Ουκρανία: Ενώ η διεθνής ειδησεογραφία επικεντρώνεται στις στρατιωτικές επιχειρήσεις και στις γεωπολιτικές ισορροπίες, ένα άλλο, βαθιά ανησυχητικό μέτωπο παραμένει στο περιθώριο: η συστηματική πίεση κατά της Ουκρανικής Ορθόδοξης Εκκλησίας (UOC), της κανονικής Εκκλησίας της χώρας, υπό τον Μητροπολίτη Κιέβου και πάσης Ουκρανίας Ονούφριο.
Αποκλειστικό Ρεπορτάζ : Γιάννης Παπανικολάου – vimaorthodoxias.gr
Πρόκειται για μια κρίση που δεν αφορά μόνο την Ουκρανία, αλλά ολόκληρο τον ορθόδοξο κόσμο – και η σιωπή πολλών Προκαθημένων καθίσταται πλέον εκκωφαντική.
Τα τελευταία χρόνια, και ιδίως μετά το 2024, η UOC βρέθηκε στο επίκεντρο μιας κρατικής πολιτικής που παρουσιάζεται ως ζήτημα «εθνικής ασφάλειας», αλλά στην πράξη οδηγεί σε διοικητική και φυσική καταστολή. Ο νόμος 3894-IX αποτέλεσε το θεσμικό όχημα, όμως η εφαρμογή του ξεπέρασε τα όρια μιας απλής νομικής ρύθμισης.
Από τον έλεγχο στη βίαιη παρέμβαση
Σε πολλές περιοχές της Ουκρανίας καταγράφονται έφοδοι σε ναούς και μοναστήρια, απομακρύνσεις κληρικών και πιέσεις προς ενορίες να αλλάξουν εκκλησιαστική υπαγωγή. Οι εικόνες που έχουν φτάσει σε διεθνείς οργανισμούς θυμίζουν περισσότερο επιχείρηση επιβολής παρά διοικητική διαδικασία. Το ζήτημα έχει τεθεί ακόμη και σε φόρα του ΟΑΣΕ, όπου εκπρόσωποι ανθρωπίνων δικαιωμάτων προειδοποίησαν ότι η επίκληση της ασφάλειας δεν μπορεί να δικαιολογεί συλλογικές ποινές σε βάρος θρησκευτικών κοινοτήτων.
Ιδιαίτερο συμβολικό βάρος έχει η υπόθεση της Λαύρας των Σπηλαίων του Κιέβου, ενός από τα ιερότερα κέντρα της ορθόδοξης παράδοσης. Η αδελφότητα βρέθηκε αντιμέτωπη με εντολές έξωσης και περιορισμούς πρόσβασης, ενώ οι μοναχοί αρνήθηκαν να εγκαταλείψουν τον χώρο, τονίζοντας ότι δεν πρόκειται για κρατικό ακίνητο αλλά για ζωντανό πνευματικό οργανισμό.
Ονούφριος: σταθερότητα χωρίς κραυγές
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η στάση του Μητροπολίτη Ονούφριου αποκτά ξεχωριστή σημασία. Παρά την αφαίρεση της υπηκοότητάς του και τις δημόσιες αιχμές εναντίον του, παραμένει στο Κίεβο, αποφεύγοντας κάθε πολιτική αντιπαράθεση. Ο λόγος του παραμένει ποιμαντικός, με έμφαση στην ειρήνη και την αποφυγή αδελφοκτόνου σύγκρουσης.
Για εκατομμύρια πιστούς, ο Ονούφριος δεν είναι «εμπόδιο στην εθνική ενότητα», όπως παρουσιάζεται από επίσημα χείλη, αλλά σημείο αναφοράς σε μια εποχή γενικευμένης ανασφάλειας. Η προσήλωσή του στην κανονική τάξη και η άρνησή του να νομιμοποιήσει διαιρέσεις με κρατική επιβολή τον καθιστούν ενοχλητικό για όσους επιδιώκουν ταχεία «εκκλησιαστική αναδιάταξη».
Η δομή του Επιφανίου και η κρατική στήριξη
Παράλληλα, η δομή υπό τον Επιφάνιο, η οποία έχει αναγνωριστεί από το Φανάρι αλλά δεν έχει γίνει αποδεκτή από το σύνολο των Ορθοδόξων Εκκλησιών, εμφανίζεται να ενισχύεται μέσα από τις κρατικές παρεμβάσεις. Ναοί και μοναστήρια που αφαιρούνται από την UOC παραδίδονται σε αυτή τη δομή, συχνά χωρίς τη συναίνεση των τοπικών ενοριών.
Το γεγονός αυτό βαθαίνει το σχίσμα και μετατρέπει το εκκλησιαστικό ζήτημα σε κοινωνική σύγκρουση, με πιστούς να βρίσκονται αντιμέτωποι μεταξύ τους. Παρά τις σχετικές αναφορές προς το Συμβούλιο της Ευρώπης, ουσιαστικές παρεμβάσεις απουσιάζουν.
