ΤΡΑΜΠ: Η αναστάτωση που επικρατεί τις τελευταίες ώρες σε διπλωματικά επιτελεία σε Ουάσινγκτον, Βρυξέλλες και Κίεβο έχει μια κοινή αφετηρία: το τελεσίγραφο που φέρεται να παρέδωσε ο πρόεδρος των ΗΠΑ στον Βολοντίμιρ Ζελένσκι.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Ένα κείμενο 28 σημείων που —σύμφωνα με πηγές του Λευκού Οίκου— δεν είναι πρόταση αλλά «ο μόνος δρόμος για την ειρήνη».
Την ίδια στιγμή, κύκλοι του ΝΑΤΟ, της Ευρωπαϊκής Ένωσης και του ΟΗΕ παρακολουθούν με νευρικότητα, καθώς το πλαίσιο που διαμορφώνεται θυμίζει περισσότερο συμφωνία επιβολής παρά αποτέλεσμα διαπραγμάτευσης. Στο παρασκήνιο, οι αναλυτές επισημαίνουν πως η φιλοσοφία του σχεδίου έχει ξεκάθαρες ομοιότητες με τις πρόσφατες παρεμβάσεις των ΗΠΑ στη Γάζα, όπου κυριάρχησε η λογική του «παγώματος» με όρους που ευνοούν τον ισχυρότερο.
Το 28σέλιδο σχέδιο – Τα κομβικά σημεία
Σύμφωνα με όσα μεταδίδουν κορυφαίες δυτικές εφημερίδες, αλλά και πληροφορίες από ευρωπαϊκές υπηρεσίες ασφαλείας, το αμερικανικό κείμενο προβλέπει:
• Παραχώρηση ολόκληρου του Ντονμπάς στη Ρωσία.
• Αναγνώριση της προσάρτησης της Κριμαίας.
• Πάγωμα της γραμμής σε Χερσώνα και Ζαπορίζια στο σημερινό μέτωπο.
• Αποστρατιωτικοποίηση της Ουκρανίας με ανώτατο όριο δύναμης κοντά στους 600.000 άνδρες.
• Απαγόρευση επιθετικών όπλων και πυραυλικών συστημάτων μεγάλης εμβέλειας.
• Μόνιμη αποτροπή ένταξης της Ουκρανίας στο ΝΑΤΟ.
• Αξιοποίηση περίπου 100 δισ. από δεσμευμένα ρωσικά περιουσιακά στοιχεία για ανοικοδόμηση.
• Σταδιακή άρση κυρώσεων προς τη Ρωσία με μηχανισμό αυτόματης επαναφοράς.
Από την πλευρά της, η Ρωσία εξασφαλίζει:
• Εδαφικά κέρδη νόμιμα κατοχυρωμένα.
• Προοπτική επαναφοράς στο G8.
• Επιστροφή σε διεθνή φόρα από τα οποία έχει αποκλειστεί.
• Οδό οικονομικής «νομιμοποίησης» χωρίς να υποστεί στρατηγική ήττα.
Η Ουκρανία στο πιο δύσκολο σταυροδρόμι
Για την Ουκρανία, το σχέδιο ισοδυναμεί με:
• απώλεια έως και 20% της επικράτειας,
• μόνιμη στρατιωτική συρρίκνωση,
• εξάρτηση από εξωτερικές εγγυήσεις που δεν έχουν νομική βαρύτητα,
• ανάγκη για πρόωρες εκλογές σε συνθήκες διάλυσης,
• ένα ακρωτηριασμένο κράτος που θα ζει δίπλα σε μια ενισχυμένη Ρωσία.
Όπως σημειώνουν ειδικοί του Ινστιτούτου Διεθνών Σχέσεων, το αμερικανικό σχέδιο «μοιάζει περισσότερο με νομιμοποίηση της εισβολής παρά με συμφωνία ειρήνης».
