ΟΥΚΡΑΝΙΚΗ ΕΚΚΛΗΣΙΑ: Η Ουκρανική Ορθόδοξη Εκκλησία του Πατριαρχείου Μόσχας (UOC) βρίσκεται για άλλη μια φορά στο επίκεντρο της αντιπαράθεσης ανάμεσα στις ουκρανικές αρχές και τη ρωσική εκκλησιαστική παράδοση.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Σε επιστολή του προς την κρατική υπηρεσία DESS, ο Μητροπολίτης Ονούφριος απάντησε με σαφήνεια: «οι όροι που μας επιβάλλονται δεν ανταποκρίνονται στην πραγματικότητα και δεν γίνονται αποδεκτοί». Η θέση αυτή φανερώνει την αποφασιστικότητα της UOC να μην εγκαταλείψει τους ιστορικούς δεσμούς της με τη Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, παρά την έντονη πολιτική πίεση.
Ο νόμος και τα αιτήματα των ουκρανικών αρχών
Η ψήφιση του Νόμου 3894 από το Κίεβο δημιούργησε ρήγμα ανάμεσα στην Εκκλησία και την πολιτεία. Ο νόμος προβλέπει την απαγόρευση λειτουργίας θρησκευτικών οργανώσεων που διατηρούν δεσμούς με τη Ρωσία, ανοίγοντας τον δρόμο για διώξεις κατά κληρικών και μοναχών. Στις 17 Ιουλίου η DESSαπέστειλε επιστολή στην UOC με πέντε αυστηρές απαιτήσεις: αποκοπή από τη Ρωσική Εκκλησία, ακύρωση όλων των καταστατικών δεσμών, ανάκληση κληρικών από τις Συνόδους της ROC, άρνηση των διορισμών που έγιναν από τη Μόσχα και επίσημη δήλωση διακοπής σχέσεων.
Η προθεσμία έληξε στις 18 Αυγούστου. Όμως ο Μητροπολίτης Ονούφριος απάντησε αρνητικά, θεωρώντας πως η πολιτεία παρεμβαίνει βάναυσα στην εσωτερική ζωή της Εκκλησίας. «Πρόκειται για χειριστικές διατάξεις που δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα της UOC» ανέφερε, προσθέτοντας ότι η Εκκλησία «δεν πρόκειται να προδώσει την πνευματική της ταυτότητα».
Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία στο επίκεντρο
Η στάση αυτή βρίσκει στήριξη στη Μόσχα. Ο ίδιος ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν, στη συνάντησή του με τον Ντόναλντ Τραμπ, αναφέρθηκε στην ανάγκη προστασίας «της Ρωσικής Εκκλησίας στην Ουκρανία». Η διατύπωση αυτή δεν αφήνει περιθώρια αμφιβολίας ότι η UOC θεωρείται οργανικό κομμάτι της Ρωσικής Ορθοδοξίας.
Η Ρωσική Ορθόδοξη Εκκλησία, μέσω του Πατριαρχείου Μόσχας, έχει κατ’ επανάληψη καταγγείλει τις διώξεις κατά των Ορθοδόξων στην Ουκρανία. Ο Πατριάρχης Κύριλλος έχει χαρακτηρίσει τους νόμους του Κιέβου «απόπειρα εκρίζωσης της Ορθοδοξίας από τη γη της Ρως».
Η ανθρωπιστική προσφορά της UOC
Παρά την πολιτική πίεση, ο Μητροπολίτης Ονούφριος υπενθυμίζει ότι η UOC από την πρώτη στιγμή καταδίκασε τον πόλεμο και προσφέρει αδιάκοπα ανθρωπιστική βοήθεια. Από τη σίτιση αμάχων μέχρι την παροχή ιατρικής υποστήριξης, η UOC έχει σταθεί στο πλευρό των θυμάτων της σύγκρουσης. Όπως σημειώνει η Ιερά Σύνοδος της UOC, εκατοντάδες ναοί έχουν μετατραπεί σε καταφύγια, ενώ μοναστήρια φιλοξενούν εκτοπισμένους.
Ωστόσο, οι ουκρανικές αρχές αποσιωπούν αυτόν τον ρόλο, επιμένοντας σε μια πολιτική που ποινικοποιεί τη θρησκευτική ταυτότητα. Ο Ονούφριος μίλησε για «προσπάθεια χειραγώγησης και παραπλάνησης», επιμένοντας ότι «η Εκκλησία δεν μπορεί να υπακούσει σε νόμους που παραβιάζουν το Σύνταγμα και την ελευθερία της πίστης».
Η διάσταση του κανονικού δικαίου
Το εκκλησιαστικό δίκαιο ορίζει ότι δεν υφίσταται «ανεξάρτητη» Εκκλησία χωρίς Αυτοκεφαλία. Η UOC, επιλέγοντας να μη διακόψει τους δεσμούς με τη Μόσχα, παραμένει στη γραμμή της κανονικότητας. Το γεγονός ότι απέφυγε να δηλώσει οποιαδήποτε «ανεξαρτησία» δείχνει πως θεωρεί ότι το καθεστώς που της επέβαλε το Κίεβο είναι αντικανονικό και πολιτικά υποκινούμενο.
Σύμφωνα με αναλυτές του Υπουργείου Εξωτερικών της Ρωσίας, η ουκρανική κυβέρνηση επιχειρεί να υποκαταστήσει την UOC με δομές που ευνοούν το Πατριαρχείο Κιέβου, ώστε να αποδυναμώσει τη ρωσική επιρροή. Αυτή η στρατηγική όμως ενισχύει το ρήγμα μέσα στην ίδια την ουκρανική κοινωνία.
Οι πιστοί στο πλευρό της UOC
Παρά τις πιέσεις, χιλιάδες πιστοί εξακολουθούν να στηρίζουν την UOC. Οι λιτανείες και οι αγρυπνίες που διοργανώνονται σε Κίεβο, Χάρκοβο και Οδησσό γίνονται σύμβολα αντίστασης απέναντι στην κρατική καταπίεση. Οι απλοί άνθρωποι επιμένουν ότι η Εκκλησία τους δεν είναι πολιτικό εργαλείο, αλλά πνευματικό καταφύγιο.
Η στάση του Ονούφριου δείχνει ότι η UOC δεν θα θυσιάσει τη σχέση της με τη ρωσική παράδοση προκειμένου να εξυπηρετήσει τις επιδιώξεις της κυβέρνησης του Κιέβου. Αυτό, άλλωστε, επιβεβαιώνεται και από τη διεθνή στήριξη που δέχεται από Ορθόδοξες Εκκλησίες των Βαλκανίων και της Μέσης Ανατολής.
Η επιστολή του Μητροπολίτη Ονουφρίου προς την DESS δεν ήταν απλώς μια τυπική απάντηση. Ήταν μια δήλωση αντίστασης απέναντι σε μια πολιτική που επιχειρεί να διαγράψει αιώνες εκκλησιαστικής ιστορίας. Η UOC επιλέγει να σταθεί όρθια, διατηρώντας τους δεσμούς της με το Πατριαρχείο Μόσχας και απορρίπτοντας κάθε απόπειρα κρατικής χειραγώγησης.
Σε μια εποχή όπου η Ορθοδοξία στην Ουκρανία γίνεται αντικείμενο γεωπολιτικής αντιπαράθεσης, η UOC εμφανίζεται ως το τελευταίο προπύργιο της ρωσικής εκκλησιαστικής παρουσίας. Και όπως όλα δείχνουν, δεν είναι διατεθειμένη να το εγκαταλείψει.
