Άγκυρα: Η νέα διπλωματική θύελλα που ξέσπασε στην Άγκυρα απειλεί να μετατραπεί σε σοβαρή κρίση στις σχέσεις ΗΠΑ–Τουρκίας. Μια και μόνο φωτογραφία του Αμερικανού πρέσβη στην Τουρκία, Τομ Μπαράκ, στάθηκε ικανή να αναζωπυρώσει τις πιο σκοτεινές υποψίες του καθεστώτος Ερντογάν: ότι η Ουάσιγκτον προωθεί την de facto νομιμοποίηση κουρδικού κρατικού μορφώματος στα σύνορα Συρίας–Τουρκίας.
Ανταπόκριση: tilegrafimanews – International Desk
Γιάννης Παπανικολάου
Η φωτογραφία, που αναρτήθηκε σε λογαριασμό Κούρδων μαχητών των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF), απεικονίζει τον Μπαράκ χαμογελαστό να στέκεται μπροστά σε χάρτη της βόρειας Συρίας, όπου η Αλεξανδρέττα (ή Χατάι) εμφανίζεται εντός των συριακών συνόρων. Η εικόνα, όπως μετέδωσε το Anadolu Agency, «προκαλεί ευθέως την εθνική κυριαρχία της Τουρκίας και παραβιάζει ιστορικές συνθήκες».
Η “σπίθα” που άναψε τη φωτιά
Ο Μπαράκ βρέθηκε πριν λίγες μέρες στα βόρεια της Συρίας, συνοδευόμενος από εκπροσώπους των Συριακών Δημοκρατικών Δυνάμεων (SDF) και στελέχη του κουρδικού πολιτικού σκέλους PYD. Η φωτογραφία τραβήχτηκε μετά τη συνάντηση του Αμερικανού διπλωμάτη με τον Μαζλούμ Αμπντί, τον ηγέτη των SDF και εμβληματική φυσιογνωμία της μάχης του Κομπάνι κατά του ISIS.
Το Reuters μετέδωσε πως η συνάντηση είχε «χαρακτήρα ανθρωπιστικής αποστολής» και ότι ο Μπαράκ επισκέφθηκε περιοχές που ελέγχονται από τους Κούρδους για να επιθεωρήσει έργα ανοικοδόμησης με αμερικανική χρηματοδότηση. Ωστόσο, στην Άγκυρα η επίσκεψη εκλήφθηκε ως πρόκληση.
“Προβοκάτσια κατά της εθνικής ενότητας”
Τα τουρκικά μέσα ενημέρωσης, από τη φιλοκυβερνητική Hurriyet έως το CNN Türk, αφιέρωσαν πρωτοσέλιδα στη φωτογραφία, χαρακτηρίζοντάς την «προσβολή στην ιστορία και την κυριαρχία της Τουρκίας».
Ο δημοσιογράφος Αχμέτ Χακάν, διευθυντής της Hurriyet, σχολίασε:
«Στην εικόνα βλέπουμε το Χατάι εντός των συνόρων της Συρίας και τη σημαία των κουρδικών SDF να κυματίζει. Αυτή η φωτογραφία, όσο κι αν είναι “τυπική”, προκαλεί πολιτικές εκρήξεις».
Ο ανταποκριτής του CNN Türk, Γιουνούς Πακσόι, ήταν ακόμα πιο ωμός:
«Ο Μπαράκ είναι ο πρέσβης των ΗΠΑ στην Τουρκία και ειδικός απεσταλμένος για τη Συρία. Δεν μπορεί να ποζάρει μπροστά σε χάρτη που παραποιεί τα τουρκικά σύνορα. Αυτό είναι πρόκληση εναντίον του έθνους μας».
Η αντίδραση στην Άγκυρα ήταν άμεση. Το Υπουργείο Εξωτερικών της Τουρκίας κάλεσε εσπευσμένα τον Αμερικανό πρέσβη για «εξηγήσεις», ενώ κυβερνητικοί κύκλοι έκαναν λόγο για «ανεπίτρεπτο διπλωματικό ατόπημα».
Η “καυτή” Αλεξανδρέττα και το ιστορικό υπόβαθρο
Η Αλεξανδρέττα –σημερινό Χατάι– αποτέλεσε ιστορικά σημείο τριβής ανάμεσα σε Άγκυρα και Δαμασκό. Η περιοχή αποσπάστηκε από τη Συρία το 1939, όταν ο Κεμάλ Ατατούρκ μετέφερε πληθυσμούς Τούρκων στην περιοχή και οργάνωσε δημοψήφισμα υπέρ της προσάρτησης στην Τουρκία. Έκτοτε, η Συρία ουδέποτε αναγνώρισε το αποτέλεσμα, θεωρώντας το Χατάι «προσωρινά κατεχόμενη γη».
Η φωτογραφία του Μπαράκ, στην οποία η Αλεξανδρέττα εμφανίζεται να ανήκει εκ νέου στη Συρία, θεωρήθηκε από πολλούς Τούρκους αναλυτές “γεωπολιτική πρόβα απονομιμοποίησης” της τουρκικής κυριαρχίας στην περιοχή.
Η οργή Ερντογάν και το μήνυμα στην Ουάσιγκτον
Ο πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν φέρεται, σύμφωνα με το TRT World, να έχει δώσει εντολή για «πλήρη διερεύνηση της υπόθεσης». Κατά τη διάρκεια σύσκεψης με το Συμβούλιο Εθνικής Ασφαλείας, ο Ερντογάν φέρεται να είπε:
«Η Τουρκία δεν θα επιτρέψει σε κανέναν να χαράξει νέους χάρτες στην περιοχή. Είτε πρόκειται για το ΡΚΚ είτε για όσους το υποστηρίζουν με φωτογραφίες και συμβολισμούς».
