ΑΜΒΛΩΣΕΙΣ: Η συζήτηση γύρω από τις αμβλώσεις επανέρχεται δυναμικά στον δημόσιο διάλογο, τόσο στην Ευρώπη όσο και στην Ελλάδα.
Επιμέλεια: Γιώργος Θεοχάρης – ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
Ο Σεβασμιώτατος Μητροπολίτης Μεσσηνίας κ. Χρυσόστομος, καθηγητής στο Εθνικό και Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών, τοποθετείται σε άρθρο- παρέμβαση, με εκτενή θεολογική και ανθρωπολογική ανάλυση πάνω στο ζήτημα, επιχειρώντας να αναδείξει τη θέση της Ορθόδοξης Εκκλησίας για το θέμα της άμβλωσης και της αξίας της ανθρώπινης ζωής από τη στιγμή της σύλληψης.
Σύμφωνα με τον ίδιο, η ελληνική κοινωνία βρίσκεται σήμερα ανάμεσα σε δύο διαφορετικούς κόσμους: από τη μία πλευρά την παράδοση της Ορθόδοξης Ανατολής και από την άλλη το αξιακό σύστημα της Δύσης, το οποίο χαρακτηρίζεται – όπως επισημαίνει – από έντονη ηθική ρευστότητα.
Η σύγκρουση αξιών μεταξύ Ανατολής και Δύσης
Ο Μητροπολίτης Μεσσηνίας επισημαίνει ότι η ελληνική κοινωνία βρίσκεται διαρκώς αντιμέτωπη με μια έντονη σύγκρουση αξιών. Από τη μία πλευρά υπάρχει η εκκλησιαστική και πολιτισμική παράδοση της Ορθοδοξίας και από την άλλη οι μεταβολές που προκύπτουν από τη σύγχρονη ευρωπαϊκή πολιτική και νομοθεσία.
Θέματα όπως το διαζύγιο, οι αμβλώσεις, οι προγαμιαίες σχέσεις, η ευθανασία ή η καύση των νεκρών αποτελούν χαρακτηριστικά παραδείγματα κοινωνικών αλλαγών που έχουν υιοθετηθεί σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες.
Ωστόσο, όπως σημειώνει, η προσαρμογή της ελληνικής κοινωνίας στις ευρωπαϊκές εξελίξεις δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι αλλαγές αυτές μπορούν να αποκτήσουν πλήρη ηθική νομιμοποίηση μέσα στην ορθόδοξη παράδοση.
Η σύγχρονη ευρωπαϊκή νομοθεσία, η οποία διαμορφώνεται στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δημιουργεί ένα νέο αξιακό σύστημα που βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στον ατομισμό και στην απόλυτη αυτονομία του ανθρώπου.
Για την Ορθόδοξη Εκκλησία όμως, η ανθρώπινη ζωή και η κοινωνική πραγματικότητα δεν μπορούν να ερμηνευθούν μόνο μέσα από το πρίσμα του ατομικού δικαιώματος.
Το βασικό ερώτημα: Πώς τοποθετείται η Εκκλησία;
Το κρίσιμο ερώτημα που τίθεται, σύμφωνα με τον Μητροπολίτη Μεσσηνίας, είναι με ποια κριτήρια πρέπει να τοποθετείται η Εκκλησία απέναντι στα σύγχρονα ηθικά ζητήματα.
Η απάντηση δεν μπορεί να προκύψει μέσα από ιδεολογικές αντιπαραθέσεις ή από κοινωνικές συγκρούσεις μεταξύ «προοδευτικών» και «συντηρητικών».
Αντίθετα, ο λόγος της Εκκλησίας πρέπει να εκφράζεται μέσα από τη διδασκαλία, την κατήχηση και την πνευματική καθοδήγηση των πιστών.
Η Ορθόδοξη θεολογία δεν αντιμετωπίζει τα ηθικά ζητήματα μόνο ως νομικά προβλήματα αλλά κυρίως ως υπαρξιακά ζητήματα που σχετίζονται με την αξία της ανθρώπινης ζωής.
Σε αυτό το πλαίσιο, η Εκκλησία καλείται να διαμορφώσει συνείδηση στους πιστούς, προσφέροντας ένα διαφορετικό αξιακό υπόβαθρο για την κατανόηση της ζωής.
Η άμβλωση και το «δικαίωμα αυτοδιάθεσης»
Στο επίκεντρο της συζήτησης βρίσκεται το ζήτημα της άμβλωσης και το επιχείρημα ότι αποτελεί δικαίωμα αυτοδιάθεσης του σώματος της γυναίκας.
