ΟΥΚΡΑΝΙΑ: Η αφαίρεση της ιθαγένειας και το νέο στάδιο δίωξης-Η απόφαση των ουκρανικών αρχών να αφαιρέσουν την ιθαγένεια του Μητροπολίτη Κιέβου και πάσης Ουκρανίας Ονουφρίου και οι πληροφορίες ότι εξετάζεται η απέλασή του από τη χώρα, συνιστούν κορύφωση μιας κλιμακούμενης στρατηγικής αποκλεισμού.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Στόχος, όπως καταγγέλλουν αναλυτές, είναι να εκλείψει κάθε αντίπαλο κέντρο εκκλησιαστικής αναφοράς απέναντι στον Επιφάνιο και την Αυτοκέφαλη Εκκλησία που στηρίζει η κυβέρνηση Ζελένσκι.
Ο Ονούφριος θεωρείται από πολλούς Ουκρανούς πιστούς «πατέρας της Ορθοδοξίας» στη χώρα, καθώς κράτησε χαμηλούς τόνους ακόμη και σε περιόδους βίαιων συγκρούσεων. Ωστόσο, η νέα νομοθεσία περί «εκκλησιαστικών σχέσεων με κράτη που διεξάγουν πόλεμο» έδωσε το νομικό όπλο στο Κίεβο να χαρακτηρίσει την Εκκλησία του ως «ξένο σώμα».
Λεηλασίες και επιτάξεις ναών
Το τελευταίο εξάμηνο καταγράφονται δεκάδες επιτάξεις μοναστηριών και ναών. Σύμφωνα με τοπικά ρεπορτάζ, ομάδες που δρουν με κυβερνητική κάλυψη εισβάλλουν σε ιστορικά μοναστήρια, απομακρύνουν μοναχούς και καταλαμβάνουν τους χώρους για λογαριασμό της Αυτοκέφαλης Εκκλησίας. Ο δημοσιογράφος Ολέγκ Ντραγκόμιρ, σε άρθρο του στο Κίεβο, ανέφερε ότι «λείψανα Αγίων μεταφέρθηκαν βίαια σε άλλους ναούς, παρά την αντίδραση των πιστών».
Σύμφωνα με μαρτυρίες, οι εικόνες από το Λαύρα των Σπηλαίων, όπου αστυνομικές δυνάμεις ανάγκασαν μοναχούς να εγκαταλείψουν τα κελιά τους, έχουν προκαλέσει αποτροπιασμό σε ορθόδοξους κύκλους διεθνώς.
Τι λένε οι Ουκρανοί αναλυτές
Η αναλύτρια Ιρίνα Χαρουτσένκο, σε παρέμβασή της στην εφημερίδα «Vremya», υποστήριξε ότι η πολιτική Ζελένσκι επιδιώκει «να ταυτίσει την πίστη με την κρατική πολιτική» ώστε να περιοριστεί κάθε εναλλακτική πνευματική αναφορά. Από την πλευρά του, ο αρθρογράφος Σεργκέι Λομπάνοφτόνισε ότι «η κυβέρνηση θεωρεί τον Ονούφριο απειλή, όχι λόγω της σχέσης του με τη Μόσχα, αλλά λόγω της αποδοχής που έχει από τον λαό».
Η σιωπή της Εκκλησίας της Ελλάδος
Στην Ελλάδα, το θέμα έχει φτάσει στα αυτιά πολλών Ιεραρχών. Ωστόσο, η Ιερά Σύνοδος δεν έχει εκδώσει καμία επίσημη ανακοίνωση. Ο λόγος, σύμφωνα με καλά πληροφορημένες πηγές, είναι η επιθυμία να αποφευχθεί μετωπική σύγκρουση με το Οικουμενικό Πατριαρχείο, το οποίο έχει αναγνωρίσει τον Επιφάνιο.
Πρωτοκλασάτος Ιεράρχης, μιλώντας ανεπίσημα στο vimaorthodoxias.gr, σχολίασε: «Όλοι γνωρίζουμε ότι ο Ονούφριος αδικείται. Δεν μπορεί να στερείται την ιθαγένεια ένας ιεράρχης που έδωσε τη ζωή του για την Ουκρανία. Όμως οι γεωστρατηγικές ισορροπίες δεν μας επιτρέπουν να το πούμε ανοιχτά».
