ΗΠΑ: Η ανακοίνωση του Ντόναλντ Τραμπ ότι εξετάζει την επανέναρξη των πυρηνικών δοκιμών για πρώτη φορά μετά από τρεις δεκαετίες, έχει προκαλέσει διεθνή ανησυχία και πολιτικό σεισμό.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Η κίνηση αυτή, εφόσον επιβεβαιωθεί, θα σημάνει την επιστροφή σε μια εποχή ψυχροπολεμικού ανταγωνισμού, όπου ο φόβος υπήρξε η βάση της ειρήνης.
Σύμφωνα με το Reuters, ο πρώην πρόεδρος των ΗΠΑ ζήτησε από το Πεντάγωνο να προετοιμάσει τεχνικά σενάρια «ταχείας ενεργοποίησης» προγράμματος πυρηνικών δοκιμών στη Νεβάδα, με στόχο «την ενίσχυση της αποτρεπτικής ισχύος των Ηνωμένων Πολιτειών». Το μήνυμα είναι ξεκάθαρο: η Ουάσιγκτον θέλει να δείξει ότι επιστρέφει σε καθεστώς στρατηγικής υπεροχής έναντι της Ρωσίας και της Κίνας.
Η αποχώρηση της Ρωσίας και η νέα ισορροπία τρόμου
Η Μόσχα είχε ήδη ανοίξει το παιχνίδι. Τον Οκτώβριο του 2023, η ρωσική κυβέρνηση ανακάλεσε την επικύρωση της Συνθήκης Πλήρους Απαγόρευσης Πυρηνικών Δοκιμών, στέλνοντας σήμα ότι το παγκόσμιο σύστημα ελέγχου όπλων καταρρέει. Όπως ανέφερε το BBC News, η απόφαση Πούτιν ήρθε σε απάντηση των αμερικανικών εξοπλιστικών δοκιμών και της «εντεινόμενης στρατιωτικοποίησης του ΝΑΤΟ».
Από τότε, η διεθνής κοινότητα παρακολουθεί με αγωνία έναν αγώνα εξοπλισμών που αναζωπυρώνεται επικίνδυνα. Η Ρωσία, η Κίνα και οι ΗΠΑ επενδύουν σε νέα πυρηνικά οπλικά συστήματα, ενώ η Ευρωπαϊκή Ένωση – μέσω της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης – έχει εκφράσει επανειλημμένα την ανησυχία της για την επιστροφή στη «λογική του φόβου» που κυριάρχησε τον 20ό αιώνα.
Το πολιτικό παιχνίδι του Τραμπ
Η απόφαση του Ντόναλντ Τραμπ να φέρει ξανά στο προσκήνιο τα πυρηνικά όπλα δεν είναι αποκομμένη από την εσωτερική πολιτική σκηνή των ΗΠΑ. Η προσπάθειά του να εμφανιστεί ως «ηγέτης της ισχύος» ενόψει εκλογών αποτελεί εργαλείο εντυπωσιασμού, αλλά και μέσο άσκησης πίεσης στην κυβέρνηση Μπάιντεν, η οποία είχε κρατήσει χαμηλούς τόνους στα ζητήματα στρατηγικής αποτροπής.
Όπως αναφέρει το Associated Press, το αίτημα του Τραμπ προς το Πεντάγωνο δεν αφορά μόνο την αναβίωση της αμερικανικής ισχύος, αλλά και μια «επικοινωνιακή επανεκκίνηση» της πυρηνικής ατζέντας, που είχε παγώσει από το 1992. Είτε πρόκειται για πραγματικές δοκιμές είτε για ψηφιακές προσομοιώσεις, η κίνηση αυτή φέρνει τις ΗΠΑ ξανά στο επίκεντρο του πυρηνικού διαλόγου – και στο στόχαστρο της παγκόσμιας κριτικής.
Οι αντιδράσεις της Ρωσίας και της Κίνας
Η απάντηση της Μόσχας δεν άργησε να έρθει. Εκπρόσωπος του Κρεμλίνου, σε δηλώσεις που μετέδωσε το Reuters, τόνισε ότι «αν οι ΗΠΑ προχωρήσουν σε δοκιμές, η Ρωσία θα αναγκαστεί να απαντήσει συμμετρικά». Η δήλωση αυτή, μαζί με την προειδοποίηση της Κίνας πως «κανείς δεν θα βγει κερδισμένος από έναν νέο πυρηνικό αγώνα δρόμου», ανεβάζει τη θερμοκρασία στην παγκόσμια ασφάλεια.
