Κυριακάτικο εγκύκλιο κήρυγμα
Συμπόσιον των δέκα παρθένων ή περί Αγνείας
του Μεθοδίου Ολύμπου (3)
Β´ Λόγος. Ομιλεί η παρθένος Θεοφίλα
1. Σε σειρά κηρυγμάτων αναλύουμε, αγαπητοί μου, το πατερικό έργο του αγίου Μεθοδίου, επισκόπου Ολύμπου, που επιγράφεται «Συμπόσιον των δέκα Παρθένων». Το θέμα του Συμποσίου είναι η παρθενία, η αγνότητα. Στο προηγούμενο κήρυγμα ακούσαμε τα όσα ωραία μάς είπε η πρώτη ομιλήτρια, η Μάρκελλα. Ο Μεθόδιος τα λέει, αλλά με το στόμα των ομιλητριών στο έργο που συνθέτει. Στο κήρυγμά μου αυτό θα σας παρουσιάσω με λίγα λόγια τα όσα είπε η δεύτερη ομιλήτρια, η Θεοφίλα.
Η πρώτη ομιλία, η ομιλία της Μάρκελλας, παρουσίασε την παρθενία ως την μόνη αρετή, η οποία αρμόζει στην νέα εν Χριστώ ζωή. Αυτό όμως μπορεί να παρεξηγηθεί από κάποιους και να φανεί ότι ο Χριστός υποτιμάει τον γάμο και την τεκνογονία και ότι σώζονται μόνο οι παρθενεύοντες. Γι᾽ αυτό τώρα η δεύτερη ομιλήτρια, η Θεοφίλα, προσπαθεί να προλάβει κάποια παρεξήγηση για υποτίμηση του γάμου και λέει καθαρά: «Το ότι ήλθε η παρθενία αυτό δεν σημαίνει ότι ο Θεός δεν ευαρεστείται πιά στον γάμο. Όπως δεν καταργείται ένα αστέρι, επειδή υπάρχει άλλο φωτεινότερο από αυτό αστέρι».
Τον λόγο της αυτό, ότι δηλαδή ο Θεός δεν απορρίπτει τον γάμο, τον βασίζει στο εξής επιχείρημα: Ο Ίδιος ο Θεός με τα αμίαντά του χέρια πλάθει τον άνθρωπο στην μήτρα της γυναίκας. Στον προφήτη Ιερεμία, όταν τον καλούσε ο Θεός για το προφητικό του έργο, του είπε: «Σε γνωρίζω προτού ακόμη σε πλάσω στην κοιλία της μητέρας σου» (Ιερ. 1,5). Και στο βιβλίο του Ιώβ (38,14) λέγει ο Θεός: «Μήπως εσύ πήρες πηλό και έπλασες ζωντανή ύπαρξη και την έκανες να ομιλεί στην γη;». Αλλά και ο Ιώβ λέγει στον Θεό: «Αι χείρές Σου εποίησάν με και έπλασάν με»! Ο Κύριός μας Ιησούς Χριστός είπε ότι στα έσχατα χρόνια θα υπάρξουν και τότε εκλεκτοί και μάρτυρες, οι οποίοι θα αντιταχθούν στον Διάβολο (Ματθ. 24,22). Αν όμως ο γάμος είναι κάτι το αμαρτωλό, άρα και ο καρπός του γάμου, η τεκνογονία είναι και αυτή αμαρτωλή. Πώς λοιπόν θα είναι καλοί και εκλεκτοί οι δούλοι του Κυρίου των εσχάτων καιρών, αφού θα προέρχονται από την τεκνογονία;
2. Την παραπάνω ιδέα, ότι ο Θεός πλάθει τον άνθρωπο στην κοιλία της μητέρας του, την στηρίζει η Μάρκελλα στην εξής σκέψη: Δεν είναι δυνατόν να νοήσουμε ότι γίνεται έτσι φυσικά, χωρίς την θεία επέμβαση, η πλάση και η στερέωση της ρευστής ουσίας μέσα στην κοιλιά της μητέρας. Πρόκειται περί ενός θαύματος, το οποίο τελεί η δημιουργική ενέργεια του Θεού. Εκείνος ο πρώτος λόγος του Θεού «αυξάνεσθε και πληθύνεσθε» έδωσε δύναμη στον άνθρωπο να κάνει άνθρωπο! Η παρθένος Θεοφίλα στην ομιλία της τα λέει πολύ ρεαλιστικά: Η πήξη σε οστά του καταβαλλομένου σπέρματος, η συναρμολόγηση των νεύρων και των αρθρώσεων, η πρόνοια του Θεού για να μην πνιγεί το έμβρυο μέσα στα υγρά και για να τροφοδοτείται καλώς από τα αγγεία της μητέρας, ακόμη και η μετά από τον τοκετό αύξηση του βρέφους σε μέγεθος και κάλλος, φανερώνουν ότι ο Ίδιος ο αριστοτέχνης Θεός πλάθει την λογική και έμψυχο εικόνα Του, τον άνθρωπο, «εξ υγρών και βραχυτάτων σπερμάτων εν μήτρα».1
3. Με την σωματική αυτή διάπλαση του βρέφους στην κοιλιά της μάνας του είναι σαν ο Θεός να πλάθει μυστικά και αόρατα το ένδυμα της ψυχής του. Αλλά η ψυχή του ανθρώπου πώς έρχεται σ᾽ αυτόν; Αυτό, αγαπητοί μου, είναι ένα μεγάλο θέμα. Δογματικό κυρίως θέμα, για το οποίο θα πρέπει κάποτε να ασχοληθούμε ιδιαίτερα. Πώς κατά την γέννηση έρχεται η ψυχή στον άνθρωπο; Για το σώμα μάς το είπε προηγουμένως η Θεοφίλα. Είναι πράγματι ένα θαύμα Θεού η διάπλαση του σώματος του βρέφους στην κοιλιά της μάνας. Και αυτό αποδεικνύει ότι ο Θεός δεν βδελύσσεται τον γάμο και την τεκνογονία. Αυτό θέλει να αποδείξει η Θεοφίλα και το απέδειξε. Αλλά η ψυχή του ανθρώπου, ξαναρωτάμε, πώς έρχεται σ᾽ αυτό το διαπλασθέν σώμα του βρέφους;
Η Θεοφίλα λέγει μία περίεργη και παρεξηγήσιμη φράση στην ομιλία της. Λέγει την φράση «η από των ουρανών εις τα σώματα κατάβασις και καταπομπή των ψυχών». Την φράση αυτή την είπαμε παρεξηγήσιμη, γιατί πραγματικά μπορεί να δηλώνει ότι ο Μεθόδιος μαζί με τον Ωριγένη πιστεύει στην προΰπαρξη των ψυχών. Και όταν λοιπόν διαπλάθεται το σώμα κατέρχεται από τον ουρανό η ψυχή. Αυτήν την ιδέα η θεολογία μας δεν την δέχεται και την απορρίπτει. Ούτε και ο Μεθόδιος δέχεται αυτήν την ιδέα, γιατί στο έργο που μελετάμε διατυπώνει αντίθετη άποψη προς την προΰπαρξη των ψυχών.
