Θρησκευτικοί γάμοι: Μια ανησυχητική εικόνα για τη σχέση των νέων με την Εκκλησία αναδεικνύουν τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής (ΕΛΣΤΑΤ), σύμφωνα με τα οποία οι θρησκευτικοί γάμοι στην Ελλάδα έχουν μειωθεί δραματικά τα τελευταία τριάντα χρόνια. Από το 1994 έως το 2024, η πτώση είναι εντυπωσιακή: από 89,6% των συνολικών γάμων, οι θρησκευτικοί γάμοι κατρακύλησαν στο 38,5%.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης
Η τάση αυτή, όπως τονίζουν ιεράρχες που μίλησαν στο ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ , «δεν είναι απλώς αριθμητική μεταβολή, αλλά βαθύτατα πνευματική ένδειξη». Όπως επισημαίνουν, πρόκειται για αντανάκλαση της απομάκρυνσης των νέων από την εκκλησιαστική ζωή και της αλλαγής αντιλήψεων γύρω από το μυστήριο του γάμου, το οποίο πλέον για πολλούς «δεν αποτελεί προτεραιότητα στη ζωή τους».
Καθοδική πορεία και δημογραφικός κίνδυνος
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ, το 2024 τελέστηκαν 36.649 γάμοι (19.695 θρησκευτικοί και 16.954 πολιτικοί), σημειώνοντας μείωση 9,2% σε σχέση με το 2023, όπου είχαν πραγματοποιηθεί 40.351. Παράλληλα, τα σύμφωνα συμβίωσης έφτασαν τα 14.486, μειωμένα κατά 3,9% σε σχέση με το προηγούμενο έτος.
Για πρώτη φορά, στους αριθμούς του 2024 περιλαμβάνονται 182 γάμοι μεταξύ ατόμων του ιδίου φύλου, καθώς και 288 σύμφωνα συμβίωσης μεταξύ ομοφύλων, εξέλιξη που ακολούθησε την ψήφιση του νομοσχεδίου που είχε προκαλέσει έντονες αντιδράσεις στην Εκκλησία και την κοινωνία.
Οι αριθμοί αυτοί, όπως τονίζει ο Μητροπολίτης Ιλίου κ. Αθηναγόρας, «δείχνουν μια μετατόπιση αξιών και έναν ευρύτερο πολιτισμικό εκκοσμικευμένο προσανατολισμό, που συνδέεται άμεσα με τη δημογραφική κρίση».
Πτώση γεννήσεων, αύξηση διαζυγίων
Η πτώση των θρησκευτικών γάμων συνοδεύεται από συνεχή μείωση γεννήσεων. Οι γεννήσεις στην Ελλάδα το 2024 ήταν 68.467, μειωμένες κατά 4,2% σε σχέση με το 2023. Την ίδια ώρα, οι θάνατοι ανήλθαν σε 126.916, διατηρώντας το φυσικό ισοζύγιο της χώρας σταθερά αρνητικό.
Αντίθετα, τα διαζύγια αυξήθηκαν: 15.532 το 2024 έναντι 15.114 το 2023, με το 82,4% αυτών να είναι συναινετικά. Η αναλογία διαζυγίων ανά 100 γάμους ανήλθε στο 42,4%, όταν το 2022 ήταν 33,4%.
«Πρόκειται για ένα κοινωνικό φαινόμενο με πνευματική διάσταση», υπογράμμισε ο Μητροπολίτης Πατρών κ. Χρυσόστομος, επισημαίνοντας ότι «ο γάμος αποκόπτεται από το μυστήριο και μετατρέπεται σε απλή νομική πράξη».
Οι Ιεράρχες στο Βήμα Ορθοδοξίας
Ιεράρχες από διάφορες Μητροπόλεις μίλησαν στο Βήμα Ορθοδοξίας και περιέγραψαν με αγωνία την αλλαγή νοοτροπίας που συντελείται:
«Οι νέοι σήμερα δεν έχουν ζωντανή σχέση με την Εκκλησία. Δεν είναι εχθρικοί, αλλά ζουν αποκομμένοι από την εκκλησιαστική εμπειρία. Ο γάμος για πολλούς δεν είναι πλέον “Μυστήριο”, αλλά “εκδήλωση”. Αυτό είναι το αποτέλεσμα δεκαετιών αποϊεροποίησης της ζωής», τόνισε ο Μητροπολίτης Δημητριάδος κ. Ιγνάτιος.
«Η Εκκλησία δεν κατηγορεί, αλλά καλεί σε επιστροφή. Ο γάμος δεν είναι δεσμός καταναγκασμού, αλλά κοινωνία χάριτος», προσέθεσε ο Μητροπολίτης Μεσογαίας κ. Νικόλαος.
