ΟΥΚΡΑΝΙΑ: Η διεθνής σκακιέρα μοιάζει ξανά με ταραγμένη θάλασσα. Ο Ντόναλντ Τραμπ φέρεται να επιδιώκει τριμερή συνάντηση με τον Βλαντιμίρ Πούτιν και τον Βολοντιμίρ Ζελένσκι έως την επόμενη Παρασκευή, σε μια προσπάθεια να ανοίξει ο δρόμος για κατάπαυση του πυρός στην Ουκρανία.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Όμως η Μόσχα βάζει έναν νέο «παίκτη» στο τραπέζι: την Κίνα. Και αυτή η παράμετρος αλλάζει τα πάντα. Στο vimaorthodoxias.gr μίλησαν αναλυτές που δίνουν και μια πιο φιλοσοφική διάσταση: πόσο εφικτή είναι η ειρήνη όταν οι αυτοκρατορίες σκέφτονται σε αιώνες και όχι σε χρόνια;
Οι όροι του Κρεμλίνου
Η ρωσική πλευρά ζητά την πλήρη παραχώρηση Ντονέτσκ και Λουγκάνσκ, ενώ προτείνει «πάγωμα» της γραμμής του μετώπου σε Χερσώνα και Ζαπορίζια. Με απλά λόγια, η Μόσχα θεωρεί δεδομένο ότι η Ουκρανία πρέπει να αποδεχθεί απώλεια εδαφών. Αντίθετα, ο Ζελένσκι επιμένει ότι η Ρωσία δεν δείχνει καμία διάθεση για κατάπαυση του πυρός, δηλώνοντας στο Χ (πρώην Twitter) πως «η ειρηνική συνύπαρξη δεν μπορεί να βασιστεί στην άρνηση της ίδιας της Ρωσίας να σταματήσει τους σκοτωμούς».
Εδώ βρίσκεται το φιλοσοφικό παράδοξο: η ειρήνη δεν είναι απλώς μια υπογραφή, αλλά η αποδοχή ότι το μέλλον απαιτεί παραχωρήσεις. Και αυτό είναι το πιο δύσκολο βήμα για κάθε έθνος που νιώθει ότι χάνει έδαφος, κύρος ή αίμα.
Η Κίνα στο παιχνίδι
Η μεγάλη καινοτομία αυτής της φάσης είναι η πρόταση Πούτιν να συμμετάσχει η Κίνα στις εγγυήσεις ασφάλειας της Ουκρανίας. Ουσιαστικά, η Μόσχα αναγνωρίζει ότι η παρουσία μόνο των ΗΠΑ δεν αρκεί, αφού το αμερικανικό εκκρεμές μπορεί να αλλάξει κατεύθυνση με κάθε εκλογή. Έτσι, ζητά έναν πιο «σταθερό» σύμμαχο – το Πεκίνο.
Για τη Ρωσία, η Κίνα είναι το αντίβαρο στον δυτικό κόσμο. Για την Ουκρανία, η παρουσία του Πεκίνου ίσως δημιουργήσει μια αίσθηση ότι δεν πρόκειται μόνο για διμερές «παζάρι» Ρωσίας – ΗΠΑ. Όμως για την Ευρώπη, αυτό ισοδυναμεί με παραδοχή ότι η ειρήνη στην ήπειρο δεν μπορεί πια να επιτευχθεί χωρίς την Ασία.
Όπως σχολιάζει το BBC, η εμπλοκή της Κίνας θα έστελνε μήνυμα ότι «ο νέος ψυχρός πόλεμος δεν είναι απλώς διπολικός, αλλά πολυκεντρικός».
Η Ευρώπη σε ρόλο θεατή;
Η Ευρωπαϊκή Ένωση εμφανίζεται διχασμένη. Ορισμένα κράτη-μέλη πιέζουν για ειρήνη πάση θυσία, ενώ άλλα θεωρούν ότι κάθε υποχώρηση θα ενθαρρύνει τη Ρωσία να συνεχίσει. Το δίλημμα είναι βαθιά φιλοσοφικό: προέχει η σωτηρία ανθρώπινων ζωών σήμερα ή η διασφάλιση ελευθερίας και ανεξαρτησίας στο μέλλον;
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπενθυμίζει ότι οι κυρώσεις και η στήριξη της Ουκρανίας παραμένουν στρατηγική προτεραιότητα. Ωστόσο, η πίεση της κοινής γνώμης σε πολλές χώρες αυξάνεται: η κόπωση από τον πόλεμο είναι αισθητή, οι κοινωνίες ζητούν λύση.
