Απάντηση εξέδωσε η Μητρόπολη Πειραιώς προς τον Πάπα.. ΜΙα απάντηση που όπως λέει αποτελεί “σχολιασμόν της αμετροεπούς και απαραδέκτου δηλώσεως του αντικανονικώς διακατέχοντος τον Θρόνον της Πρεσβυτέρας Ρώμης του τέως περιπύστου και πρεσβυγενούς Πατριαρχείου της Δύσεως” και την υπογράφει ο Πρωτοπρεσβ. π. Άγγελος Αγγελακόπουλος, Εφημ. Ι. Ν. Αγίας Παρασκευής Νέας Καλλιπόλεως Πειραιώς κάνοντας μάλιστα και παραπομπές σε θέματα που το “ΑΓΙΟΡΕΙΤΙΚΟ ΒΗΜΑ” πολλάκις έχει δημοσιεύσει
Αναλυτικά αναφέρει:
ΠΕΡΙ «ΑΣΘΕΝΕΙΑΣ» ΚΑΙ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΟΥ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ
Κατά την ανά Τετάρτη γενική ακρόαση–κατήχηση στην πλατεία του Αγίου Πέτρου ενώπιον χιλιάδων πιστών του, ο αιρεσιάρχης «πάπας» Φραγκίσκος είπε τα εξής φρικτά που αφορούσαν και στην Ορθόδοξη Εκκλησία : «Δεν υπάρχει υγιής Εκκλησία, όταν οι πιστοί, οι κληρικοί και οι διάκονοι δεν είναι ενωμένοι περί τον Επίσκοπό τους. Η Εκκλησία, η οποία δεν είναι ενωμένη περί τον Επίσκοπο είναι μια άρρωστη Εκκλησία. Ο Ιησούς θέλησε αυτήν την ένωση όλων των πιστών με τον Επίσκοπο. Το ίδιο και των ιερέων και των διακόνων. Όλοι οφείλουν να έχουν τη συνείδηση ότι ο Επίσκοπος καθιστά ορατό τον δεσμό του καθενός με την Εκκλησία, και της Εκκλησίας με τους Αποστόλους και με τις άλλες κοινότητες, οι οποίες επίσης είναι ενωμένες με τους Επισκόπους και με τον Πάπα στη Μία, Μοναδική (unique) Εκκλησία, που είναι η δική μας, η Ιεραρχική Αγία Μητέρα Εκκλησία»1.
Εάν η αρρώστια σταματούσε στην απόσχιση από τον επίσκοπο, εκκλησιολογικά δεν θα υπήρχε πρόβλημα, μολονότι και αυτό δικαιολογείται, όταν ο επίσκοπος δεν ορθοτομεί τον λόγον της αληθείας. Το γεγονός, όμως, ότι η αρρώστια επεκτείνεται και προς όσους δεν είναι ενωμένοι με τον «πάπα», αποτελεί φρικτή ύβρη και προσβολή της μόνης Μιάς, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας, τουτέστι της Ορθοδόξου, και βλασφημία του μόνον εν αυτή ενοικούντος Αγίου Πνεύματος, το οποίο είναι αδύνατον να ενοικεί στην αιρετική παρασυναγωγή του παπισμού, όπου ιδιαιτέρως υποτιμάται και περιφρονείται με την αίρεση του Filioque.
Μελετώντας την παραπάνω δήλωση του «πάπα» Φραγκίσκου δεν νιώσαμε απολύτως καμμία έκπληξη για την εωσφορική αυτή διακήρυξη και την αμετανοησία του αιρεσιάρχου της Ρώμης! Διακηρύσσει κι αυτός, όπως και οι προκάτοχοί του, την εκκλησιολογική συνείδηση της αιρετικής θρησκευτικής παρασυναγωγής του Παπισμού. Εμμένει κι αυτός, στερεά και αταλάντευτα, στις εωσφορικές και αντορθόδοξες παπικές διδασκαλίες! Είναι ειλικρινής και συνεπής στην Βατικάνειο Εκκλησιολογία. Σύμφωνα με τον έγκριτο δημοσιογράφο κ. Γεώργιο Παπαθανασόπουλο, ο «πάπας» έστειλε υβριστικό μήνυμα προς το Φανάρι, που ετοιμάζεται να τον υποδεχθεί στις 29/30 τρέχοντος μηνός.
