Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης- ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
Στο Άγιον Όρος η έναρξη της Μεγάλης Σαρακοστής δεν είναι απλώς μια αλλαγή ημερολογίου· είναι μια βαθιά υπαρξιακή μετάβαση.
Από χθες το απόγευμα, μετά τον κατανυκτικό εσπερινό της Συγχωρήσεως, οι μοναχοί αγκαλιάστηκαν, έβαλαν μετάνοια ο ένας στον άλλον και αντήλλαξαν την ευχή «Καλό Στάδιο».
Λίγες ώρες αργότερα, οι πύλες των κελιών έκλεισαν και άρχισε το τριήμερο της απόλυτης σιωπής.
Μέχρι και την Τετάρτη το μεσημέρι, δεν θα υπάρξει κοινή τράπεζα. Οι περισσότεροι μοναχοί απέχουν από τροφή, ενώ αρκετοί –σύμφωνα με το αγιορειτικό τυπικό και την προσωπική τους αντοχή– δεν λαμβάνουν ούτε νερό. Η άσκηση αυτή, αυστηρή και αθόρυβη, αποτελεί τον πνευματικό πρόλογο της Σαρακοστής. Δεν πρόκειται για σωματική δοκιμασία, αλλά για μια συνειδητή προσφορά στον Θεό, μια εκούσια κένωση του εαυτού.
Απομόνωση στο κελί και αδιάλειπτη προσευχή
Οι μοναχοί αποσύρονται στα κελιά τους και ζουν απομονωμένοι, μέσα σε ένα περιβάλλον απόλυτης ησυχίας. Το κομποσκοίνι γίνεται ο αχώριστος σύντροφός τους. Η ευχή «Κύριε Ιησού Χριστέ, ελέησόν με» επαναλαμβάνεται αδιάλειπτα, μέρα και νύχτα. Ο χρόνος παύει να μετριέται με ώρες· μετριέται με μετάνοιες, δάκρυα και εσωτερική πάλη.
Όπως εξηγούν πατέρες της Αθωνικής Πολιτείας, το τριήμερο αυτό είναι μια «μικρή έρημος» μέσα στην κοινοβιακή ζωή. Η Εκκλησία, διά της Ιεράς Κοινότητος του Οικουμενικό Πατριαρχείο Κωνσταντινουπόλεως, έχει διαφυλάξει αναλλοίωτο το τυπικό αυτό αιώνες τώρα. Δεν είναι ένας άγραφος κανόνας· είναι βιωμένη παράδοση.
Ο Γέροντας Ιωσήφ μιλά στο Βήμα Ορθοδοξίας
Στο Βήμα Ορθοδοξίας μίλησε ο Γέροντας Ιωσήφ, ένας από τους παλαιότερους Αγιορείτες, ο οποίος ζει πάνω από πέντε δεκαετίες στην αθωνική πολιτεία.
«Αυτό το τριήμερο», μας είπε, «είναι σαν να σβήνει ο κόσμος γύρω μας και να μένει μόνο ο Θεός. Η νηστεία χωρίς προσευχή είναι άσκηση σώματος. Η προσευχή χωρίς ταπείνωση είναι άσκηση εγωισμού. Εδώ προσπαθούμε να τα ενώσουμε όλα: νηστεία, σιωπή, μετάνοια, δάκρυ».
Ο γέροντας υπογράμμισε ότι αρκετοί μοναχοί επιλέγουν να μην πιουν ούτε νερό, όχι από υπερηφάνεια, αλλά «για να αισθανθούν την πνευματική δίψα. Όπως διψά το σώμα, έτσι να διψήσει και η ψυχή για τον Θεό».
Και προσθέτει: «Η Σαρακοστή είναι διάδρομος ημίφωτος που οδηγεί στο φως της Αναστάσεως. Αν δεν περάσεις από την ησυχία, δεν θα ακούσεις τη φωνή του Θεού».
Μία τράπεζα την ημέρα – Αυστηρό τυπικό όλη την εβδομάδα
Μετά το τριήμερο της πλήρους αποχής, από Δευτέρα έως Παρασκευή οι μοναχοί λαμβάνουν μία μόνο τράπεζα την ημέρα, περί την τρίτη απογευματινή ώρα, με τροφή άλαδη. Το Σάββατο και την Κυριακή επιτρέπεται το λάδι και λίγο κρασί. Η εγκράτεια δεν είναι αυτοσκοπός· είναι μέσο.