Γενικά, χριστιανοί μου, για την ψυχή στον άνθρωπο πρέπει να δεχόμαστε ότι μία νέα γέννηση είναι σαν την δημιουργία της Εύας από την πλευρά του Αδάμ. Όπως ο Θεός έπλασε από την πλευρά του Αδάμ την Εύα και η πλασθείσα Εύα είχε και σώμα και ψυχή, έτσι από τους γονείς γεννάται μία νέα ύπαρξη με σώμα και ψυχή. Αυτό το γενικό ας γνωρίζουμε και ας μη ζητάμε λεπτομερέστερη εξήγηση, γιατί το θέμα αποτελεί μυστήριο. Αλλά κάποτε, ξαναλέγω, θα εξετάσουμε σε ειδικό κήρυγμά μας το θέμα αυτό της δημιουργίας της ψυχής στο βρέφος.
4. Επανέρχεται η Θεοφίλα πάλι στο θέμα της της σχέσης γάμου και παρθενίας. Ο γάμος και η παρθενία δεν πρέπει να περιφρονούνται, λέγει. Δέχεται όμως και αυτή ότι η παρθενία είναι ανωτέρα, χωρίς αυτό να σημαίνει περιφρόνηση στο γάμο. Το μέλι είναι γλυκύτερο από άλλα κατασκευάσματα, αυτό όμως δεν σημαίνει ότι τα άλλα είναι πικρά. Η παρθενία, λέγει και η Θεοφίλα, είναι κάτι το πολύ υψηλό, αγγελοποιεί πραγματικά τον άνθρωπο, αλλά καλούνται να την ασκήσουν μόνο οι δυνάμενοι. Την Εκκλησία παρομοιάζει η Θεοφίλα σαν ένα περιβόλι με ποικίλα άνθη. Το περιβόλι αυτό δεν διακοσμείται μόνο με άνθη παρθενίας, αλλά και με άνθη τεκνογονίας και εγκρατείας. Πρέπει να μας κάνει εντύπωση ότι για να παρουσιάσει ο Μεθόδιος την ορθότητα των σκέψεων της Θεοφίλας, ότι δηλαδή δεν πρέπει να περιφρονείται ο γάμος, επειδή η παρθενία είναι ανωτέρα, παρουσιάζει τις παρθένες να χειροκροτούν τον λόγο της Θεοφίλας.
Ας γνωρίζουμε, αδελφοί μου χριστιανοί, ότι κατά τους αγίους Κανόνες της Εκκλησίας μας δεν γίνεται δεκτή η παρθενία κάποιου, αν αυτός προτιμά αυτόν τον τρόπο της ζωής, επειδή βδελύσσεται τον γάμο (βλ. θ´ Κανόνα της εν Γάγγρα Συνόδου). Καθένας ας μείνει εκεί που τον κάλεσε ο Θεός και θα σωθεί με την σταθερότητά του στην ορθόδοξη πίστη, με την θερμή προσευχή του στον Χριστό και την Παναγία μας, με ταπείνωση και αγάπη στον πλησίον.
Με πολλές ευχές,
† Ο Μητροπολίτης Γόρτυνος και Μεγαλοπόλεως Ιερεμίας
1. Η προηγούμενη ομιλήτρια, η Μάρκελλα υπέβαλε μία αντίρρηση στην Θεοφίλα: Εάν ο Θεός διαμορφώνει τον νέο άνθρωπο στην κοιλία της μητέρας του, τότε αναγκαστικά πρέπει να δεχθούμε ότι και τα από την μοιχεία γεννώμενα πλάθονται και αυτά από τον Θεό. Η Θεοφίλα με παραστατικό παράδειγμα λέγει ότι ναι, και τα νόθα τέκνα τα πλάθει ο Θεός! Γιατί δεν ευθύνεται το υλικό που σπείρεται στην ξένη γη, αλλά ο κλεψίγαμος, ο οποίος και θα τιμωρηθεί για την πράξη του. Η Εκκλησία δεν αποστρέφεται και τα κλεψίγαμα τέκνα, αλλά τα παραλαμβάνει στην αγία Της κολυμβήθρα και τα κάνει τέκνα Θεού.