Σχετικά με τα λεγόμενα του «πάπα» Φραγκίσκου περί ενότητος με τον Επίσκοπο, θα πρέπει να τονισθεί ότι ο παπισμός απορρίπτει την ισότητα των Επισκόπων, επειδή προβάλλει την αιρετική διδασκαλία για το πρωτείο του «πάπα» Ρώμης, ο οποίος θεωρείται ως η υπέρτατη διοικητική εξουσία σ’ολόκληρη την Εκκλησία. Ο παπισμός δέχεται ως κεφαλή της Εκκλησίας τον «πάπα». Έτσι, εξηγείται και η φράση «Ιεραρχική Αγία Μητέρα Εκκλησία».
Αντιθέτως, η Ορθόδοξος Εκκλησία έχει ως κεφαλή τον Χριστό και διακρίνεται στην ποιμαίνουσα ιεραρχία, τον κλήρο, και το λογικό ποίμνιο, τον λαό. Η ιεραρχία της Εκκλησίας έχει την αρχή της στους αγίους Αποστόλους κατά αδιάκοπη διαδοχή και περιλαμβάνει τρεις βαθμούς, του επισκόπου, του πρεσβυτέρου και του διακόνου. Έργο της είναι η διδακτική, ιερατική και διοικητική διακονία της Εκκλησίας, που μεταδίδεται αδιάκοπα με το μυστήριο της ιερωσύνης. Όλοι οι επίσκοποι, μητροπολίτες και πατριάρχες είναι ίσοι μεταξύ τους. Η ενδεχόμενη διάκριση είναι τιμητική και οφείλεται στην επισημότητα της πόλεως, όπου είναι επίσκοποι, και δεν αναφέρεται σε δικαιώματα εξουσίας πάνω σε άλλους επισκόπους1. Πίπτει έτσι στο κενό η πρόσφατη και καινοφανής προσπάθεια του Φαναρίου να καθιερώσει την αμάρτυρη στην Ορθόδοξη παράδοση και αιρετική αντίληψη ότι ο εκάστοτε Οικουμενικός Πατριάρχης είναι πρώτος άνευ ίσων, δηλ. «πάπας» της Ανατολής.
Ο «πάπας» Φραγκίσκος με τη φράση ότι οι εκκλησιαστικές κοινότητες πρέπει να είναι «ενωμένες με τους επισκόπους και τον πάπα» υπονοεί σαφέστατα την Ορθόδοξη Εκκλησία. Επίσης, με την φράση «…Μία, Μοναδική (unique) Εκκλησία, που είναι η δική μας, η Ιεραρχική Αγία Μητέρα Εκκλησία», η αίρεση του Παπισμού διεκδικεί την ταυτότητα της «μοναδικής» και «υγιούς Εκκλησίας» του Χριστού στον κόσμο!
Η Διακήρυξη αυτή αποτελεί, θα λέγαμε, συνέχεια ενός άλλου εκκλησιολογικού κειμένου, που το Βατικανό έδωσε στη δημοσιότητα το 2007, σύμφωνα με το οποίο ο πρώην «πάπας» Βενέδικτος ΙΣΤ΄ διεκήρυξε ότι η λεγομένη «Καθολική Εκκλησία» είναι η «μοναδική πραγματική Εκκλησία του Χριστού στον κόσμο». Αναγνώρισε μεν ότι υπάρχουν και εκτός της λεγομένης «Καθολικής Εκκλησίας πολλά στοιχεία καθαγιασμού και αλήθειας», αλλά η λεγομένη «Καθολική Εκκλησία είναι η μόνη αληθινή Εκκλησία του Χριστού».
Οι Ορθόδοξες Εκκλησίες» (προσέξτε! όχι η Ορθόδοξη Εκκλησία) είναι μεν «Εκκλησίες», αλλά πάσχουν από ένα «έλλειμμα», είναι ελλειματικές, διότι δεν αναγνωρίζουν τον «πάπα» ως διάδοχο του Απ. Πέτρου και αρνούνται το παπικό πρωτείο εξουσίας, που θεμελιώνεται στην αιρετική περί Πέτρου παπική διδασκαλία.
Ο «πάπας» Φραγκίσκος, διάδοχος του επιτίμου «πάπα» Βενεδίκτου ΙΣΤ΄, ξεπέρασε κατά πολύ τον προκάτοχό του και χρησιμοποίησε ασεβέστερο και βλασφημότερο χαρακτηρισμό. Διεκήρυξε ότι η Ορθόδοξη Εκκλησία είναι όχι μόνο ελλειματική, αλλά και «ασθενής», «άρρωστη» Εκκλησία, διότι δεν αναγνωρίζει ότι η αίρεση του Παπισμού αποτελεί μαζί με την Ορθόδοξη Εκκλησία την Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία, την οποία ομολογούμε στο Σύμβολο της Πίστεως, και διότι δεν αναγνωρίζει τον «πάπα» ως πρώτο στην εξουσία Επίσκοπο της Εκκλησίας1.