Κατά τη διάρκεια της Μεγάλης Σαρακοστής, οι μοναχοί βρίσκονται οκτώ έως δέκα ώρες το 24ωρο στον ναό. Οι ακολουθίες είναι μακρές, κατανυκτικές, γεμάτες ψαλμούς και γονυκλισίες. Οι συνομιλίες περιορίζονται στο απολύτως αναγκαίο. Τα κινητά τηλέφωνα και οι εξωτερικές επικοινωνίες σιωπούν.
Η καθημερινότητα γίνεται μια συνεχής άσκηση αυτομεμψίας. Όπως αναφέρουν πατέρες που επικαλούνται τη διδασκαλία του Ιωάννης ο Χρυσόστομος, η νηστεία εξαγριώνει τους πειρασμούς, αλλά ταυτόχρονα ελκύει τη χάρη του Θεού.
«Ας γίνει πρότυπο για όλους»
Ο Γέροντας Ιωσήφ δεν περιορίστηκε στην περιγραφή του αγιορειτικού τρόπου. Απηύθυνε μήνυμα και προς τον κόσμο.
«Δεν ζητά η Εκκλησία να γίνουμε όλοι μοναχοί. Ζητά να γίνουμε ειλικρινείς. Αν δεν μπορούμε να μείνουμε τρεις ημέρες χωρίς τροφή, ας μείνουμε τρεις ημέρες χωρίς κακία. Αν δεν μπορούμε να αποσυρθούμε σε κελί, ας αποσυρθούμε για λίγα λεπτά στο δωμάτιό μας και να πούμε μια προσευχή».
Τόνισε ότι το τριήμερο της Καθαροβδομάδας μπορεί να αποτελέσει πρότυπο για κάθε ορθόδοξο χριστιανό. «Ας μιμηθούμε στο ελάχιστο τους μοναχούς. Περισσότερη προσευχή, ειλικρινή μετάνοια, δεήσεις προς τον Πανάγαθο Θεό. Να μας ελεήσει, να αλλάξει τον κόσμο, να αλλάξει εμάς πρώτα».
Η Σαρακοστή ως καθρέφτης
Η Σαρακοστή, λένε οι Αγιορείτες, λειτουργεί σαν καθρέφτης. Φανερώνει την κρυφή πραγματικότητά μας. Ο άνθρωπος του σύγχρονου κόσμου, κουρασμένος από την ταχύτητα και τον θόρυβο, δύσκολα αντέχει τη σιωπή. Προτιμά τον θόρυβο της οθόνης από τον ψίθυρο της συνείδησης.
Στο Άγιον Όρος, όμως, η σιωπή δεν είναι απουσία ήχου· είναι παρουσία Θεού. Το τριήμερο αυτό θυμίζει ότι η ορθόδοξη πνευματικότητα δεν είναι ιδεολογία, αλλά βίωμα. Είναι σταυρική πορεία. «Δίχως σταύρωση δεν έρχεται ανάσταση», επαναλαμβάνει ο γέροντας.
Μήνυμα ελπίδας
Μέσα από τα πέτρινα μοναστήρια και τα ταπεινά κελιά, υψώνεται μια αθόρυβη προσευχή για όλον τον κόσμο. Για τις οικογένειες που δοκιμάζονται. Για τους νέους που αναζητούν νόημα. Για τους ηγέτες των λαών. Για να έρθει ειρήνη στις καρδιές.
Το τριήμερο της σιωπής στο Άγιον Όρος δεν είναι μια εξωτική εικόνα ασκητισμού. Είναι μια υπενθύμιση ότι ο άνθρωπος μπορεί να αλλάξει, όταν στραφεί προς τον Τριαδικό Θεό. Ότι η μετάνοια δεν είναι αδυναμία, αλλά δύναμη.
Καθώς η Σαρακοστή ανοίγει μπροστά μας, το μήνυμα των Αγιορειτών μοναχών είναι απλό και βαθύ: Λιγότερα λόγια, περισσότερη προσευχή. Λιγότερη αυτάρκεια, περισσότερη ταπείνωση. Λιγότερος κόσμος, περισσότερος Θεός.
ΚΑΛΗ ΣΑΡΑΚΟΣΤΗ.
