Ομιλία Υφυπουργού Εξωτερικών, Γιάννη Αμανατίδη Στην Ετήσια Συνεδρίαση της Εκτελεστικής Επιτροπής του Συνεδρίου των Ευρωπαίων Ραββίνων (Conference of European Rabbis- CER) μίλησε ο υφυπουργός Εξωτερικών Γιάννης Αμανατίδης που μίλησε για τις σχέσεις της Ελλάδας με τον Ιουδαϊσμό και το σεβασμό των θρησκευτικών δικαιωμάτων.
Συγκεκριμένα, είπε:
Σοφολογιώτατοι Αρχιραβίνοι και ραβίνοι,
Κυρία πρέσβειρα,
Κυρίες και κύριοι,
Οι περίοδοι της ελληνιστικής και ρωμαϊκής κυριαρχίας στην Ιουδαία καθώς και της κυριαρχίας των Σασσανιδών στη Βαβυλώνα ήταν τα χρόνια των μεγάλων προκλήσεων για τη συνέχεια του Ιουδαϊσμού, και, ταυτόχρονα, των μεγάλων επιτευγμάτων που είχαν ως αποτέλεσμα την επιτυχημένη αντιμετώπισή τους. Μέχρι το χρονικό σημείο, που η Ύστερη Αρχαιότητα πλησίαζε στο τέλος της, ο Ιουδαϊσμός είχε επιβιώσει από τις προκλήσεις της αφομοίωσης, του σεχταρισμού, των επαναστατικών αναταραχών, ακόμη και του αντισημιτισμού. Επιπλέον, τότε δημιουργήθηκε και αναπτύχθηκε η ραβινική παράδοση στην Ισραηλιτική θρησκεία. Οι πολλές μεταβάσεις, που πραγματοποιήθηκαν κατά την περίοδο αυτή, ουσιαστικά κατέστησαν δυνατή τη μακροπρόθεσμη συνέχεια του Ιουδαϊσμού ως θρησκεία της διασποράς.
Σε αυτό συνέβαλε καθοριστικά ο σημαντικός εξελληνισμός των εξωτερικών χαρακτηριστικών και των τύπων της ιουδαϊκής θρησκείας ακόμη και μέσα στη γη της Παλαιστίνης. Από τη μελέτη των αρχαίων πηγών ανακαλύπτουμε, ότι δεν υπήρχαν μεγάλες διαφορές ανάμεσα στους Εβραίους που ζούσαν εντός ή εκτός του εδάφους της, και ότι στην πραγματικότητα οι δύο ομάδες είχαν υποστεί σημαντικές επιδράσεις από το ελληνικό πνεύμα.
Κατά την πρώιμη ελληνιστική περίοδο, οι Έλληνες περιέγραφαν τους Εβραίους ως ένα έθνος φιλοσόφων. Μάλιστα, και όταν ακόμα οι ελληνιστές Ιουδαίοι ερμήνευαν τον Ιουδαϊσμό για τον εαυτό τους και για τους Εθνικούς συμπολίτες τους, τον περιέγραφαν ως φιλοσοφία και τον συνέκριναν με τα συστήματα του Ζήνωνα, του Πυθαγόρα και του Πλάτωνα. Η σύγχρονη έρευνα έχει καταρτίσει έναν εντυπωσιακό κατάλογο των ομοιοτήτων μεταξύ των ραβίνων και των φιλοσόφων των ελληνιστικών χρόνων. Και οι δύο ομάδες πραγματεύονταν το ίδιο είδος ερωτήσεων, χρησιμοποιούσαν ίδια είδη ερευνητικών και ρητορικών τεχνικών, και συχνά κατέληγαν στο ίδιο είδος συμπερασμάτων. Και οι δύο ομάδες διακρίνονταν από την υπόλοιπη κοινωνία χρησιμοποιώντας ειδική αμφίεση και τεχνική επαγγελματική γλώσσα. Επίσης, πολλά μέλη και των δύο ομάδων είχαν πιστωθεί με θαυματουργικές δυνάμεις και ήταν οι ήρωες παρόμοιου τύπου ιστορικών ανεκδότων.
Τα αρχαιολογικά και γραμματολογικά δεδομένα καταδεικνύουν, πως ο Ιουδαϊσμός επηρεάσθηκε βαθύτατα από τον Ελληνισμό. Άλλωστε, οι πολιτισμοί είναι πολύ δυναμικές οντότητες για να μη διεισδύουν ο ένας στον άλλον, όταν συνυπάρχουν γεωγραφικά. Και αποτελεί γεγονός, ότι ο Ιουδαϊσμός ως πολιτισμός και ως θρησκεία συνυπήρξε για αιώνες με τον ελληνικό πολιτισμό. Αλλά, παρά τη συνύπαρξη και τον επηρεασμό, ο Ιουδαϊσμός δεν βρέθηκε σε ουσιαστικό κίνδυνο ούτε απειλήθηκε η ιδιοσυγκρασία του σε βαθύτερο επίπεδο λόγω της διασύνδεσής του με τον Ελληνισμό.