Ουσιαστικά, ο «πάπας» Φραγκίσκος ζητά τελείως απροκάλυπτα τον τέλειο εξουνιτισμό της Ορθοδόξου Εκκλησίας. Να κρατήσει, δηλ. όλα τα ήθη, τα έθιμα, τα δόγματά της κ.α., αλλά να αναγνωρίσει και να μνημονεύει τον αιρεσιάρχη «πάπα».
Γιά να κατανοήσουμε καλύτερα την παπική εκκλησιολογία μετά την Β΄ Βατικανή ψευδοσύνοδο, θα πρέπει να τονίσουμε ότι, σύμφωνα με την πεπλανημένη λατινική αντίληψη, έχουμε μία Εκκλησία, δύο βαθμίδων. Η πρώτη βαθμίδα είναι ο παπισμός, στον οποίο δήθεν υφίσταται η Εκκλησία του Χριστού και στον οποίο υπάρχει η πλήρης κοινωνία (πλήρης Εκκλησία).
Η δεύτερη βαθμίδα είναι οι «ελλιπείς Εκκλησίες» ή «ασθενείς και άρρωστες Εκκλησίες», όπως η Ορθοδοξία, ο Μονοφυσιτισμός και ο Προτεσταντισμός, οι οποίες στερούνται της κοινωνίας με τον «πάπα» Ρώμης, αφού δεν αναγνωρίζουν το πρωτείο εξουσίας και το αλάθητο και γι’αυτό βρίσκονται σε ατελή κοινωνία (ατελής Εκκλησία). Η νέα εικόνα της Εκκλησίας της νέας λατινικής εκκλησιολογίας μπορεί να κατανοηθεί, τηρουμένων των αναλογιών, με ένα σχήμα ενός συστήματος ομόκεντρων κύκλων, το οποίο αποτελεί την Εκκλησία όλων των βαπτισμένων και των αβαπτίστων. Στο κέντρο των κύκλων βρίσκεται ο παπισμός, που είναι η συγκεκριμένη έκφραση της Εκκλησίας του Χριστού. Πιό κοντά στο κέντρο βρίσκεται η Ορθοδοξία. Πιό μακρυά ο Μονοφυσιτισμός. Πιό μακρυά ο Αγγλικανισμός. Πιό μακρυά ο Προτεσταντισμός και πιο μακρυά οι δίκαιοι, οι οποίοι μπορεί να υπάρχουν όχι μόνο μεταξύ των βαπτισμένων, αλλά και μεταξύ των αβαπτίστων.
Όμως, η δημιουργία από τους παπικούς μιάς άλλης, νέας «εκκλησίας», συνεπάγεται και την δημιουργία ενός άλλου, νέου Χριστού. Κάθε αλλαγή ή μετασχηματισμός της πίστεως ή της παραδόσεως του Ευαγγελίου είναι άλλος Ιησούς, άλλη Εκκλησία. Σύμφωνα με την Ορθόδοξη διδασκαλία, μία εκκλησία, που πραγματώνεται σε βαθμούς πληρότητας, δεν είναι η Εκκλησία, γιατί ο Χριστός είναι τα πάντα και εν πάσιν Χριστός. Στον παπισμό η Αληθινή Πίστη δεν είναι το κριτήριο για την αναγνώριση της Εκκλησίας του Χριστού1.
Ο «πάπας» κ. Φραγκίσκος, ο «πάπας» δήθεν των «πτωχών», της «αγάπης», της «ειρήνης» και της «ενότητος», αλλά όχι της αληθείας, ασέβησε, βλασφήμησε και εξευτέλισε την νύμφη του Κυρίου Ιησού Χριστού, την αληθινή και μοναδική Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία, την Ορθοδοξία, με την ανωτέρω δήλωσή του!
