Έξοδος του Μεσολογγίου: Φέτος είναι η επέτειος των διακοσίων χρόνων από την Έξοδο του Μεσολογγίου και από την Μητρόπολη Αιτωλίας και Ακαρνανίας, την Ελληνική Πολιτεία, την Τοπική Αυτοδιοίκηση και τους απανταχού της Γης Φιλέλληνες τιμώνται με σημαντικές εκδηλώσεις μνήμης οι εθνομάρτυρες που για την ελευθερία τους θυσίασαν τη ζωή τους.
Του Γιώργου Ν. Παπαθανασόπουλου
Ήταν ξημέρωμα της 10ης Απριλίου του 1826, Κυριακής των Βαΐων, που επιχειρήθηκε η Έξοδος. Έκτοτε, όπως έγραψε ο Μεσολογγίτης ποιητής Μιλτιάδης Μαλακάσης (1869 – 1880): «Το Μεσολόγγι δικαιούται να το χαιρετά στον αιώνα τον άπαντα η ευγνωμοσύνη του Έθνους. Η συμβολή του στο μεγάλο της Πατρίδος αγώνα ήταν τόση, που τον έκρινε». Και ο επίσης Μεσολογγίτικης καταγωγής μεγάλος ποιητής μας Κωστής Παλαμάς έγραψε: «Δεν υπήρχαν πλέον εντός των τειχών ούτε άνδρες, ούτε γυναίκες, ούτε γέροντες, ούτε παιδιά, ούτε ασθενείς, ούτε πληγωμένοι. Υπήρχαν απλούστατα ήρωες».
Το 2006, στα 180 χρόνια από την Έξοδο του Μεσολογγίου, η κεντρική εκδήλωση οργανώθηκε στην Παλαιά Βουλή των Αθηνών, με πρωτοβουλία του τότε Αρχιεπισκόπου Χριστοδούλου, ο οποίος εκφώνησε και την εισαγωγική ομιλία*. Στην αρχή της ανέφερε απόσπασμα από τα Απομνημονεύματα του Θεοδώρου Κολοκοτρώνη, στο οποίο ο Γέρος του Μοριά αναφέρεται στο πώς δέχθηκαν την είδηση στο Ναύπλιο: « Την ημέραν των Βαΐων έκαμαν γιουρούσι στο Μισολόγγι οι ήρωες του Μισολογγίου, σε τόσαις χιλιάδες ασκέρι, σε τόσα κανόνια, χαντάκια, καβαλλαριά. Εγλύτωσαν 2.000 και τα γυναικόπαιδα έγιναν θύμα. Μας ήλθε η είδησις Μεγάλη Τετράδη (Σημ. Τετάρτη) εις το δειλινό, που είχε παύσει η Συνέλευσις και ήμεθα εις κάτι ίσκιους. Μας ήλθε είδησις ότι το Μισολόγγι εχάθη. Έτσι εβάλαμε τα μαύρα όλοι, μισή ώρα εστάθη σιωπή που δεν έκραινε (Σημ. μιλούσε) κανένας, αλλά εμέτραε καθένας με το νου του τον αφανισμό μας».
Ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος αφού περιέγραψε το ιστορικό των πολιορκιών του Μεσολογγίου και των «Ελεύθερων πολιορκημένων», όπως χαρακτηριστικά τους χαρακτήρισε ο εθνικός μας ποιητής Διονύσιος Σολωμός, μίλησε για την Έξοδο και στάθηκε σε ένα επεισόδιο πριν αυτή ξεκινήσει, με πρωταγωνιστή τον εθνομάρτυρα Επίσκοπο Ρωγών Ιωσήφ: «Μέσα σ’ αυτή την κατανυκτική και αγία ατμόσφαιρα παρουσιάζεται μια φρικτή παραχορδία. Οι προύχοντες, φοβούμενοι την ανθρώπινη ασθένεια των γυναικοπαίδων, που θεωρητικά θα μπορούσε να είναι καταστρεπτική για το σχεδιαζόμενο εγχείρημα, οδηγήθηκαν στην εφιαλτική
παραφροσύνη που αναφέρει ο Κασομούλης: “Απεφάσισαν, όλοι να φονεύσωμε όλες τις γυναίκες ανεξαιρέτως και τα μικρά παιδιά, επί λόγω να μην προδοθούμεν από τας κραυγάς των, και τότε δεν μείνη κανένας μας ζωντανός και να μη μείνουν αιχμάλωτοι εις τους εχθρούς. Δια να αποφύγωμεν δε την φιλόστοργον συμπάθειαν των πατέρων και αδελφών, απεφασίσθη να σφάξη ο ένας του αλλουνού την οικογένειαν!”. Απόφαση απάνθρωπη, η οποία αν επραγματοποιείτο θα εκηλίδωνε δια παντός τον Ιερόν Αγώνα. Τότε, ως καλός Ποιμήν, ο Επίσκοπος Ρωγών Ιωσήφ, ηγέρθη έξαλλος και διεξεδίκησε δυναμικώς, εις το όνομα του Θεού, το αθώον αίμα: “Εν ονόματι της Αγίας Τριάδος! Είμαι Αρχιερεύς! Αν τολμήσετε να πράξετε τούτο, πρώτον θυσιάσατε εμένα! Και σας αφήνω την κατάραν του Θεού και της Παναγίας και όλων των Αγίων, και το αίμα των αθώων να πέση εις τα κεφάλια σας!”. Αυτά είπε στους προύχοντες και οπλαρχηγούς κατά τη μαρτυρία του Κασομούλη, “και άρχισεν να κλαίγη. Με τις κατάρες του και τις παρατηρήσεις εμπόδισεν την ορμήν των αξιωματικών”. Αφού νικήθηκε ο πειρασμός αυτός αποφασίσθηκε να πραγματοποιηθεί η έξοδος…».
