Τραμπ – Πούτιν στο 15 Αυγούστου στην Αλάσκα – Η Ευρώπη μετρά φόβους, η Ουκρανία παίζει το μέλλον της, ο κόσμος ανασαίνει ανήσυχος
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Η σκακιέρα της Αλάσκας-Στη μακρινή Αλάσκα, στις 15 Αυγούστου, θα καθίσουν αντικριστά ο Ντόναλντ Τραμπ και ο Βλαντίμιρ Πούτιν· μια εικόνα που για τους Ευρωπαίους ηγέτες μοιάζει με επανάληψη της παλιάς, σκληρής πραγματικότητας: δύο υπερδυνάμεις να χαράσσουν όρια στον χάρτη, ενώ οι υπόλοιποι περιμένουν στην αίθουσα αναμονής.
Η φράση του καρδιναλίου του Ρετς από τον 17ο αιώνα – «Δεν υπάρχει τίποτε πιο λυπηρό από το να υπηρετείς έναν ηγεμόνα του οποίου δεν είσαι ευνοούμενος» – βρίσκει σήμερα εφαρμογή στις Βρυξέλλες, στο Παρίσι, στο Βερολίνο.
Ο Ευρωπαίος που φοβάται το αύριο
Η Ευρώπη, όπως γράφει το Politico, δεν έφτασε στην ανησυχία αυτή τυχαία. Εδώ και χρόνια πληρώνει το τίμημα της ημιτελούς στρατηγικής αυτονομίας της. Κάθε κρίση την βρίσκει να συζητά για «ενιαία φωνή» και κάθε φορά που οι υπερδυνάμεις διαπραγματεύονται, η φωνή αυτή γίνεται ψίθυρος.
Το Σάββατο, επτά ευρωπαίοι ηγέτες και η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, εξέδωσαν κοινή δήλωση. Μίλησαν για απαραβίαστα σύνορα και στήριξαν – τυπικά – την προσπάθεια Τραμπ να «σταματήσει η σφαγή στην Ουκρανία». Μα πίσω από τις λέξεις, υπήρχε ο φόβος: ότι η Αλάσκα μπορεί να σημάνει νέους χάρτες χωρίς την υπογραφή τους.
Ο διάλογος της προετοιμασίας
Ο Γερμανός καγκελάριος Φρίντριχ Μερτς κάλεσε έκτακτη τηλεδιάσκεψη. Θα συμμετάσχουν οι ηγέτες των χωρών που υπέγραψαν την κοινή δήλωση, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Αντόνιο Κόστα, ο γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ Μαρκ Ρούτε, ο Βολοντίμιρ Ζελένσκι, ο Ντόναλντ Τραμπ και ο αμερικανός αντιπρόεδρος Τζέι Ντι Βανς. Πριν από αυτή, θα γίνει ξεχωριστή επικοινωνία μόνο με τον Ουκρανό πρόεδρο, για να επαναληφθεί η ευρωπαϊκή γραμμή: καμία διαπραγμάτευση χωρίς κατάπαυση του πυρός, καμία εδαφική ανταλλαγή χωρίς τη συγκατάθεση του Κιέβου.
Η γλώσσα του εμποράκου
Κι όμως, ο ίδιος ο Τραμπ μίλησε ήδη δημόσια, και μάλιστα με την άνεση παλιού κτηματομεσίτη. Όπως μετέδωσε το CNN, είπε: «Θα υπάρξει κάποια ανταλλαγή εδαφών… κάποιες αλλαγές ως προς τη γη». Στην ίδια φράση, περικλείεται η μεγαλύτερη ανησυχία των Ευρωπαίων: ότι για τον Αμερικανό πρόεδρο η γεωπολιτική μπορεί να είναι ζήτημα τετραγωνικών χιλιομέτρων και όχι ανθρωπίνων ζωών.
Το βάρος της Ιστορίας
Η Ευρώπη δεν είναι αθώα. Επί χρόνια μιλούσε για «στρατηγική αυτονομία», όπως θυμίζει το The Guardian, αλλά άφηνε την άμυνά της εξαρτημένη από την Ουάσινγκτον. Σήμερα, αν Μόσχα και Ουάσινγκτον καταλήξουν σε συμφωνία, υπάρχει κίνδυνος ο λογαριασμός του επανεξοπλισμού της Ουκρανίας με αμερικανικά όπλα να μείνει στα ευρωπαϊκά ταμεία, ανοίγοντας νέο κύκλο έντασης στις διατλαντικές σχέσεις.
Η φιλοσοφία της εξάρτησης
Η εικόνα μοιάζει με μαθήματα πολιτικής φιλοσοφίας. Ο εξαρτημένος σύμμαχος, ακόμη κι όταν έχει ισχυρή οικονομία και θεσμούς, ζει πάντα με το βλέμμα στραμμένο στον ισχυρό προστάτη. Στην περίπτωση της ΕΕ, ο προστάτης είναι και απρόβλεπτος και πρόθυμος να διαπραγματευτεί μόνο με τον αντίπαλό του, παρακάμπτοντας τον ενδιάμεσο.
Οι διεθνείς αντανακλάσεις
Σύμφωνα με το Reuters, διπλωμάτες στη Νέα Υόρκη μιλούν για «ιστορική στιγμή που θα κρίνει αν η Ουκρανία παραμείνει κυρίαρχη ή γίνει διαπραγματευτικό χαρτί». Η Le Monde γράφει ότι «η Ευρώπη κινδυνεύει να βρεθεί σε ρόλο θεατή σε παιχνίδι που παίζεται στην αυλή της». Το Lingardate αναφέρει ότι η Αλάσκα μπορεί να είναι «το τραπέζι όπου θα χαραχθούν οι νέες κόκκινες γραμμές του 21ου αιώνα».
Φόβος ή ευκαιρία;
Μπορεί η Ευρώπη να μετατρέψει την κρίση σε ευκαιρία; Ίσως, αν αποφασίσει να σταματήσει να είναι παθητικός αποδέκτης και να γίνει ενεργός διαμορφωτής της ασφάλειάς της. Αυτό σημαίνει όχι μόνο μεγαλύτερες αμυντικές δαπάνες, αλλά και κοινή πολιτική βούληση – κάτι που, μέχρι τώρα, αποδεικνύεται σπάνιο.
Η σιωπή πριν το ραντεβού
Καθώς οι ώρες μετρούν αντίστροφα, η σιωπή γύρω από την ατζέντα της Αλάσκας είναι εκκωφαντική. Σε αυτή τη σιωπή, η Ευρώπη καλείται να βρει τη φωνή της. Γιατί αν αφήσει άλλους να μιλήσουν γι’ αυτήν, μπορεί να ανακαλύψει ότι η θέση της στην Ιστορία γράφτηκε σε υποσημείωση.