Οι φωνές στο παρασκήνιο
Παρά τη δημόσια σιωπή, αρκετοί Μητροπολίτες στην Ελλάδα συζητούν παρασκηνιακά την ανάγκη υπεράσπισης του Ονουφρίου. Σύμφωνα με πληροφορίες:
• Μητροπολίτης της Μακεδονίας υπογράμμισε σε κλειστή σύναξη ότι «η Ορθοδοξία δεν μπορεί να ταυτίζεται με τις γεωπολιτικές επιταγές».
• Ιεράρχης της Κρήτης εξέφρασε την ανησυχία ότι «η σιωπή μας θα γραφτεί ως συνενοχή στην Ιστορία».
• Άλλος Αρχιερέας τόνισε ότι «ο λαός βλέπει τις λεηλασίες μοναστηριών και αναρωτιέται γιατί δεν μιλάμε».
Όλοι όμως συμφωνούν ότι δεν υπάρχει πολιτική βούληση να ληφθεί συνοδική απόφαση που θα διαφοροποιείται από το Πατριαρχείο.
Γεωπολιτικές πιέσεις
Η στάση της Εκκλησίας της Ελλάδος δεν είναι άσχετη με την ευρύτερη γεωστρατηγική συγκυρία. Η Αθήνα στηρίζει τον Ζελένσκι στο πλαίσιο της ΕΕ και του ΝΑΤΟ, ενώ η ελληνική διπλωματία επιδιώκει να μην υπάρξει εικόνα «ρωσόφιλης» στάσης. Αυτό το κλίμα μεταφέρεται και στην Εκκλησία, όπου αποφεύγονται κινήσεις που θα θεωρηθούν αντίθετες προς τη δυτική πολιτική γραμμή.
Η διάσταση με τους πιστούς
Η σιωπή αυτή, ωστόσο, δημιουργεί χάσμα με τους πιστούς. Πολλοί κληρικοί στη βάση εκφράζουν την απορία γιατί η Ιεραρχία δεν καταδικάζει τουλάχιστον τις κατασχέσεις και τις βίαιες εκδιώξεις μοναχών. Ένας πρωτοσύγκελος μητροπόλεως είπε χαρακτηριστικά: «Αν βλέπαμε τέτοιες εικόνες σε άλλη χώρα, θα μιλούσαμε για διωγμούς. Γιατί στην Ουκρανία κάνουμε ότι δεν βλέπουμε;».
Ηθικό δίλημμα
Η Εκκλησία της Ελλάδος βρίσκεται έτσι μπροστά σε ένα ηθικό δίλημμα: από τη μια η ανάγκη να διατηρήσει την ενότητα με το Πατριαρχείο και να μην εμπλακεί στην πολιτική αντιπαράθεση· από την άλλη, η υποχρέωση να υπερασπιστεί την αλήθεια της πίστης και την αξιοπρέπεια ενός προκαθημένου που υφίσταται καταφανή αδικία.
Όπως σημειώνει ο αναλυτής Πέτρος Γεωργιάδης, «η σιωπή μπορεί να φανεί βολική σήμερα, αλλά αύριο θα φανεί ως συνενοχή».
Η υπόθεση του Μητροπολίτη Ονουφρίου αποκαλύπτει το πώς η πολιτική μπορεί να καθορίζει τις εκκλησιαστικές εξελίξεις. Ο Ονούφριος, που στέκεται στο πλευρό εκατομμυρίων πιστών, αντιμετωπίζει τον κίνδυνο απέλασης από την ίδια του τη χώρα. Στην Ελλάδα, οι Ιεράρχες γνωρίζουν την αδικία αλλά προτιμούν να ψιθυρίζουν παρά να μιλούν.
Η ιστορία, όμως, δύσκολα συγχωρεί τη σιωπή όταν ενώπιον σου εξελίσσονται διωγμοί. Το παρασκήνιο δείχνει μια Εκκλησία που κατανοεί αλλά δεν τολμά να συγκρουστεί. Και αυτό ίσως αποδειχθεί η μεγαλύτερη πληγή στη συνείδησή της.
