Αρχιεπίσκοπος Κύπρου: Η υπερβολή και η πενία δοκιμάζουν τους πιστούς

Η υπερβολή και η πενία δοκιμάζουν τους πιστούς και γεννούν ενίοτε πνευματικότητα αλλοπρόσαλλον, γεννούν νέους τύπους πιστών φιλακολούθων και ανακολούθων, αναφέρει μεταξύ άλλων στον χαιρετισμό του ο Αρχιεπίσκοπος Κύπρου στο Εορτολόγιο 2014.

Ολόκληρο το μήνυμα έχει ως εξής: 

Χαιρετίζομεν την συμφώνως προς τας διατάξεις του Καταστατικού Χάρτου της καθ᾽ ημάς αγιωτάτης Εκκλησίας της Κύπρου έκδοσιν του Εορτολογίου υπό της Συνοδικής Επιτροπής επί της Λατρείας, το οποίον διαλαμβάνει τας Τυπικάς Διατάξεις των ιερών ακολουθιών του έτους 2014, ωσαύτως δε και την Διοικητικήν συγκρότησιν της Εκκλησίας της Κύπρου και των λοιπών Ορθοδόξων Εκκλησιών.

Καθοριστικός παράγων διά την Κύπρον, πέραν της γεωγραφικής αυτής θέσεως και ιστορίας, ήτο και παραμένει η Εκκλησία αυτής. Εις την τυπικήν εκκλησιαστικήν διάταξιν της Εκκλησίας Κύπρου, συμφύρονται στοιχεία εκ του τελετουργικού της μονής του Αγίου Σάββα, το γνωστόν ως σαββαιτικόν τυπικόν, ως επίσης στοιχεία εκ του τυπικού της Αγίας του Χριστού Μεγάλης Εκκλησίας, ήτοι της Αγίας Σοφίας Κωνσταντινουπόλεως. Η απόστασις ήτις καλύπτει την Ωραίαν πύλην της Μεγάλης Εκκλησίας από της Χαλκής και Χρυσής Πύλης του ιερού Παλατίου θα ενδύσει διά μεγαλοπρεπείας τον βυζαντινόν λειτουργικόν τύπον, ήτοι τας ακολουθίας του νυχθημέρου, την ναοδομίαν, την μουσικήν, τα ιερατικά άμφια, τας λιτανείας. Ημείς οι Ορθόδοξοι ψάλλομεν την πίστιν ημών κατά την κοινήν λογικήν λατρείαν. Το τελετουργικόν Τυπικόν, ως πλήρες σώμα κανόνων και διατάξεων, προσδιορίζει τας αναλλοιώτους αρχάς αυτής.

Άπας λειτουργικός τύπος συνδέεται μετά της ουσίας της θείας λειτουργίας, διά τούτο δέον όπως εις το θεολογικόν περιεχόμενον του λειτουργικού τύπου διαχωρισθή το ουσιώδες εκ του επουσιώδους, ίνα κληρικοί τε και λαικοί τηρώσιν τους λειτουργικούς τύπους μετ᾽απολύτου ευλαβείας, μηδέν προσθαφαιρούντες, εις ουδέν περικόπτοντες η αλλοιούντες επικινδύνως την εικόνα της Βασιλείας του Θεού, ήτοι την θείαν Λειτουργίαν, ήτις κατά την ουσίαν αυτής παραμένει αμετάβλητος. Ουδείς ακρωτηριασμός οδηγεί εις βελτίωσιν. Η υπερβολή και η πενία δοκιμάζουν τους πιστούς και γεννούν ενίοτε πνευματικότητα αλλοπρόσαλλον, γεννούν νέους τύπους πιστών φιλακολούθων και ανακολούθων.

