ΚΥΡΙΑΚΑΤΙΚΟ ΕΓΚΥΚΛΙΟ ΚΗΡΥΓΜΑ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΟΥ ΓΟΡΤΥΝΟΣ ΙΕΡΕΜΙΑ
ΟΜΙΛΙΑ ΤΟΥ ΑΓΙΟΥ ΙΩΑΝΝΟΥ ΤΟΥ ΧΡΥΣΟΣΤΟΜΟΥ
Προς τους μέλλοντας φωτίζεσθαι·
Α´ Ότι το βάπτισμα λουτρόν παλιγγενεσίας
(Στην σειρά ΑΑΠ 10,226Α-230Ε)
1. Στο σημερινό μου κήρυγμα, αδελφοί χριστιανοί, θα σας παρουσιάσω με συντομία μία ομιλία του αγίου Ιωάννου του Χρυσοστόμου, που την απευθύνει σ᾽ αυτούς που επρόκειτο να βαπτισθούν.
Αφού στην αρχή τους λέγει γενικά για την δόξα και το μεγαλείο, που πρόκειται να λάβουν με το βάπτισμά τους, στην συνέχεια τους λέει για το ίδιο το βάπτισμα. Το βάπτισμα λέει καλείται με πολλά ονόματα και όχι μόνο με ένα. «Ου γαρ εστιν εν αυτώ όνομα, αλλά πολλά και παντοδαπά». Καλείται «λουτρόν παλιγγενεσίας» (Τιτ. 3,5)· καλείται «φώτισμα» (Εβρ. 10,32· 6,4.6). Καλείται και «βάπτισμα», γιατί λέει ο απόστολος: «Όσοι εις Χριστόν εβαπτίσθητε, Χριστόν ενεδύσασθε» (Γαλ. 3,27). Καλείται «ταφή». «Συνετάφητε γαρ αυτώ διά του βαπτίσματος εις τον θάνατον» λέει το αποστολικό ανάγνωσμα του μυστηρίου του βαπτίσματος (Ρωμ. 6,4). Καλείται «περιτομή» (Κολ. 2,1), καλείται «σταυρός». «Ο παλαιός ημών άνθρωπος συνεσταυρώθη, ίνα καταργηθή το σώμα της αμαρτίας», λέει ο Απόστολος (Ρωμ. 6,6). – Είναι και άλλα πολλά ονόματα με τα οποία καλείται το βάπτισμα, αλλά, ας μην χάνουμε τον χρόνο στα ονόματα, λέει ο Χρυσόστομος, και ας κρατήσουμε το όνομα «βάπτισμα», δηλαδή, «λουτρόν». Όλοι ξέρουμε τα δημόσια λουτρά, που καθαρίζουν τον ρύπο του σώματος. Έτσι και το λουτρό του βαπτίσματος καθαρίζει τον ρύπο της ψυχής.
2. Πριν από το χριστιανικό βάπτισμα υπήρχε το ιουδαικό, πολύ βέβαια κατώτερο από το χριστιανικό. Το ιουδαικό βάπτισμα καθάριζε την συνείδηση όταν αυτή ήταν ασθενής. Υπάρχουν πολλά πράγματα, λέει ο Χρυσόστομος, τα οποία δεν είναι εκ φύσεως ακάθαρτα, γίνονται όμως ακάθαρτα από την αδυναμία της συνειδήσεως. Όπως τα μικρά παιδάκια, φέρει για παράδειγμα ο Χρυσόστομος, που φοβούνται από τα μορμολύκεια (τις «μαμούτες», που έλεγαν παλαιότερα).