Οι αντορθόδοξες διακηρύξεις του «πάπα» ανατρέπουν και τινάζουν κυριολεκτικά στον αέρα, την Ορθόδοξη Εκκλησιολογία, σύμφωνα με την οποία η Ορθόδοξος Εκκλησία είναι η Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία. Η Ορθόδοξος Εκκλησία αποτελεί εικόνα της Τριαδικής κοινωνίας, είναι ο φορεύς της ακτίστου Χάριτος του Αγίου Τριαδικού Θεού και η κιβωτός της σωτηρίας, που παρέχεται μέσω των θεουργών μυστηρίων. Έτσι εξηγείται, γιατί η φράση του αγίου Κυπριανού Καρχηδόνος «εκτός (Ορθοδόξου) Εκκλησίας δεν υπάρχει σωτηρία» (extra ekklesiam nulla salus), καθιερώθηκε ως κατεξοχήν εκκλησιολογική αλήθεια. Η Εκκλησία, κατά τον Απ. Παύλο1, είναι το μυστηριακό σώμα του Χριστού. Κεφαλή του σώματος αυτού είναι ο ίδιος ο Χριστός και μέλη του όλοι όσοι έχουν βαπτισθεί ορθόδοξα και πιστεύουν ορθόδοξα, ζώντες και κεκοιμημένοι. Είναι ποτέ δυνατόν ο Χριστός, που είναι ο πανυπερτέλειος, ο αλάθητος Θεάνθρωπος, ο Υιός και Λόγος του Θεού, να είναι ασθενής και άρρωστος, για να είναι ασθενής και άρρωστη η Ορθόδοξη Εκκλησία Του, όπως ισχυρίζεται ο «πάπας» Φραγκίσκος; Καί αν υποθέσουμε πως είναι ασθενής και άρρωστη, πως είναι δυνατόν να βγάζει υγιείς πνευματικά και θεωμένους ανθρώπους, όπως τα τόσα εκατομμύρια παλαιών και νέων αγίων; Η Εκκλησία, ως σώμα Χριστού, έχει ένοικο την χαρισματική παρουσία του Αγίου Πνεύματος. Από την Εκκλησία εκπίπτουν επίσημα οι αιρετικοί, αυτοί δηλ. που απορρίπτουν την αλήθειά της, και οι σχισματικοί, αυτοί δηλ. που απορρίπτουν τον τρόπο διοικήσεώς της. Ανεπίσημα αποκόπτεται από την Εκκλησία κάθε μέλος (ανεξαρτήτως εκκλησιαστικού αξιώματος), που τοποθετεί τον εαυτό του συνειδητά έξω από την Εκκλησία, αρνούμενο την αλήθεια, τη ζωή και τη διδασκαλία της2.
Έχει ιδιαίτερη σημασία το γεγονός ότι η δήλωση αυτή του «πάπα» έγινε λίγες ημέρες πριν την επίσκεψή του στο Φανάρι στις 29/30-11-2014. Το μήνυμά του είναι σαφέστατο προς κάθε «κατεύθυνση». Μετά το πρόσφατο ναυάγιο του θεολογικού διαλόγου στο Αμμάν της Ιορδανίας, σχετικά με τον συγκερασμό του πρωτείου και της συνοδικότητος, έρχεται ο ίδιος αυτοπροσώπως να δώσει οριστική λύση στο θέμα της ψευδοενώσεως. Πορεύεται ως ιατρός σε μία άρρωστη και ασθενή Εκκλησία, για να την θεραπεύσει, να την λυτρώσει, δηλ. να την υποτάξει υπό τους πόδας του.
Οι οικουμενιστές του Φαναρίου, φαίνεται να αποδέχονται τις περί ασθενείας δηλώσεις του «πάπα», διότι σε αντίθετη περίπτωση θα έπρεπε επειγόντως, όχι μόνο να ακυρώσουν την επίσκεψή του στο Φανάρι, αλλά και να συγκαλέσουν Πανορθόδοξη Σύνοδο, για να καταδικάσει τις ανωτέρω δηλώσεις του «πάπα», να υπερασπισθεί το κύρος της Ορθοδόξου Εκκλησίας και να διακόψει κάθε επικοινωνία μετά του εωσφορικώς αμετανοήτου Παπισμού. Την στιγμή, που ο αιρεσιάρχης «πάπας» εξευτελίζει την Ορθόδοξη Εκκλησία διά των δηλώσεών του, ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος, ευρισκόμενος αυτές τις ημέρες στη Βιέννη προκειμένου να συμμετάσχει στους εορτασμούς για τα 50 χρόνια από την ίδρυση του εκεί εδρεύοντος οικουμενιστικού Ιδρύματος «Pro Oriente», όπως επίσης και για να παραλάβει επισήμως από τους υπευθύνους της τοπικής «ΡΚαθολικής Εκκλησίας» τις δωρεές ενός Ναού και ενός οικοπέδου προς την Ιερά Μητρόπολη Αυστρίας με σκοπό την ίδρυση Ιεράς Μονής1, δήλωσε ότι «είμαστε ευγνώμονες στην Καθολική Εκκλησία»2, ότι «στο διάλογο και στη συμφιλίωση δεν υπάρχει εναλλακτική επιλογή»3, ότι «περιμένουμε με πολλές προσδοκίες την επίσκεψη του Πάπα», ότι «είμαστε αδελφοί εν Χριστώ»4 και τέλεσε οικουμενιστική συμπροσευχή στην παπική ενορία του Αγίου Ανδρέα5.