Εις εποχήν καθ᾽ ην επεκράτουν τα απλά προσόμοια ως ασματικόν ένδυμα εις το κείμενον, η πρόσληψις των ύμνων ήτο απλή και εύκολος. Ότε όμως ενεφανίσθησαν τα θεολογικά ιδιόμελα, ενίοτε απρόσιτα η δυσνόητα, τότε και ο προθυμώτερος νούς μη αντέχων τον κάματον κουρασμένος παρητείτο. Η λύσις δεν ευρίσκεται εις την απομάκρυνσιν του ασματικού στοιχείου, αλλά εις τον σεβασμόν του κειμένου εκάστου ύμνου, όστις μεταφέρει την φωνήν Κυρίου, μαρτύρων, ομολογητών και πατέρων. Όθεν ιερουργοί και ιεροψάλται δέον όπως αισθάνωνται διά ποίον ψάλλουν, ίνα διευκολύνωσι την κατανόησιν των ψαλλομένων. Μελωδία εκτοπίζουσα τα νοούμενα, ουδόλως προβάλλουσα το ιερόν νόημα και την σημασίαν του κειμένου, υποβαθμίζεται εις θρησκευτικήν μουσικήν. Εις τούτο καθιστώμεν της αποστολικής ταύτης παραδόσεως,τουτέστιν της ορθής τελέσεως της θείας Λειτουργίας, ακριβείς φύλακας τους Επισκόπους.

Ωσαύτως εκφράζομεν την ευαρέσκειαν ημών διά την απόφασιν της Συνοδικής Επιτροπής επί της Λατρείας, όπως αφιερώση την παρούσαν έκδοσιν του Εορτολογίου, εις μίαν των πλέον θαυμασίων προσωπικοτήτων της καθ᾽ ημάς Εκκλησίας, τον όσιον Νεόφυτον, πρεσβύτερον, μοναχόν και έγκλειστον. Ειρήσθω δε ουκ εν παρόδω ότι συμπληρούται κατά το παρόν έτος η ογδόη εκατονταετηρίς από της συγγραφής της Τυπικής Διαθήκης, εν η προτάσσεται και επισφραγίζει η χείρ του Εγκλείστου: «Τυπική συν Θεώ Διαθήκη περί της ιδίας Εγκλείστρας, νήσου Κύπρου της Παφηνών επαρχίας, της και Νέας Σιών επονομασθείσης, ήτοι εξ ευδοκίας Θεού σκοπευτήριον ένθεον. Νεόφυτος ευτελής μοναχός πρεσβύτερος και έγκλειστος ο Τιμιοσταυρίτης, της Τυπικής μου Διαθήκης οικεία χειρί προέταξα».

Παρακατιών συμπληρώνει ιδιοχείρως ο Έγκλειστος: «Νεοφύτου εγκλείστου τήσδε της βίβλου προτάξασα χείρ, επεσφράγισεν ήδη τεθεικώς ως ερκίον σφέτερον γράμμα».

Καί ο κολοφών του χειρογράφου: «Η παρούσα συν Θεώ Τυπική μου Διαθήκη, διατεσσάρων και είκοσι κεφαλαίων, εγράφη διά χειρός ευτελούς Βασιλείου ιερέως, διδασκάλου και ταβουλλαρίου, των ταβουλλαρίων της αγιωτάτης επισκοπής Πάφου, του υιού του Κατηχητού, μηνί μαίω ινδικτιώνος β´, τω ´Ϛψκβ´ έτει».

Ο βίος του οσίου Νεοφύτου συντίθεται εντός αλλά και πέραν των συμβατικοτήτων της φυσιολογικής ζωής: το όνομα, η μορφή, το ανάστημα, ο αιών κ.λπ. Διά τούτο παριστάνεται εις τας εικόνας ενδεδυμένος τα ενδύματα του κόσμου τούτου. Εις το συναξάριον αξίαν έχει τόσον ο βίος, κυρίως δε η πολιτεία αυτού.

Πολιτεία είναι η προσωπική μέθοδος, την οποίαν μετέρχεται ο Όσιος διά να φθάση εις την αγιότητα. Βίος και πολιτεία είναι μία νηφάλιος σχέσις μεταξύ της ιστορίας και των εσχάτων• είναι η διαρκής μνήμη θανάτου ως «αγαθού παντός αγαθού υπερτέρου», κατά την φράσιν του Εγκλείστου.

Ακολουθών το παλαιοδιαθηκικόν πρότυπον του Αβραάμ, ο εκ Λευκάρων όσιος Νεόφυτος αποτάσσεται κόσμον και τα εν κόσμω διά να εγκλεισθή εις τα σπήλαια της Πάφου, μετά την επιστροφήν αυτού εκ της Αγίας Γης.

Η εικών την οποία περιγράφει εις την Τυπικήν Διαθήκην του, διά της φράσεως: «Εν ετέρω τόπω μετάβηθι, εν ω και ο βασιλεύς κατελθών εκείσε τυπώσει ψωμίον», θα πρέπει να νοηθή ως η ημέρα των εγκαινίων της Αγίας Εγκλείστρας και η αφιέρωσις αυτής εις τον Τίμιον Σταυρόν. Τα ιερά σπήλαια της Εγκλείστρας καθιερούνται εις τόπον ιερόν, ως το πάλαι αι μοναστικαί λαύραι του Αγίου Σάββα του Ηγιασμένου –θεοτύπωτος– και η του αγίου Θεοδοσίου του Κοινοβιάρχου –θεόκτιστος–. Ο κτήτωρ τοιούτων μονών περιγράφεται ενίοτε ως αγελάρχης η αγγελάρχης του αρχιποίμενος.

Εις το αρχιτεκτονικόν σύμπλεγμα της Εγκλείστρας παρεμβάλλεται και το Αγιαστήριον. Εκ των αναφορών της Τυπικής Διαθήκης γνωρίζομεν ότι εις τον χώρον αυτόν ο Έγκλειστος κατήρχετο διά να ακροασθή την θείαν Λειτουργίαν, παρ᾽ ου και η ονομασία ιερόν Ακροατήριον. Ενίοτε ετέλει ο ίδιος την θείαν Λειτουργίαν, δι᾽ ο και Αγιαστήριον. Εντός αυτού διασώζεται, κατά το πρότυπον των τρωγλοδυτικών ασκητηρίων της Καππαδοκίας, κόγχη αγίας Προθέσεως και αγίας Τραπέζης. Κατά την ώραν της θείας κοινωνίας επιμήκης κλίμαξ ήνωνε τον κυρίως ναόν της Εγκλείστρας μετά του Αγιαστηρίου και οι μαθηταί ανέβαινον δι᾽ αυτής, διά να κοινωνήσουν των αχράντων μυστηρίων εκ των χειρών του Εγκλείστου. Ο γέρων Έγκλειστος εφαίνετο αιωρούμενος προ οφθαλμών των μοναχών αυτού εκ του ύψους της ανωτέρας Εγκλείστρας, του ενθέου Σκοπευτηρίου η και Ανωτέρας Σιών καλουμένης. Η στάσις και προσέγγισις του Εγκλείστου προς την επίγειον ζωήν δεν ήτο παρά η διά της θείας Λειτουργίας μοναδική οδός Σταυρού και Αναστάσεως.

Διερμηνεύοντες τας ευχαριστίας προς τον πρόεδρον της Συνοδικής Επιτροπής επί της Λατρείας, πανιερώτατον μητροπολίτην Μόρφου και εν Χριστώ αγαπητόν αδελφόν ημών κ. Νεόφυτον, τα μέλη και πάντας τους εργασθέντας διά την αρτίαν έκδοσιν του Εορτολογίου τούτου, επιστήσωμεν τον όσιον Νεόφυτον, παρ᾽ ότι Έγκλειστον, ως παράδειγμα διά πάντα μη έγκλειστον και ευξώμεθα όπως Κύριος ευλογήση και αγιάση τους αγαπώντας την ευπρέπειαν του Οίκου αυτού, ίνα λάμψη ο πλούτος ο εκκλησιαστικός και λειτουργικός, ο κατά πάντα και διά πάντα αναλλοίωτος.

Εν τη Ιερά Αρχιεπισκοπή Κύπρου,
τη 1η μηνός Δεκεμβρίου 2013

Θερμός προς Κύριον ευχέτης,
† Ο Κύπρου Χρυσόστομος