Αυτά τα κατασκευάσματα είναι ψεύτικα, αλλά τα μικρά-μικρά παιδιά, από την αδύνατη κρίση που έχουν, τα θεωρούν για αληθινά και φοβούνται. Έτσι, λοιπόν, και οι άνθρωποι πριν από τον ερχομό του Χριστού είχαν ασθενή συνείδηση και νόμιζαν ότι γίνονταν ακάθαρτοι από πράγματα που δεν ήταν ακάθαρτα. Αυτά εκαθάριζε το ιουδαικό βάπτισμα. Για παράδειγμα: Το να εγγίσει κανείς ένα νεκρό αυτό δεν είναι αμαρτία. Και όμως στην Παλαιά Διαθήκη το νόμιζαν αυτό για αμαρτία, γιατί οι άνθρωποι είχαν ασθενή και περιδεή συνείδηση. Και η Παλαιά Διαθήκη συγκατέβηκε στην αδύνατη αυτή συνείδηση των τότε ανθρώπων και είχε σχετική απαγορευτική διάταξη (βλ. Λευιτ. 21,1). Ότι όμως ο Μωυσής, που έγραψε αυτή την διάταξη δεν θεωρούσε αμαρτία το να εγγίσει κάποιος ένα νεκρό, φαίνεται από το ότι αυτός ο ίδιος έφερε μαζί του ολόκληρο νεκρό, τα λείψανα του Ιωσήφ (βλ. Εξ. 13,19). Αυτά, λοιπόν, τα νομιζόμενα ακάθαρτα από την εσφαλμένη κρίση της συνειδήσεως, αυτά εκαθάριζε το ιουδαικό βάπτισμα. Ότι όμως αυτά στην πραγματικότητα δεν ήταν ακάθαρτα φαίνεται από αυτό που λέει ο απόστολος Παύλος: «Τίποτε δεν είναι ακάθαρτο αυτό καθ᾽ εαυτό, παρά γι᾽ αυτόν που νομίζει ότι κάτι είναι ακάθαρτο, γι᾽ αυτόν είναι ακάθαρτο» (Ρωμ. 14,14). Στην πραγματικότητα όμως, όχι το να εγγίζει κανείς νεκρά σώματα, αλλά το να κάνει «νεκρές», αμαρτωλές δηλαδή πράξεις, αυτό τον καθιστά ακάθαρτο. Και τέτοια ακαθαρσία από αμαρτωλές πράξεις δεν μπορεί, λέει ο Χρυσόστομος, να την εξαλείψει το ιουδαικό βάπτισμα, αλλά μόνο το χριστιανικό.
3. Σ᾽ αυτό το βάπτισμα, σ᾽ αυτήν την κολυμβήθρα του χριστιανικού βαπτίσματος όποιος μπεί, κι αν είναι ανήθικος και πόρνος ή ειδωλολάτρης, ή όσο αμαρτωλός και αν είναι («καν ο,τι αν εργασάμενος δεινόν, καν άπασαν την εν ανθρώποις πονηρίαν έχων η»), βγαίνει από την κολυμβήθρα λάμποντας περισσότερο από τις ηλιακές ακτίνες. Και φέρει ο Χρυσόστομος εδώ, για βεβαίωση αυτών που λέγει, τον απόστολο Παύλο.
Στην πρώτη προς Κορινθίους επιστολή του ο Απόστολος ομιλεί για άρπαγες, για πλεονέκτες, για μέθυσους, για ανήθικους, για πόρνους, που δεν μπορούν αυτοί λέγει να κληρονομήσουν την Βασιλεία του Θεού. Και παρακάτω λέει ότι μερικοί απ᾽ αυτούς, που τώρα είναι χριστιανοί, είναι τέτοιοι, όπως τους είπε παραπάνω, και άρπαγες και μέθυσοι και ανήθικοι κ.λπ. Αλλά βαπτίστηκαν, γιατί βαπτίζονταν τότε σε μεγάλη ηλικία. Και με το βάπτισμα τι έγινε; Ακούστε: Επειδή βαπτίστηκαν λέει τώρα γι᾽ αυτούς: «Απελούσασθε, αγιάσθητε, εδικαιώθητε εν τω ονόματι του Κυρίου ημών Ιησού Χριστού» (Α´ Κορ. 6,9-11). Προσέξτε, χριστιανοί μου, τι λέγει, όπως το παρατηρεί ο Χρυσόστομος: Δεν λέει μόνον ότι με το βάπτισμα καθαρίστηκαν, αλλά ότι με αυτό έγιναν άγιοι και δίκαιοι. Δεν λέει μόνον «λουσθήκατε», αλλά και «αγιασθήκατε» και «δικαιωθήκατε»! Αυτό, πραγματικά, είναι παράδοξο. Ω, αγάπη και φιλανθρωπία του Θεού! Χωρίς να κοπιάσουμε μας κάνει αγίους: «Τοιαύτη γαρ της θείας δωρεάς η φιλανθρωπία· χωρίς ιδρώτων ποιεί δικαίους»!