Στην πραγματικότητα, η κίνηση Τραμπ ανοίγει ξανά ένα κεφάλαιο που η ανθρωπότητα νόμιζε πως είχε κλείσει: το κεφάλαιο του φόβου. Όπως σχολίασε το CNN International, «ο κόσμος επιστρέφει επικίνδυνα κοντά σε ένα σημείο χωρίς επιστροφή».
Η Κίνα, που ενισχύει το πυρηνικό της οπλοστάσιο με ρυθμό-ρεκόρ, αντιμετωπίζει την αμερικανική απόφαση ως πρόκληση. Εντός του ΟΗΕ, αρκετές χώρες κάλεσαν τις ΗΠΑ να σεβαστούν τη Συνθήκη Μη Διάδοσης των Πυρηνικών Όπλων, υπογραμμίζοντας ότι η αποτροπή δεν μπορεί να βασίζεται στην απειλή αφανισμού.
Ο ρόλος των θεσμών και η διεθνής νομιμότητα
Η Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας (IAEA) εκφράζει σοβαρή ανησυχία ότι οποιαδήποτε νέα δοκιμή θα μπορούσε να οδηγήσει σε «αλυσιδωτή αποσταθεροποίηση» των περιφερειακών ισορροπιών. Ήδη, σύμφωνα με αναλυτές της υπηρεσίας, υπάρχουν φόβοι ότι κράτη όπως η Βόρεια Κορέα και το Ιράν θα εκμεταλλευτούν τη νέα κατάσταση για να προωθήσουν δικά τους πυρηνικά προγράμματα υπό το πρόσχημα της «ισότητας όπλων».
Η παραβίαση του άτυπου μορατόριουμ που ίσχυε από το 1992, σύμφωνα με το Υπουργείο Εξωτερικών των ΗΠΑ, «θα θέσει σε δοκιμασία το σύστημα εμπιστοσύνης που στηρίζει τη διεθνή σταθερότητα». Όμως οι φωνές που επικροτούν την «επιστροφή της ισχύος» φαίνεται να πληθαίνουν εντός των συντηρητικών κύκλων της Ουάσιγκτον.
Πίσω στις μέρες του Ψυχρού Πολέμου
Η ουσία του προβλήματος δεν είναι μόνο πολιτική ή στρατηγική· είναι βαθιά ηθική. Ο κόσμος πίστεψε ότι είχε αφήσει πίσω του τη λογική της πυρηνικής απειλής. Σήμερα όμως, η ανθρωπότητα μοιάζει να επιστρέφει σε εκείνον τον παλιό εφιάλτη. Η αποτροπή δεν είναι απάντηση στη διπλωματία — είναι η αποτυχία της.
Τα διεθνή μέσα ενημέρωσης, όπως το New York Times, επισημαίνουν ότι η κίνηση αυτή θα μπορούσε να τινάξει στον αέρα δεκαετίες διαλόγου για τον πυρηνικό αφοπλισμό. Οι Times μάλιστα υπογραμμίζουν ότι «η νέα εποχή πυρηνικού ρεαλισμού» θα μπορούσε να ανατρέψει πλήρως την αρχιτεκτονική ασφαλείας που χτίστηκε μετά τον Ψυχρό Πόλεμο.
Το δίλημμα της ανθρωπότητας
Το πυρηνικό κουτί της Πανδώρας ανοίγει ξανά. Οι Ηνωμένες Πολιτείες, μια χώρα που στάθηκε ως εγγυητής της ειρήνης, κινδυνεύουν να γίνουν παράδειγμα επιθετικής επίδειξης ισχύος. Κάθε δοκιμή, ακόμη και εικονική, στέλνει ένα μήνυμα: πως η ειρήνη δεν είναι δεδομένη αλλά υπό όρους.
Το ερώτημα είναι αν η διεθνής κοινότητα έχει σήμερα την ωριμότητα να αποτρέψει την επαναφορά του πυρηνικού τρόμου — ή αν η ανθρωπότητα, μέσα στη γεωπολιτική της αλαζονεία, θα ξαναπατήσει το ίδιο επικίνδυνο μονοπάτι.
Το κουτί της Πανδώρας άνοιξε. Το αν θα κλείσει ξανά, θα το δείξει η ψυχραιμία – ή η ύβρις – των ηγετών.