Αφού περιέγραψε τα της Εξόδου ο μακαριστός Αρχιεπίσκοπος σημείωσε:
«180 χρόνια πέρασαν από τότε. Η Εκκλησία μας θεωρεί τίτλον τιμής γι΄ αυτήν τη συμμετοχή των κληρικών και των πιστών της στις εθνικές εξορμήσεις. Στα κατορθώματα και στις περιπέτειες. Μέχρι σήμερα σεμνύνεται για τις θυσίες των παιδιών της και απορρίπτει μετά βδελυγμίας τον χαρακτηρισμό της φιλοπατρίας και της ευσεβείας ως δήθεν “πολιτιστικό σκοταδισμό”.
Σεμνύνεται και καυχάταιι διότι ένεκα των ιστορικών συγκυριών ηναγκάσθη τον δευτερεύοντα δι’ Αυτήν σκοπόν να αναγάγει εις πρωτεύοντα, προκειμένου να σταθεί στο πλευρό του τυραγνισμένου λαού. Του οποίου συνεμερίσθη τις χαρές και τις λύπες και με τον οποίον μοιράσθηκε την ευτυχία και τη δυστυχία. Η ίδια αυτή Εκκλησία είναι που και σήμερα (Σημ. το 2006) σκύβει πάνω στις ανάγκες του λαού, πνευματικές και υλικές, και ως αληθινή Μητέρα τον προστατεύει και εισηγείται, ιδίως στη νεολαία, τις αξίες αυτής της ζωής, όπως εκφράζονται μέσα από τον πολιτισμό και την πίστη μας».
Περαίνων τον λόγο του ο Μακαριστός Αρχιεπίσκοπος τόνισε ότι «το Μεσολόγγι δεν έπεσε ποτέ! Έγινε αγίασμα τω Κυρίω και από το ύψος εκείνο διδάσκει την αρετή, την αξιοπρέπεια, τον πιο αγνό και άδολο πατριωτισμό, την πιο πιστή προσήλωση στο ακριβό δώρο του Θεού στον άνθρωπο, την ελευθερία…Σε αυτή την άθικτη δόξα του Μεσολογγίου υποκλινόμεθα οι Πανέλληνες ευλαβικά».
Σημειώνεται ότι η Έξοδος είναι το αποκορύφωμα της θυσίας των Ελλήνων που ήσαν πολιορκημένοι στο Μεσολόγγι. Θρυλικό έπος αποτελεί και η σε απάνθρωπες συνθήκες αντοχή τους στις πολιορκίες των αιγυπτίων, τουρκαλβανών και οθωμανών. Χαρακτηριστική είναι η αρχή στο Β΄ Σχεδίασμα του Διονυσίου Σολωμού στους «Ελεύθερους πολιορκημένους»:
Άκρα του τάφου σιωπή στον κάμπο βασιλεύει,
Λαλεί πουλί, παίρνει σπυρί, κι μάνα το ζηλεύει.
Τα μάτια η πείνα εμαύρισε, στα μάτια η μάνα μνέει,
Στέκει ο Σουλιώτης ο καλός παράμερα και κλαίει:
«Έρμο τουφέκι σκοτεινό, τί σ’ έχω γω στο χέρι;
Οπού συ μούγινες βαρύ κι ο Αγαρηνός το ξέρει».-
*Ολόκληρη η ομιλία του μακαριστού Αρχιεπισκόπου βρίσκεται στο βιβλίο του «Διακονώντας τον σύγχρονο άνθρωπο», έκδοση Παπαδημητρίου, σε επιμέλεια του σημερινού Μητροπολίτου Μάνης κ. Χρυσοστόμου.
