Τέσσερα χρόνια μετά την 24η Φεβρουαρίου 2022, η Ουκρανία δεν μετρά πλέον τις ημέρες με ημερολόγιο, αλλά με συναγερμούς, διακοπές ρεύματος, μετακινήσεις υπό τον ήχο drones και μια καθημερινότητα που μοιάζει «κανονική» μόνο επειδή το σώμα συνηθίζει το αφύσικο.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Στο Vimaorthodoxias.gr μίλησαν ειδικοί αναλυτές από την Ευρώπη και την Αμερική, περιγράφοντας έναν πόλεμο που έχει περάσει από τη φάση της έκπληξης στη φάση της φθοράς — και μια κοινωνία που επιμένει να λειτουργεί ανάμεσα σε καταφύγια, εθελοντισμό και ένα διαρκές “μπορεί να μην υπάρχει αύριο”. Την ίδια ώρα, οι ανθρωπιστικές δομές όπως ο ΟΗΕ στην Ουκρανία προσπαθούν να κρατήσουν όρθια τα βασικά, σε μια χώρα που δεν έχει την πολυτέλεια «παύσης».
Από το Κίεβο στα υπόγεια, από τη Χερσώνα στα «κοινωνικά ταξί»
Η εικόνα από το Κίεβο —οι πρώτες ώρες, τα υπόγεια κέντρα επιχειρήσεων, οι πόρτες που κλείνουν “για μήνες”— δεν είναι πια μόνο αφήγηση αξιωματούχων. Είναι συλλογική μνήμη. Αναλυτής ασφαλείας από κεντροευρωπαϊκή χώρα, που μίλησε στο Vimaorthodoxias.gr, εξηγεί ότι το 2022 η Ουκρανία κέρδισε χρόνο με δύο όπλα: την ταχύτητα κινητοποίησης και την κοινωνική συνοχή. «Όταν μια κοινωνία οργανώνει εθελοντικά logistics μέσα σε ώρες, αυτό δεν “αντιγράφεται” εύκολα από έναν στρατό εισβολής», σημειώνει.
Στη νότια Ουκρανία, όμως, η ιστορία γράφεται με άλλους όρους: όχι με χάρτες επιχειρήσεων, αλλά με μετακινήσεις διάσωσης, πρώτες βοήθειες και διαδρομές που περνούν από “αόρατες” ζώνες κινδύνου. Σε αυτές τις συνθήκες, η ανθρωπιστική δράση γίνεται δεύτερη γραμμή άμυνας. Ο ICRC (Διεθνής Επιτροπή Ερυθρού Σταυρού) υπενθυμίζει ότι δρα στην Ουκρανία από το 2014 και έχει κλιμακώσει την παρουσία του μετά το 2022, καθώς οι ανάγκες αυξήθηκαν δραματικά.
«Η τεχνολογία δεν έκανε τον πόλεμο πιο “καθαρό” – τον έκανε πανταχού παρόντα»
Αμερικανός αναλυτής άμυνας που μίλησε στο Vimaorthodoxias.gr περιγράφει ότι η τεχνολογία —drones, αισθητήρες, φθηνά UAV, ψηφιακή παρακολούθηση— άλλαξε τη γεωμετρία του φόβου. «Δεν υπάρχει πλέον “πίσω μέτωπο” με την παλιά έννοια. Η απειλή έρχεται από πάνω, αθόρυβα, και συχνά χωρίς προειδοποίηση». Όπως λέει, η εικόνα ενός κατεστραμμένου οχήματος ή ενός κομματιού πυραύλου δεν είναι πια “τρόπαιο” μουσείου· είναι αντικείμενο που θα μπορούσε να έχει βρεθεί σε οποιονδήποτε δρόμο, σε οποιαδήποτε ώρα της ημέρας.
Σε αυτό το νέο πεδίο, η διεθνής στήριξη γίνεται όχι μόνο ζήτημα πολιτικής βούλησης αλλά και ζήτημα ρυθμού. Οι αναλυτές που μίλησαν στο Vimaorthodoxias.gr συγκλίνουν σε ένα σημείο: οι καθυστερήσεις του πρώτου διαστήματος κόστισαν σε ανθρώπινες ζωές και σε υποδομές, ενώ κάθε «κενό» στην άμυνα μεταφράζεται σε επιπλέον πίεση πάνω στην κοινωνία.
