ΕΥΡΩΠΑΙΚΟ ΔΙΚΑΣΤΗΡΙΟ: Μια απόφαση που ήδη προκαλεί έντονες συζητήσεις σε ολόκληρη την Ευρώπη εξέδωσε το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, κρίνοντας ότι οι γάμοι μεταξύ ατόμων του ίδιου φύλου οφείλουν να αναγνωρίζονται σε όλα τα κράτη-μέλη, ανεξάρτητα από το εθνικό τους δίκαιο.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Η απόφαση αυτή, που αφορά συγκεκριμένη υπόθεση στην Πολωνία, ανοίγει νέα δεδομένα στην ευρωπαϊκή νομική πραγματικότητα και δοκιμάζει τα όρια μεταξύ υπερεθνικού δικαίου και εθνικής κυριαρχίας.
Το Δικαστήριο εξέτασε την άρνηση των πολωνικών αρχών να αναγνωρίσουν γάμο δύο ανδρών, Πολωνών υπηκόων, ο οποίος είχε τελεστεί στη Γερμανία. Παρότι η πολωνική νομοθεσία δεν επιτρέπει τέτοιου είδους ενώσεις, το ΔΕΕ έκρινε ότι η μη αναγνώριση παραβιάζει θεμελιώδεις ευρωπαϊκές αρχές: την ελευθερία κυκλοφορίας, το δικαίωμα στη διαμονή και —κυρίως— το δικαίωμα σεβασμού της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής.
Στην απόφασή του, το Δικαστήριο υπογράμμισε πως όταν πολίτες της ΕΕ μετακινούνται εντός της Ένωσης και δημιουργούν οικογενειακό δεσμό που αναγνωρίζεται σε άλλο κράτος-μέλος, “το δεσμό αυτόν δεν μπορεί ένα κράτος καταγωγής να τον αγνοήσει πλήρως κατά την επιστροφή των πολιτών στη χώρα τους”.
Η πολιτική διάσταση της απόφασης
Η Πολωνία βρίσκεται στο επίκεντρο, καθώς επί σειρά ετών η συζήτηση για τα δικαιώματα ΛΟΑΤΚΙ+ πολιτών έχει αποτελέσει σημείο πολιτικής αντιπαράθεσης, ιδίως λόγω των θέσεων προηγούμενων κυβερνήσεων που απέρριπταν την αναγνώριση τέτοιων ενώσεων. Η σημερινή κυβέρνηση έχει ήδη ανακοινώσει ότι εξετάζει πλαίσιο για σύμφωνα συμβίωσης, ωστόσο η απόφαση του ΔΕΕ επιταχύνει εξελίξεις και θέτει σαφές ευρωπαϊκό νομικό πλαίσιο.
Έμπειροι διπλωμάτες σημειώνουν στο Υπουργείο Εξωτερικών ότι τέτοιου τύπου αποφάσεις ενισχύουν την ανάγκη εναρμόνισης δικαίου σε μια Ευρώπη που μεταβάλλεται δημογραφικά, κοινωνικά και πολιτικά. Παράλληλα, τονίζουν ότι η εφαρμογή της απόφασης δεν σημαίνει ότι κάθε κράτος υποχρεώνεται να θεσπίσει τον γάμο ομοφύλων, αλλά ότι δεν μπορεί να αρνείται την αναγνώριση ενός νομικά υπαρκτού γάμου που έγινε σε άλλο κράτος-μέλος.
Η στάση της Εκκλησίας και τα κοινωνικά αντανακλαστικά
Στην Ελλάδα, κύκλοι της Εκκλησίας της Ελλάδος παρακολουθούν στενά τις εξελίξεις, εκφράζοντας προβληματισμούς για τη θεσμική κατεύθυνση της ΕΕ στα ζητήματα οικογενειακού δικαίου. Δεν εκφράζουν όμως άμεση αντίδραση, καθώς η απόφαση αφορά κυρίως την Πολωνία και την υποχρέωση αναγνώρισης, όχι τη θεσμοθέτηση γάμου ομοφύλων σε κράτη που δεν τον επιτρέπουν.
Θεολόγοι και κοινωνιολόγοι επισημαίνουν στο vimaorthodoxias.gr ότι η Ευρώπη βρίσκεται σε μια ιστορική καμπή: οι θεσμοί προωθούν ένα ενιαίο πλαίσιο δικαιωμάτων, ενώ σημαντικό μέρος κοινωνιών παραμένει δεμένο με παραδοσιακές αξίες, γεγονός που δημιουργεί διαρκή τριβή. Η σημερινή απόφαση, λένε, θα μετατραπεί σε “πιλότο” για μελλοντικές διεκδικήσεις και κριτήρια ερμηνείας του ευρωπαϊκού δικαίου και οδηγεί στη διάλυση της παραδοσιακής οικογένειας .
Νομικά βήματα και εφαρμογή
Η Πολωνία πλέον καλείται να προσαρμόσει το διοικητικό και ληξιαρχικό της σύστημα ώστε να αναγνωρίσει τον συγκεκριμένο γάμο. Η διαδικασία αυτή αναμένεται να προκαλέσει πολιτική αντιπαράθεση στο εσωτερικό της χώρας, ενώ νομικοί εκτιμούν ότι αντίστοιχες υποθέσεις θα ακολουθήσουν από άλλες χώρες όπου δεν υπάρχει θεσμοθέτηση γάμου ομοφύλων.
Από τη νομική πλευρά, η απόφαση του Δικαστηρίου δημιουργεί δεδικασμένο:
εφόσον ένας γάμος έχει τελεστεί νόμιμα σε κράτος-μέλος, ένα άλλο κράτος-μέλος δεν μπορεί να αρνηθεί πλήρως την αναγνώρισή του, όταν η άρνηση επηρεάζει δικαιώματα διαμονής, κοινωνικής προστασίας, ή οικογενειακής ζωής.
Τι σημαίνει για την επόμενη μέρα
Ευρωπαϊκές οργανώσεις προβλέπουν ότι η απόφαση θα οδηγήσει αναγκαστικά σε ένα πιο ενιαίο πλαίσιο σεβασμού δικαιωμάτων. Από την άλλη, κυβερνήσεις που διατηρούν παραδοσιακές θέσεις ενδέχεται να αντισταθούν πολιτικά, ενισχύοντας την εσωτερική τους συνοχή.
Το μόνο σίγουρο είναι ότι η Ευρώπη εισέρχεται σε νέα φάση. Η σύγκλιση ή η απόσταση ανάμεσα σε θεσμούς και κοινωνίες θα κριθεί στην πράξη — και η παρούσα απόφαση αποτελεί την πρώτη πράξη ενός πολύ μεγαλύτερου έργου.