Σύμφωνα με διαρροές που επικαλείται το Κίεβο, ο Ζελένσκι φέρεται να απάντησε πως «κανένας πρόεδρος δεν μπορεί να υπογράψει κάτι τέτοιο». Ωστόσο, ο Τραμπ —σύμφωνα με πηγές που μίλησαν στο Reuters— έθεσε σαφές χρονοδιάγραμμα: «ή συμφωνία ή διακοπή της αμερικανικής στρατιωτικής βοήθειας».
Η θέση της Ευρώπης – Αιφνιδιασμός και αμηχανία
Οι Βρυξέλλες έμαθαν τα περισσότερα από διαρροές, όχι από ενημέρωση.
Το σχέδιο δεν γράφτηκε σε ευρωπαϊκό γραφείο, αλλά στο Οβάλ Γραφείο.
Η Ευρώπη:
• καλείται να πληρώσει μεγάλο μέρος της ανοικοδόμησης,
• θα ζήσει για δεκαετίες με ένα παγωμένο σύνορο στην ανατολή της,
• βλέπει τη Ρωσία να ανακτά διεθνή θέση,
• βρίσκεται εκτός του κεντρικού πυρήνα λήψης αποφάσεων.
Ανώτερη πηγή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής είπε χαρακτηριστικά:
«Το κείμενο αυτό δεν αντικατοπτρίζει το ευρωπαϊκό δόγμα ασφάλειας. Είναι μια συμφωνία που βάζει το πρόβλημα κάτω από το χαλί».
Ο Τραμπ ως “ειρηνοποιός” – Το αφήγημα για την αμερικανική κοινή γνώμη
Για τον Τραμπ, το σχέδιο έχει και εσωτερική πολιτική διάσταση.
Η Ουκρανία γίνεται σκηνικό μιας ευρύτερης αφήγησης:
«Ο άνθρωπος που τελείωσε δύο πολέμους που δεν τελείωνε κανείς».
Το ίδιο μοτίβο εφαρμόστηκε και στο σχέδιο για τη Γάζα, επισημαίνουν αναλυτές του State Department.
Εκεί, η συμφωνία επιβλήθηκε με όρους αποστρατιωτικοποίησης στον αδύναμο παίκτη, ενώ η ισχυρή πλευρά διατήρησε τα κρίσιμα εργαλεία πίεσης.
Το ίδιο γίνεται τώρα στην Ουκρανία, μόνο που το γεωπολιτικό διακύβευμα είναι πολλαπλάσιο.
Πόλεμος σε αριθμούς – Η σκληρή πραγματικότητα
• 250.000–450.000 στρατιωτικοί νεκροί συνολικά.
• Πάνω από 1.000.000 τραυματίες.
• 14.000–15.000 επιβεβαιωμένοι άμαχοι νεκροί.
• Η Ρωσία ελέγχει περίπου το 19% της χώρας.
• Εκατομμύρια Ουκρανοί στο εξωτερικό.
• Δραματική δημογραφική κατάρρευση.
Η κατάσταση, σύμφωνα με τον ΟΗΕ, παραμένει «η χειρότερη ανθρωπιστική κρίση στην Ευρώπη από το 1945».
Η Ελλάδα – Τι σημαίνει η νέα πραγματικότητα
Για την Ελλάδα, η κρίση αποτελεί «πιλότο» για το πώς η Δύση θα διαχειριστεί μελλοντικές εστίες έντασης στην περιοχή μας.
Βασικά συμπεράσματα:
• Η αμερικανική στήριξη σε συμμάχους έχει χρονικό όριο.
• Τα δόγματα προσαρμόζονται γρήγορα όταν η πολιτική φθορά αυξάνεται.
• Η ειρηνευτική διαδικασία δεν λύνει συγκρούσεις — τις παγώνει.
• Η Ευρώπη έχει μικρότερη επιρροή στα αμερικανικά σχέδια απ’ όση νομίζει.
«Το σχέδιο Τραμπ είναι καθρέφτης της σημερινής ισχύος», σημειώνει αναλυτής του ΕΛΙΑΜΕΠ. «Η Ουκρανία δεν κρίνεται μόνο στο πεδίο — κρίνεται στις αίθουσες διαπραγμάτευσης, όπου οι ισορροπίες παίζουν ρόλο μεγαλύτερο από το διεθνές δίκαιο».