4. Αλλά και μια άλλη παρατήρηση κάνει, χριστιανοί μου, ο Χρυσόστομος. Το βάπτισμα λέει δεν λέγεται μόνο «λουτρό καθάρσεως», αλλά και «λουτρό παλιγγενεσίας». Δημιουργηθήκαμε μία φορά από την γη και χαλάσαμε, γιατί αμαρτήσαμε. Και ο Θεός μας ξαναδημιουργεί, μας ξαναφτιάχνει, όχι όμως από την γη, όπως πρώτα, αλλά άνωθεν, από άλλο στοιχείο, από το ύδωρ. Γι᾽ αυτό το βάπτισμα καλείται «λουτρόν παλιγγενεσίας».
Με το βάπτισμα δεν καθαριζόμαστε απλώς από τα αμαρτήματά μας, αλλά ξαναδημιουργούμαστε. Και για να μιλήσω με το παράδειγμα του Χρυσοστόμου: Το λερωμένο σκεύος της ψυχής μας με το βάπτισμα δεν σπουγγίζεται και καθαρίζεται απλά, αλλά μπαίνει στο χωνευτήρι, λειώνει στην φωτιά του Αγίου Πνεύματος και ξαναγίνεται από την αρχή. Με το βάπτισμα «συντρίβεται» ο παλαιός άνθρωπος και κατασκευάζεται νέος, λαμπρότερος από τον προηγούμενο.
Αυτή την συντριβή εννοούσε μυστικά ο ψαλμωδός όταν έλεγε «ως σκεύος κεραμέως συντρίψεις αυτούς» (Ψαλμ. 2,9). Πραγματικά, για το βάπτισμα λέγεται ο λόγος αυτός, ερμηνεύει ο Χρυσόστομος, γιατί δεν λέει «σκεύη οστράκινα», αλλά «σκεύη κεραμέως». Τα οστράκινα σκεύη όταν συντρίβονται δεν επιδιορθώνονται. Τα σκεύη όμως του κεραμέως είναι πήλινα και ξαναγίνονται στο πρώτο τους σχήμα, όταν χαλάσουν. Μας κάνει εντύπωση το ότι, όταν ο Θεός προλέγει για συμφορά ανίατο, λέει για οστράκινο σκεύος και όχι για σκεύη κεραμέως. Για παράδειγμα: Όταν ο Θεός ήθελε να πεί στον προφήτη Ιερεμία ότι οι Ιουδαίοι θα έχουν μία ανεπανόρθωτη συμφορά, τον διέταξε να πάρει μια στάμνα οστράκινη και να την συντρίψει, δείγμα αυτό ότι θα συντριβεί και θα καταστραφεί εντελώς η πόλη» (Ιερ. 19,11). Όταν όμως ο Θεός θέλει να πεί στον λαό να έχουν ελπίδες για την σωτηρία τους, τότε κατεβάζει τον προφήτη σε κεραμείο και του δείχνει όχι οστράκινο, αλλά πήλινο αγγείο, που διαπλάθεται στα χέρια του κεραμέως (βλ. Ιερ. 18,6). Τα «σκεύη κεραμέως», λοιπόν, που λέει το Ψαλτήριο είναι ο άνθρωπος που συντρίφτηκε μεν με τα αμαρτήματά του, αλλά και πάλι ανακαινίζεται με το βάπτισμα και γίνεται πιο καλός από πρώτα.
Έτσι και σείς, λέει ο Χρυσόστομος στους κατηχουμένους του, που πρόκειται να βαπτιστούν. Δεν είναι καιρός τώρα, τους λέει, για κηρύγματα περί μετανοίας σε σας. Και εύχεται να μην αμαρτάνουν πιά, ώστε να μην έχουν ανάγκη από αυτό το φάρμακο (δηλαδή, την μετάνοια). Τώρα οι μέλλοντες να βαπτισθούν πρέπει να ακούσουν για την λαμπρότητα και την δόξα, την οποία θα δεχθούν και την νέα πολιτεία που πρέπει να έχουν, σαν βαπτισμένοι χριστιανοί πιά. Αλλά το τι τους λέγει για τους αγώνες και τα παλαίσματα της νέας, της μετά το βάπτισμα ζωής, θα το πούμε στο επόμενο κήρυγμά μας, αδελφοί χριστιανοί.
Με πολλές ευχές,
† Ο Μητροπολίτης Γόρτυνος και Μεγαλοπόλεως Ιερεμίας