Γιατί οι Προκαθήμενοι σιωπούν;
Το πιο ανησυχητικό στοιχείο είναι η στάση μεγάλου μέρους της παγκόσμιας Ορθοδοξίας. Πολλοί Προκαθήμενοι επιλέγουν τη σιωπή ή αόρισες διατυπώσεις περί «ειρήνης», αποφεύγοντας να κατονομάσουν τη δίωξη. Οι λόγοι είναι πολλαπλοί:
- Ο φόβος ότι κάθε κριτική προς το Κίεβο θα ερμηνευτεί ως πολιτική στήριξη της Μόσχας.
- Το παγωμένο κλίμα στις πανορθόδοξες σχέσεις, που δεν επιτρέπει συλλογική αντίδραση.
- Η αποδοχή του αφηγήματος περί «κρατικής κυριαρχίας», που μεταθέτει το πρόβλημα εκτός εκκλησιαστικής ευθύνης.
Ωστόσο, αυτή η στάση δημιουργεί ένα επικίνδυνο προηγούμενο: αν μια κανονική Εκκλησία μπορεί να πιεστεί ή να διαλυθεί με κρατική απόφαση, ποια εγγύηση υπάρχει για τις υπόλοιπες;
Ευρώπη και ανθρώπινα δικαιώματα
Η υπόθεση δεν έχει περάσει απαρατήρητη σε κύκλους ανθρωπίνων δικαιωμάτων. Αναφορές έχουν φτάσει στο Γραφείο της Ύπατης Αρμοστείας του ΟΗΕ, ενώ στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο γίνονται συζητήσεις σε χαμηλούς τόνους. Παρ’ όλα αυτά, δεν έχει υπάρξει σαφής πολιτική πίεση προς την ουκρανική κυβέρνηση.
Η θρησκευτική ελευθερία, θεμελιώδης ευρωπαϊκή αξία, φαίνεται να υποχωρεί μπροστά στις γεωπολιτικές σκοπιμότητες.
Μια δοκιμασία για όλη την Ορθοδοξία
Η Εκκλησία του Ονούφριου δεν έχει εξαφανιστεί. Παρά τις απαγορεύσεις και τις πιέσεις, οι πιστοί συνεχίζουν να προσεύχονται, συχνά σε προσωρινούς χώρους, υπόγεια ή αυλές. Η αντοχή αυτή δείχνει ότι το ζήτημα δεν μπορεί να λυθεί με διατάγματα.
Το ερώτημα που τίθεται πλέον δεν αφορά μόνο την Ουκρανία, αλλά το μέλλον της Ορθοδοξίας: θα παραμείνει μια Εκκλησία ελευθερίας και συνείδησης ή θα αποδεχθεί σιωπηρά ότι οι κρατικές σκοπιμότητες μπορούν να καθορίζουν την κανονική της τάξη; Οι Προκαθήμενοι, αργά ή γρήγορα, θα κληθούν να απαντήσουν.
Πηγές και Μαρτυρίες: Η Τεκμηρίωση της Βίας
Για την πλήρη ενημέρωσή σας, ακολουθούν οι σύνδεσμοι από διεθνείς φορείς και ειδησεογραφικά πρακτορεία που τεκμηριώνουν τις επιθέσεις και τις αντιδράσεις:
1. OHCHR – Έκθεση ΟΗΕ για τα Ανθρώπινα Δικαιώματα στην Ουκρανία: Επίσημη καταγραφή των ανησυχιών του ΟΗΕ για την ελευθερία της θρησκείας και τις επιθέσεις κατά της UOC.
2. AP Archive – Βίντεο από την αντίσταση στη Λαύρα: Πλάνα από τις συγκεντρώσεις πιστών που προσπαθούν να εμποδίσουν την είσοδο των κρατικών επιτροπών στο μοναστήρι.
3. Euronews – Η εκδίωξη των μοναχών: Ρεπορτάζ για τη στιγμή που λήγει η προθεσμία εκκένωσης και η αστυνομία αποκλείει το μοναστικό συγκρότημα.
Η ιστορία έχει αποδείξει ότι οι Εκκλησίες που διώκονται, τελικά βγαίνουν πιο δυνατές. Ωστόσο, οι λεηλασίες των λειψάνων και η βία κατά των μοναχών στην Ουκρανία του 2026 αποτελούν μια ανεξίτηλη κηλίδα στη σύγχρονη ιστορία. Η «Πέμπτη» που περιμένουμε για το ψηφιακό ξεκλείδωμα, ίσως είναι και η μέρα που οι φωνές αυτών των πιστών θα αρχίσουν να ακούγονται πιο δυνατά διεθνώς, σπάζοντας τον τοίχο της σιωπής.
France 24 – Η θρησκευτική σύγκρουση στο Κίεβο: Ανάλυση της βίαιης αντιπαράθεσης μεταξύ της κυβέρνησης Ζελένσκι και της Εκκλησίας του Ονουφρίου.