Η φιλοσοφία της ισχύος
Από τον Θουκυδίδη μέχρι τον Μακιαβέλι, η διεθνής πολιτική πάντα περιστρεφόταν γύρω από το ερώτημα: «έχει δίκιο όποιος έχει τη δύναμη;». Σήμερα, η Ρωσία με το στρατιωτικό πλεονέκτημα θεωρεί «λογικό» να ζητά περισσότερα. Η Ουκρανία, με το ηθικό πλεονέκτημα της άμυνας, θεωρεί «δίκαιο» να αντιστέκεται.
Ο Τραμπ επιχειρεί να λειτουργήσει ως διαιτητής, όμως η δική του φιλοσοφία είναι πιο πρακτική: «να τελειώσει ο πόλεμος με μια συμφωνία, ανεξαρτήτως όρων». Σε αντίθεση με τη ρητορική των Δημοκρατικών, ο ίδιος προβάλλει την ειρήνη ως πολιτικό τρόπαιο, όχι ως αξιακή δέσμευση.
Ο ΟΗΕ έχει επανειλημμένα καλέσει σε άμεση κατάπαυση του πυρός. Όμως τα ψηφίσματα δείχνουν να έχουν περιορισμένο αντίκτυπο όταν τα κράτη-μέλη που διαθέτουν βέτο σκέφτονται με όρους ισχύος και όχι συναίνεσης.
Η Ιστορία επαναλαμβάνεται;
Αναλυτές υπενθυμίζουν τις Συμφωνίες του Μινσκ και τις αποτυχίες τους. Η Ρωσία κατηγορεί τη Δύση ότι ενθάρρυνε την Ουκρανία να τις καταπατήσει· η Ουκρανία κατηγορεί τη Ρωσία ότι τις χρησιμοποίησε για να προετοιμαστεί στρατιωτικά. Το αποτέλεσμα ήταν ο πόλεμος του 2022.
Αν η νέα τριμερής οδηγήσει σε συμφωνία, θα χρειαστούν αυστηρές ρήτρες και μηχανισμοί παρακολούθησης. Διαφορετικά, η ιστορία θα επαναληφθεί, αποδεικνύοντας την αλήθεια του ρητού ότι «οι άνθρωποι δεν μαθαίνουν από τα λάθη τους».
Η φιλοσοφία της ειρήνης
Η ειρήνη δεν είναι απλώς η απουσία πολέμου· είναι η δημιουργία ενός πλαισίου στο οποίο οι λαοί μπορούν να ζήσουν με αξιοπρέπεια, ασφάλεια και ελευθερία. Όπως σημειώνει ο ΟΑΣΕ, η αληθινή ειρήνη απαιτεί δικαιοσύνη, σεβασμό των συνόρων και εμπιστοσύνη.
Όμως η εμπιστοσύνη είναι το πιο σπάνιο νόμισμα. Και ίσως αυτό εξηγεί γιατί κάθε διαπραγμάτευση μοιάζει με αγώνα δρόμου σε κινούμενη άμμο.
Συμπέρασμα
Η πιθανή τριμερής Τραμπ – Πούτιν – Ζελένσκι δεν είναι απλώς μια συνάντηση κορυφής. Είναι μια στιγμή όπου η Ιστορία δοκιμάζει ξανά τα όρια της ανθρώπινης βούλησης. Θα υπερισχύσει ο κυνισμός της ισχύος ή το όραμα μιας ειρήνης που θα αντέξει στον χρόνο;
Η εμπλοκή της Κίνας υπενθυμίζει ότι ζούμε σε έναν κόσμο όπου η μοίρα της Ευρώπης δεν καθορίζεται μόνο από την Ευρώπη. Και αυτό, αν μη τι άλλο, είναι το πιο φιλοσοφικό ερώτημα: πόση αυτονομία έχει μια ήπειρος όταν οι αποφάσεις για το μέλλον της λαμβάνονται χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά;
Στο vimaorthodoxias.gr, οι ειδικοί καταλήγουν ότι η ελπίδα δεν πρέπει να σβήσει. Γιατί αν χαθεί η πίστη ότι η ειρήνη είναι δυνατή, τότε χάνεται το ίδιο το νόημα της πολιτικής.
