Εδώ, στις νοτιοανατολικές εσχατιές της Πατρίδος μας, στις εθνικές επάλξεις του ακριτικού μας Καστελλορίζου, εορτάστηκε σεμνοπρεπώς και εν πληθούση Εκκλησία το Σάββατο 21η Μαΐου, η ιερά μνήμη των πολιούχων του Αγίων, Θεοστέπτων Βασιλέων και Ισαποστόλων Κωνσταντίνου και Ελένης.
Σύμφωνα με την δέουσα εκκλησιαστική τάξη και τις ολοζώντανες τοπικές παραδόσεις, οι λατρευτικές εκδηλώσεις είχαν ως επίκεντρο τον πανηγυρίζοντα επ’ ονόματι των Αγίων, περίλαμπρο Μητροπολιτικό Ναό του Νησιού.
Της λατρευτικής Συνάξεως τόσο στον Εσπερινό της παραμονής, όσο και στον Όρθρο και την Θ. Λειτουργία της κυριωνύμου ημέρας, προέστη και λειτούργησε ο ακούραστος Ποιμενάρχης του ιστορικού νησιού, Σεβ. Μητροπολίτης Σύμης, Τήλου, Χάλκης και Καστελλορίζου κ. Χρυσόστομος, συμπαραστατούμενος από τον επίσης ακάματο Εφημέριο του Ναού, Πρωτοπρ. π. Γεώργιο Μαλτέζο. Μετά την Θ. Λειτουργία και την τέλεση της Αρτοκλασίας, έλαβε χώρα η λιτάνευση της ι. Εικόνος των πολιούχων Αγίων στους γραφικούς δρομίσκους και το «κορδόνι», όπως ονομάζεται στην ντοπιολαλιά η προκυμαία του πανέμορφου νεοκλασσικού οικισμού, προς ευλογία και στηριγμό των ακριτών κατοίκων και των ευλαβών προσκυνητών. Δυναμικό παρών έδωσαν οι τοπικές Αρχές του Στρατού, της Αστυνομίας και του Λιμενικού, καθώς και οι εκπαιδευτικοί της Α/βάθμιας και Β/βάθμιας εκπαιδεύσεως μαζί με τους μαθητές, που έδωσαν το στίγμα τους προπορευόμενοι, κρατώντας με τιμή και καμάρι την Γαλανόλευκη.
Ο Σεβ. κήρυξε τον θείο λόγο, αναφερόμενος στην ζωή και το τεράστιο έργο του Μεγάλου Κωνσταντίνου, ο οποίος διακρίθηκε όχι μόνο σε έργα πολιτικής και διοικητικής συνέσεως, στρατιωτικής δεξιοτεχνίας, φρονήσεως και ανδρείας, αλλά και σε έργα πραγματικά μεγάλα, στερεώσεως του μέχρι τότε διωκομένου Χριστιανισμού και ενισχύσεως της Εκκλησίας. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε ακόμη και στο γεγονός που διασώζεται στην τοπική παράδοση, στο πέρασμα δηλαδή της Αγίας Ελένης από το νησί:
Σύμφωνα μ’ αυτή, η Αγία κατά την ιεραποδημία της στους Αγίους Τόπους για την ανεύρεση του Τιμίου Σταυρού, περιήλθε όλες τις χώρες της Ανατολικής αυτοκρατορίας, κτίζοντας Ναούς του Θεού και στολίζοντάς τους με λαμπρά κειμήλια. Την περίοδο αυτή λέγεται πως σταμάτησε για λίγο με τον αυτοκρατορικό της δρόμωνα στο Καστελλόριζο. Εδώ οι ευσεβείς κάτοικοι την υποδέχτηκαν ζεστά και φιλόξενα και εκείνη για να τους στηρίξει στην χριστιανική πίστη που ήδη είχαν διδαχθεί και εστερνιστεί από τους Αγίους Αποστόλους κατά τις περιοδείες τους στην Μικρά Ασία, οικοδόμησε στο νησί μεγαλοπρεπή παλαιοχριστιανική Βασιλική. Στα ερρείπια αυτά πιστεύεται πως οικοδομήθηκε ο σημερινός μεγαλοπρεπής καλλιμάρμαρος Ναός επ’ ονόματι των Αγίων.
Το σημερινό οικοδόμημα ακολουθεί το ρυθμό της τρίκλιτης σταυροφορικής ή σταυροθολιακής Βασιλικής, τα κλίτη της οποίας διαχωρίζουν κιονοστοιχίες με εντυπωσιακές μονολιθικές κολώνες πορφυρού γρανίτη, προερχόμενες από τα Πάταρα της Λυκίας. Αποτελεί τον μεγαλύτερο Ναό αυτού του είδους στα Δωδεκάνησα, διαθέτει οκτώ σταυροθόλια, κτίστηκε το έτος 1835 υπό την επίβλεψη του Νικολάου Κ. Πρωτομάστορα και κόστισε 300.000 γρόσια. Το Καστελλόριζο πολυπληθές τότε, βρισκόταν στο απόγειο της οικονομικής και πολιτιστικής του αναπτύξεως, ενωμένο οργανικά με τον ακμάζοντα Ελληνισμό της ευρύτερης περιοχής της Λυκίας της Μικράς Ασίας και μάλιστα ήταν έδρα Επισκοπής, υπαγομένης στην εκεί Μητρόπολη Πισιδίας. Ο Ναός μοιράζεται το βοτσαλωτό προαύλειο με την Σαντραπεία αστική Σχολή (το σημερινό Δημοτικό Σχολείο), γεγονός χαρακτηριστικό, που φανερώνει τον καθοριστικό ρόλο της Εκκλησίας στην Παιδεία των τότε υποδούλων Δωδεκανησίων.
Η εόρτιος ημέρα έληξε με την τέλεση του μεθεορτίου Εσπερινού και την αναβίωση στο χαλικόστρωτο προαύλιο του ναού, παραδοσιακής πανηγύρεως με παράθεση πλουσίου δείπνου. Το πρόγραμμα έκλεισε με ζωντανή μουσική από τοπικό συγκρότημα, το οποίο ερμήνευσε θαυμάσια πατροπαράδοτα Καστελλοριζιακά, Μικρασιάτικα και αιγαιοπελαγίτικα τραγούδια.
){kind=link}