του στη μονή, διατηρείται μέχρι σήμερα.
Τα τελευταία χρόνια έχουν ξεκινήσει πολλές εργασίες συντήρησης και αναστήλωσης των κτιρίων. Ηγούμενος είναι ο πατήρ Κοσμάς, τον οποίο θα συναντήσει εκεί ο προσκυνητής καλύτερα κατόπιν συνεννοήσεως.
Η μονή διαθέτει λείψανα του Μεγάλου Βασιλείου, του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου, του Οσίου Αλυπίου του Κιονίτου και άλλα. Πανηγυρίζει στις 8 Σεπτεμβρίου, στην εορτή του Γενεθλίου της Παναγίας