Σε συνέντευξή του στην αυστριακή εφημερίδα «Κουρίρ»6, ο Οικουμενικός Πατριάρχης κ. Βαρθολομαίος σημείωσε πως «η αποκατάσταση της διάσπασης και η επανένωση της Εκκλησίας συνιστά μεγάλο καθήκον της εποχής μας». Παρέπεμψε στα πρώτα βήματα, που ξεκίνησαν σ’ αυτή την κατεύθυνση πριν από 50 χρόνια ο «πάπας» Παύλος ΣΤ΄ και ο Οικουμενικός Πατριάρχης κυρός Αθηναγόρας, ενώ, όπως παρατήρησε, «ο επίσημος Θεολογικός Διάλογος ανάμεσα στις Εκκλησίες βοήθησε να εξαλειφθούν παρεξηγήσεις και διαφορές απόψεων». Αναφέρθηκε, επίσης, στη συνάντησή του τον περασμένο Μάιο στην Ιερουσαλήμ με τον «πάπα» Φραγκίσκο, όπως επίσης στην ανταλλαγή επισκέψεων κάθε χρόνο ανάμεσα σε αντιπροσωπείες των δύο «Εκκλησιών» στη
Ρώμη με την ευκαιρία της εορτής των Αποστόλων Πέτρου και Παύλου και αντίστοιχα με την ευκαιρία της εορτής του Αποστόλου Ανδρέα στην Κωνσταντινούπολη, όπου φέτος θα βρίσκεται προσκεκλημένος του (από τις 29 Νοεμβρίου) ο «πάπας» Φραγκίσκος, ενώ ως μεγάλη βοήθεια θεωρεί ο ίδιος θεσμούς, όπως το Ίδρυμα «Προ Οριέντε», που προωθούν τόσο τις θεολογικές όσο και τις προσωπικές επαφές. Από τον «πάπα» Φραγκίσκο ο Οικουμενικός Πατριάρχης αναμένει, όπως σημείωσε, περαιτέρω θαρραλέα βήματα και προσπάθειες για την ενότητα των Εκκλησιών, όπως εκείνος έχει ήδη κάνει από την εκλογή του σε «προκαθήμενο της Καθολικής Εκκλησίας».
Με την ανωτέρω αντορθόδοξη διακήρυξή του, ο «πάπας» Φραγκίσκος «άδειασε» όλους τους «Ορθόδοξους» Οικουμενιστές Πατριάρχες, Αρχιεπισκόπους, Επισκόπους και ακαδημαικούς θεολόγους, οι οποίοι είτε άμεσα είτε έμμεσα, αναγνωρίζουν την αίρεση του Παπισμού ως «αδελφή Εκκλησία» και τον «πάπα» ως Πρώτο. Ο «πάπας», με την ανωτέρω διακήρυξη, αφήρεσε τελείως από τους «Ορθόδοξους» Οικουμενιστές, κάθε επιχείρημα για περαιτέρω διαλόγους, στο όνομα της αγαπολογίας. Κάθε περαιτέρω συμμετοχή σε θεολογικούς διαλόγους και διαλόγους αγάπης με τους αμετανοήτους ποικιλώνυμους αιρετικούς θα πρέπει να διακοπεί, διότι έχουν βαλτώσει, οδηγούν σε αδιέξοδο και ζημιώνουν τα μέγιστα την Ορθόδοξη Εκκλησία, όπως πολύ χαρακτηριστικά συνέβη στην τελευταία συνεδρίαση της Μικτής Επιτροπής του Θεολογικού Διαλόγου Ορθοδόξων και Παπικών τον περασμένο Σεπτέμβριο στο Αμμάν της Ιορδανίας. Η αποχώρηση, επίσης, της Ορθόδοξου Εκκλησίας από το προτεσταντικό-παναιρετικό λεγόμενο «Παγκόσμιο Συμβούλιο Εκκλησιών» είναι αναγκαία όσο ποτέ άλλοτε.