Αρκετοί ιεράρχες, ζήτησαν να ενισχυθεί η κατήχηση των νέων ζευγαριών και να υπάρξει διαρκής εκκλησιαστική παρουσία στην οικογενειακή ζωή.
Οι θεσμοί και τα στοιχεία
Η Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) συνέλεξε τα δεδομένα από τις ληξιαρχικές πράξεις που καταχωρίζονται στο Πληροφοριακό Σύστημα του Υπουργείου Εσωτερικών. Τα στοιχεία αποτελούν μέρος της ευρύτερης παρακολούθησης των δεικτών φυσικής κίνησης πληθυσμού, όπου περιλαμβάνονται γεννήσεις, θάνατοι, γάμοι, σύμφωνα συμβίωσης και διαζύγια.
Παράλληλα, το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Συνοχής και το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού έχουν αναλάβει πρωτοβουλίες ενημέρωσης για την ενίσχυση του θεσμού της οικογένειας, χωρίς όμως –όπως λένε εκκλησιαστικοί κύκλοι– «να αντιμετωπίζουν την ουσία του προβλήματος, που είναι η απουσία πνευματικού προσανατολισμού».
Η ηλικία του πρώτου γάμου
Η ΕΛΣΤΑΤ αναφέρει ότι η ηλικία σύναψης πρώτου γάμου έχει αυξηθεί σημαντικά:
• Για τους άνδρες: 30 έως 34 ετών.
• Για τις γυναίκες: 29 έως 33 ετών.
Παράγοντες όπως η οικονομική αστάθεια, η εργασιακή ανασφάλεια και η μεταβαλλόμενη κοινωνική αντίληψη για τις σχέσεις επηρεάζουν καθοριστικά την επιλογή των νέων.
«Οι νέοι καθυστερούν τον γάμο ή τον απορρίπτουν, γιατί δεν βλέπουν σταθερότητα και στήριξη γύρω τους. Η κοινωνία έχασε τη συλλογική αίσθηση του “μαζί”», αναφέρει χαρακτηριστικά ο θεολόγος και πανεπιστημιακός κ. Ι. Καρράς στο vimaorthodoxias.gr .
Οικονομία, κοινωνία και πνευματική ζωή
Η κρίση των τελευταίων δεκαετιών, η ανεργία, αλλά και η διάχυτη αίσθηση απογοήτευσης από τους θεσμούς έχουν συντελέσει ώστε πολλοί νέοι να προτιμούν τη συμβίωση χωρίς γάμο.
Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο Αρχιμανδρίτης π. Φιλόθεος από την Αρχιεπισκοπή Αθηνών, «η Εκκλησία δεν απορρίπτει τον άνθρωπο που ζει διαφορετικά, αλλά καλεί σε επαναπροσδιορισμό της σχέσης με τον Θεό. Η πνευματική φτώχεια είναι η βαθύτερη αιτία της απομάκρυνσης».
Προτάσεις της Εκκλησίας
Η Εκκλησία προετοιμάζει σειρά δράσεων σε συνεργασία με την Αποστολική Διακονία της Εκκλησίας της Ελλάδος, με στόχο την ενίσχυση του οικογενειακού δεσμού και την πνευματική καλλιέργεια των νέων ζευγαριών.
Προβλέπεται, μεταξύ άλλων:
• Δημιουργία κέντρων προετοιμασίας γάμου σε μεγάλες Μητροπόλεις.
• Εκπαιδευτικά σεμινάρια για τη σημασία του μυστηρίου.
• Διοργάνωση συνεδρίων νεότητας και διαδικτυακών συζητήσεων με νέους.
Η ραγδαία πτώση των θρησκευτικών γάμων αποτελεί καθρέφτη μιας κοινωνίας που αλλάζει. Οι ιεράρχες τονίζουν ότι δεν πρόκειται για στατιστικό γεγονός, αλλά για «πνευματικό συναγερμό».
Όπως επισημαίνει Μητροπολίτης της βόρειας Ελλάδας , «ο Θεσμός του Γάμου χρειάζεται επανευαγγελισμό. Όσο η πίστη ατονεί, θα ατονεί και η επιθυμία για ιερότητα στη ζωή».
Η επόμενη δεκαετία, σύμφωνα με τους ειδικούς, θα είναι καθοριστική: ή θα αναθερμανθεί η σχέση των νέων με την Εκκλησία, ή θα παγιωθεί μια νέα κοινωνική πραγματικότητα, όπου ο γάμος θα είναι απλώς μια τυπική επιλογή και όχι πνευματικό γεγονός.