Το ρήγμα Ευρώπης–Ρωσίας και η “κόπωση” της κοινής γνώμης
Στο Βερολίνο, στο Παρίσι, στη Ρώμη, η στήριξη προς την Ουκρανία συχνά περνά μέσα από την κόπωση της καθημερινής πολιτικής: εκλογές, ακρίβεια, ενεργειακά, κοινωνικές εντάσεις. Ευρωπαίος πολιτικός αναλυτής, που μίλησε στο Vimaorthodoxias.gr, λέει ότι «η Ουκρανία είναι η πιο σκληρή δοκιμή της ευρωπαϊκής συνοχής μετά τον Ψυχρό Πόλεμο», επειδή δεν είναι μια κρίση “μακριά”· είναι στην ίδια ήπειρο και επηρεάζει αγορές, μεταναστευτικές ροές, ασφάλεια και αμυντικές δαπάνες.
Σε δημόσιες παρεμβάσεις, ο ιστορικός Timothy Snyder έχει υπογραμμίσει επανειλημμένα την ανάγκη να βλέπουμε την Ουκρανία ως κεντρικό πεδίο σύγκρουσης για την ευρωπαϊκή ασφάλεια και όχι ως «περιφερειακό πόλεμο», ενώ η Fiona Hill έχει επισημάνει ότι η ανθεκτικότητα της Δύσης κρίνεται από τη συνέπεια και τη διάρκεια των δεσμεύσεων. Στο ίδιο πνεύμα, ο Gustav Gressel (ECFR) και ο Michael Kofman έχουν αναλύσει ότι η φθορά δεν αφορά μόνο το πεδίο μάχης αλλά και τη βιομηχανική ικανότητα παραγωγής/αναπλήρωσης μέσων.
Η διεθνής ασφάλεια «κουμπώνει» πάνω στην Ουκρανία
Η Ουκρανία παραμένει κομβικό σημείο για τη συνολική αρχιτεκτονική ασφάλειας. Το ΝΑΤΟπαρουσιάζει τη στήριξή του ως απάντηση στον πόλεμο επιθετικότητας της Ρωσίας, ενώ επιμένει ότι η βοήθεια αφορά την άμυνα της Ουκρανίας και τη σταθερότητα της ευρωατλαντικής περιοχής. Παράλληλα, ο ρόλος θεσμών παρακολούθησης και στήριξης της σταθερότητας δεν εξαφανίστηκε, ακόμη κι αν ορισμένες αποστολές έκλεισαν: η OSCE διατηρεί δράσεις και πλαίσιο εμπλοκής με την Ουκρανία, με έργα και αναφορές που αφορούν την ευρύτερη κατάσταση ασφάλειας.
Η επόμενη μέρα δεν είναι “τέλος πολέμου” – είναι “αρχή επισκευής”
Οι ειδικοί που μίλησαν στο Vimaorthodoxias.gr συμφωνούν ότι η «επόμενη μέρα» δεν θα είναι μια καθαρή μετάβαση από πόλεμο σε ειρήνη, αλλά μια μακρά περίοδος αποκατάστασης με παράλληλες απειλές. Ενδεικτικό είναι ότι η εκτίμηση για το κόστος ανοικοδόμησης της Ουκρανίας έχει εκτοξευθεί σε εκατοντάδες δισεκατομμύρια δολάρια, σύμφωνα με κοινές αξιολογήσεις διεθνών οργανισμών που καταγράφουν τις ζημιές και τις ανάγκες ανά τομέα.
Κι όμως, μέσα σε αυτή τη σκοτεινή εξίσωση, υπάρχει ένα σταθερό ανθρώπινο δεδομένο: η κοινωνία της Ουκρανίας συνεχίζει να οργανώνει ζωή. Με καταφύγια που γίνονται χώροι εργασίας, με εθελοντές που γίνονται δίκτυο μεταφοράς και με πολίτες που μαθαίνουν να ζουν «στο τώρα». Όπως μας είπε Ευρωπαίος αναλυτής που παρακολουθεί επί τόπου τη χώρα: «Ο πόλεμος δεν άλλαξε μόνο σύνορα και στρατούς. Άλλαξε τον τρόπο που μια ολόκληρη γενιά καταλαβαίνει τη λέξη “αύριο”».
Και ίσως εκεί να βρίσκεται η πιο σκληρή αλήθεια αυτού του τετραετούς πολέμου: ότι η αντίσταση δεν είναι μόνο στο μέτωπο. Είναι στο να σηκώνεσαι κάθε μέρα — επειδή, κάποτε, κάποιος φώναξε: «Σήκω, ο πόλεμος άρχισε».