Το αμερικανικό State Department, από την πλευρά του, προσπάθησε να χαμηλώσει τους τόνους. Εκπρόσωπος του υπουργείου δήλωσε στο U.S. Department of State ότι «ο πρέσβης δεν ενέκρινε καμία αναθεώρηση συνόρων» και πως η φωτογραφία «παρερμηνεύτηκε από τουρκικά μέσα». Παρά ταύτα, η ζημιά φαίνεται να έχει γίνει.
Διπλωματικός πυρετός και ανησυχία στο ΝΑΤΟ
Η κρίση δεν είναι απλώς διμερής. Οι εξελίξεις έρχονται σε μια στιγμή που το ΝΑΤΟ προσπαθεί να κρατήσει ενωμένο το μέτωπο έναντι της Ρωσίας και του Ιράν. Αναλυτές του Bloomberg σχολίασαν ότι «η φωτογραφία Μπαράκ είναι μια ακόμη απόδειξη της ρευστότητας στις σχέσεις Άγκυρας–Ουάσιγκτον, που δοκιμάζονται από τη συνεργασία των ΗΠΑ με τους Κούρδους στη Συρία».
Δυτικοί διπλωμάτες εκφράζουν φόβους ότι η Άγκυρα θα μπορούσε να παγώσει κρίσιμα αμυντικά προγράμματα εντός της Συμμαχίας ή να καθυστερήσει την κύρωση νέων συμφωνιών εξοπλισμών.
Η Συμμαχία του ΝΑΤΟ απέφυγε να σχολιάσει επισήμως, ωστόσο πηγή της Συμμαχίας, μιλώντας υπό ανωνυμία, σημείωσε πως «η Τουρκία αποτελεί κρίσιμο εταίρο, αλλά οι εντάσεις αυτές δεν βοηθούν την κοινή στρατηγική μας στην περιοχή».
Ο ρόλος των Κούρδων και η σκιά της “Ροζάβα”
Η κρίση αναζωπυρώνει τον φόβο της Άγκυρας για την αυτονόμηση της λεγόμενης “Ροζάβα”, της κουρδικής περιοχής της βόρειας Συρίας που λειτουργεί εδώ και χρόνια ως de facto αυτόνομο καθεστώς.
Η φωτογραφία του Μπαράκ μπροστά στον χάρτη όπου τα σύνορα της Ροζάβα “αγγίζουν” την τουρκική επαρχία Χατάι ερμηνεύτηκε από αναλυτές ως «πολιτικός συμβολισμός υπέρ της κουρδικής αυτοδιάθεσης».
Οι Financial Times σημειώνουν ότι η Ουάσιγκτον, παρότι αποφεύγει να στηρίξει ανοιχτά την κουρδική αυτονομία, συνεχίζει να εκπαιδεύει και να εξοπλίζει τις κουρδικές δυνάμεις SDF στο πλαίσιο της μάχης κατά του ISIS. Η Τουρκία βλέπει αυτή τη συνεργασία ως απειλή για την εθνική της ασφάλεια.
Η στάση της Συρίας και της Ρωσίας
Το Συριακό Υπουργείο Εξωτερικών, σε σπάνια κοινή δήλωση με το ρωσικό ΥΠΕΞ, επεσήμανε ότι «η φωτογραφία αποτελεί υπενθύμιση της ιστορικής αλήθειας πως το Χατάι είναι συριακό έδαφος». Η Μόσχα, δια στόματος της εκπροσώπου Μαρία Ζαχάροβα, έκανε λόγο για «ενδιαφέρουσα συγκυρία που αποκαλύπτει τη διπλωματική υποκρισία της Δύσης».
Οι τοποθετήσεις αυτές εξόργισαν περαιτέρω την Άγκυρα, που βλέπει πλέον συντονισμό Μόσχας–Δαμασκού–Κούρδων με την ανοχή των ΗΠΑ.
Ανάλυση: Ένα “λάθος” με στρατηγικές προεκτάσεις
Οι αναλυτές εκτιμούν ότι η φωτογραφία δεν είναι απλώς ένα ατυχές στιγμιότυπο. Αντιθέτως, θεωρείται σήμα πολιτικής πρόθεσης. Η Ουάσιγκτον φαίνεται να χρησιμοποιεί το “κουρδικό χαρτί” ως μοχλό πίεσης προς την Άγκυρα, τη στιγμή που η Τουρκία έχει απομακρυνθεί από τη Δύση και διατηρεί στενούς δεσμούς με τη Ρωσία και την Κίνα.
Η κρίση αυτή ενδέχεται να εξελιχθεί σε μεγάλη διπλωματική δοκιμασία. Οι επόμενες ώρες θα δείξουν αν η Άγκυρα θα κλιμακώσει με επίσημη διαμαρτυρία στην Ουάσιγκτον ή αν θα επιδιώξει εκτόνωση μέσω διαύλων του ΝΑΤΟ.
Η φωτογραφία του Αμερικανού πρέσβη με Κούρδους και με την Αλεξανδρέττα “μέσα” στα συριακά σύνορα ίσως αποτελέσει την πιο σοβαρή δοκιμασία των αμερικανοτουρκικών σχέσεων από την κρίση των S-400. Είτε πρόκειται για “παρεξήγηση” είτε για πολιτικό μήνυμα, το μόνο σίγουρο είναι ότι η φωτιά στη Μέση Ανατολή ανάβει και πάλι — αυτή τη φορά, από ένα χαμόγελο μπροστά σε έναν χάρτη.