Ο Μητροπολίτης Μεσσηνίας θεωρεί ότι αυτή η προσέγγιση αποτελεί το βασικό λάθος της σύγχρονης ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Η αντίληψη ότι η άμβλωση αποτελεί αποκλειστικά προσωπική επιλογή της γυναίκας παραβλέπει – όπως σημειώνει – δύο ακόμη βασικούς παράγοντες: τον πατέρα και το έμβρυο.
Η ανθρώπινη ύπαρξη, σύμφωνα με την ορθόδοξη ανθρωπολογία, δεν είναι αποτέλεσμα ατομικής επιλογής αλλά καρπός σχέσης αγάπης μεταξύ άνδρα και γυναίκας.
Η σχέση αυτή δημιουργεί μια τριπλή πραγματικότητα: τη μητέρα, τον πατέρα και το παιδί.
Σε αυτή τη σχέση, το έμβρυο δεν μπορεί να θεωρηθεί απλώς μέρος του σώματος της μητέρας, αλλά μια ξεχωριστή ανθρώπινη ύπαρξη με δική της αξία.
Η έννοια της «εμβρυακής προσωπικότητας»
Στο θεολογικό και ανθρωπολογικό επιχείρημα της Εκκλησίας κεντρική θέση κατέχει η έννοια της «εμβρυακής προσωπικότητας».
Σύμφωνα με αυτή την προσέγγιση, το ανθρώπινο έμβρυο αποτελεί πρόσωπο ήδη από τη στιγμή της σύλληψης.
Η ζωή του ανθρώπου αρχίζει «εξ άκρας συλλήψεως», δηλαδή από την πρώτη στιγμή της ύπαρξής του.
Για τον λόγο αυτό, το έμβρυο έχει δικαίωμα στη ζωή και πρέπει να προστατεύεται τόσο από τη μητέρα όσο και από τον πατέρα.
Η θέση αυτή αποτελεί βασική διδασκαλία της Εκκλησίας της Ελλάδος, η οποία επανειλημμένα έχει τοποθετηθεί υπέρ της προστασίας της ανθρώπινης ζωής πριν από τη γέννηση.
Παράλληλα, η αξία της ζωής του ανθρώπου αποτελεί θεμελιώδη αρχή και στη διεθνή νομική τάξη, όπως αποτυπώνεται και στην Οικουμενική Διακήρυξη των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου των Ηνωμένων Εθνών.
Γιατί η άμβλωση δεν μπορεί να θεωρηθεί λύση
Με βάση αυτή τη θεώρηση, ο Μητροπολίτης Μεσσηνίας υποστηρίζει ότι η άμβλωση δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως λύση σε κοινωνικά ή προσωπικά προβλήματα.
Η πράξη της άμβλωσης, σύμφωνα με την ορθόδοξη ηθική, ισοδυναμεί με διακοπή μιας ανθρώπινης ζωής.
Η Εκκλησία δεν αρνείται τις δυσκολίες που μπορεί να αντιμετωπίσει μια γυναίκα κατά τη διάρκεια της εγκυμοσύνης, ωστόσο θεωρεί ότι η απάντηση δεν μπορεί να είναι η αφαίρεση της ζωής του εμβρύου.
Αντίθετα, η κοινωνία οφείλει να δημιουργεί συνθήκες στήριξης για τη μητέρα και την οικογένεια, ώστε να προστατεύεται τόσο η γυναίκα όσο και το παιδί.
⸻
Ο δημόσιος διάλογος για την αξία της ζωής
Το ζήτημα της άμβλωσης έχει επανέλθει τα τελευταία χρόνια στον διεθνή δημόσιο διάλογο, ιδιαίτερα μετά από σημαντικές αποφάσεις δικαστηρίων και πολιτικές εξελίξεις σε διάφορες χώρες.
Η συζήτηση αφορά πλέον όχι μόνο τα δικαιώματα της γυναίκας αλλά και την αξία της ανθρώπινης ζωής πριν από τη γέννηση.
Σε αυτόν τον διάλογο, όπως τονίζει ο Μητροπολίτης Μεσσηνίας, η Ορθόδοξη ανθρωπολογία καλείται να συμβάλει με τη δική της θεώρηση για τον άνθρωπο, τη ζωή και τη σημασία της ανθρώπινης ύπαρξης.
Η παρέμβαση αυτή, όπως σημειώνει, δεν έχει στόχο να επιβάλει μια θρησκευτική αντίληψη στην κοινωνία, αλλά να προσφέρει έναν διαφορετικό τρόπο κατανόησης της ανθρώπινης ζωής και της αξίας της.