Η Ορθοδοξία, κατά τον «πάπα»», δεν είναι η Εκκλησία, αλλά είναι μία «ασθενής» Εκκλησία! Εμείς, όμως, διακηρύττουμε παγκοσμίως στεντορεία τη φωνή ότι μόνο η Ορθοδοξία είναι η Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία, την οποία ομολογούμε στο Σύμβολο της Πίστεως, είναι η υγιεστάτη Εκκλησία διότι έχει κεφαλή τον ενσαρκωθέντα Θεό Λόγο, τον Σωτήρα Κύριον Ιησού Χριστό και σώμα Της τους απ’ αιώνων Αγίους και κατά την αψευδή του Δομήτορός Της διακήρυξη «πύλαι Άδου (και αιρέσεων) ου κατισχύσουσιν αυτής» (Ματθ. 16,18) και ο εν Αυτή Παράκλητος αγαθός, «το Πνεύμα της αληθείας, οδηγεί Αυτήν εις πάσαν την αλήθειαν» (Ιω. 16,13), ενώ ο Παπισμός είναι όχι μόνο ασθενής και άρρωστη «Εκκλησία», αλλά και μία μεγάλη αίρεση, αναίρεση και καθαίρεση του ιδίου του Χριστού, της ιδίας της Εκκλησίας και της διδασκαλίας της, η οποία οδηγεί τα μέλη της στην αιώνια απώλεια.
Πρωτοπρεσβ. π. Άγγελος Αγγελακόπουλος
Εφημ. Ι. Ν. Αγίας Παρασκευής Νέας Καλλιπόλεως Πειραιώς
1 ΓΕΩΡΓΙΟΣ ΠΑΠΑΘΑΝΑΣΟΠΟΥΛΟΣ, Προκλητική δήλωση τοῦ Πάπα : «Ἀσθενής ἡ Ὀρθόδοξη Ἐκκλησία», 7-11-2014 http://www.agioritikovima.gr/batikano/item/47004.
2 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΣΕΛΕΓΓΙΔΗΣ, Δυτική Θεολογία καί πνευματικότητα, ἐκδ. Ὑπηρεσία Δημοσιευμάτων Α.Π.Θ., σ. 41.
3ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΟΡΘΟΔΟΞΩΝ ΧΡΙΣΤΙΑΝΩΝ Ο ΠΡΟΦΗΤΗΣ ΗΛΙΑΣ, Ἀπάντηση στή δήλωση-διακήρυξη τοῦ Πάπα περί ‘’άρρωστης Ορθόδοξης Εκκλησίας’’, http://aktines.blogspot.gr/2014/11/blog-post_83.html
4 ΣΕΒ. ΜΗΤΡ. ΚΟΝΙΤΣΗΣ κ. ΑΝΔΡΕΑΣ ΚΑΙ ΣΕΒ. ΜΗΤΡ. ΠΕΙΡΑΙΩΣ κ. ΣΕΡΑΦΕΙΜ, Ἐπιστολή πρός τόν πάπα, 14-4-2014, http://www.impantokratoros.gr/BE51BE54.el.aspx
5 Ἐφεσ. 1, 23.
6 ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΤΣΕΛΕΓΓΙΔΗΣ, Δυτική Θεολογία καί πνευματικότητα, ἐκδ. Ὑπηρεσία Δημοσιευμάτων Α.Π.Θ., σσ. 37-39.
7http://aktines.blogspot.gr/2014/11/50-pro-oriente.html, http://www.romfea.gr/oikoumeniko-patriarxeio/mitropoleis-exoterikou/27783-2014-11-03-20-22-49
8 http://romfea.gr/oikoumeniko-patriarxeio/oikoumeniko-patriarxeio/27967-2014-11-10-23-56-03
9http://www.agioritikovima.gr/oikpa/item/47265-βαρθολομαίος-ενώπιον-ρωμαιοκαθολικών-και-κοπτών-στο-διάλογο-και-στη-συμφιλίωση-δεν-υπάρχει-εναλλακτική-επιλογή
10 http://www.agioritikovima.gr/oikpa/item/47356
11 http://aktines.blogspot.gr/2014/11/blog-post_85.html
12http://fanarion.blogspot.gr/2014/11/blog-post_95.html