Στον ελλαδικό χώρο η παρουσία ιουδαϊκών κοινοτήτων μαρτυρείται από την αρχαιότητα και η ύπαρξή τους συνεχίστηκε κατά τη ρωμαϊκή και βυζαντινή περίοδο. Όμως, το 1492, οι διώξεις από τους Ισπανούς Βασιλείς Φερδινάνδο και Ισαβέλλα και την Ιερά Εξέταση οδήγησαν πάνω από 250.000 Ιουδαίους να εγκαταλείψουν την Ισπανία και να πάρουν τον δρόμο της εξορίας. Από αυτούς, περίπου 20.000 προτίμησαν τη Θεσσαλονίκη, εκλυόμενοι ίσως από τη θέση της πόλης ως βασικό λιμάνι της Ανατολικής Μεσογείου.
Μισόν αιώνα περίπου μετά την εγκατάστασή τους ξεκίνησε η χρυσή εποχή του ιουδαϊκού πνεύματος στην πόλη. Η Θεσσαλονίκη έγινε ένα σημαντικό κέντρο των εβραϊκών θεολογικών σπουδών, προσείλκυσε σπουδαστές από όλο τον κόσμο και επέτρεψε να αναδειχθούν προσωπικότητες μεγάλης φήμης, ραβίνοι, ποιητές και λόγιοι. Ο Μαράνος ποιητής, Σάμιουελ Ούσκουε, τον 15ο αιώνα την περιέγραφε ως «μία μητρόπολη του Ισραήλ, πόλη της δικαιοσύνης, πιστή πόλη, μητέρα του ιουδαϊκού έθνους όπως η Ιερουσαλήμ παλιότερα».
Μπορεί σήμερα αυτή η παλαιά δόξα να αποτελεί ανάμνηση αλλά η παρουσία της σύγχρονης ελληνικής ιουδαϊκής κοινότητας και ο δυναμισμός της μάς κάνουν να αισιοδοξούμε, ότι στο μέλλον ο ελληνικός Ιουδαϊσμός θα παρουσιάσει νέα άνθηση. Γι’ αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντική η πρωτοβουλία σας να πραγματοποιηθεί στην Αθήνα η συνεδρίαση της εκτελεστικής επιτροπής του Συνεδρίου Ευρωπαίων Ραβίνων, επισημαίνοντας τόσο την αξία που αποδίδετε σε αυτήν την αρχαία πολιτιστική κοιτίδα όσο και τη σημασία που κατέχουν στον παγκόσμιο εβραϊκό χάρτη οι ελληνικές κοινότητες.
Επιπλέον, είναι σημαντικό να τονίσουμε, ότι η ελληνική πολιτεία συμμερίζεται απόλυτα τη θετική διάσταση ενός από τους βασικούς στόχους του οργανισμού σας, που είναι ο Διαθρησκειακός Διάλογος. Μέσω αυτού η δύναμη της θρησκείας μπορεί να αξιοποιηθεί ως ένας σημαντικός παράγοντας συγκλίσεων μεταξύ αντιμαχόμενων ή αντιτιθέμενων ομάδων, και έτσι μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο στην προώθηση της παγκόσμιας ειρήνης και της συμφιλίωσης, καθιερώνοντας και διατηρώντας εποικοδομητικούς διαύλους επικοινωνίας και βιώσιμης συνεργασίας. Ως εκ τούτου, ο Διαθρησκειακός Διάλογος διαδραματίζει ζωτικό ρόλο στον τομέα της διπλωματίας, καθώς έχει τη δυνατότητα να προωθήσει την παγκόσμια ειρήνη με την ενίσχυση της αμοιβαίας κατανόησης, της αποδοχής και της ανοχής μεταξύ διαφορετικών θρησκευτικών κοινοτήτων.
Ήδη με την πραγματοποιηθείσα Διάσκεψη των Αθηνών για τον Θρησκευτικό και Πολιτιστικό Πλουραλισμό και την Ειρηνική Συνύπαρξη στη Μέση Ανατολή κατέστη εφικτή η έναρξη ενός περιεκτικού και σφαιρικού διαλόγου μεταξύ όλων των περιφερειακών και διεθνών παραγόντων, με ιδιαίτερη έμφαση στην ανθρωπιστική κρίση που βιώνουν οι πληθυσμοί των περιοχών της Μέσης Ανατολής, υπό το πρίσμα των πανανθρώπινων αξιών της προστασίας της ανθρώπινης ζωής, της ανεκτικότητας, του πλουραλισμού, της ειρηνικής συνύπαρξης, της πολυπολιτισμικότητας και της πολυθρησκευτικότητας.
Ο σεβασμός των θρησκευτικών δικαιωμάτων των μειονοτήτων και ο υγιής θρησκευτικός πλουραλισμός αποτελούν βασικές πτυχές της δημοκρατίας και είναι απαραίτητες προϋποθέσεις του κράτους δικαίου. Ένα κράτος πρέπει να τις εκπληρώνει για να ισχυρίζεται ότι είναι δημοκρατικό, γιατί ο πολιτικός πλουραλισμός και ο θρησκευτικός πλουραλισμός είναι έννοιες αλληλοσυμπληρούμενες.
Με αυτές τις σκέψεις θα ήθελα να σας ευχαριστήσω για την παρουσία σας εδώ και να ευχηθώ κάθε επιτυχία στη συνεδρίαση της επιτροπής.
Σαλόμ αλεϊχέμ
