ΙΕΡΑ ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ ΑΓΙΟΥ ΟΡΟΥΣ: Έντονες συζητήσεις και θεολογικές ζυμώσεις έχει προκαλέσει στους εκκλησιαστικούς κύκλους κείμενο που δημοσιοποιήθηκε ως «Ανοικτή Επιστολή» προς τους Πατέρες της Ιεράς Κοινότητος του Αγίου Όρους, με αφορμή την πρόσφατη επίσκεψη του Πάπα Λέοντος ΙΔ΄ στο Οικουμενικό Πατριαρχείο και την κοινή δήλωση που υπεγράφη στο Φανάρι.
Επιμέλεια: Γιάννης Παπανικολάου – ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
Το κείμενο, το οποίο φέρει την υπογραφή του Καθηγουμένου της Ιεράς Μονής Εσφιγμένου Αρχιμανδρίτου Μεθοδίου και της συνοδείας του, απευθύνεται ευθέως στους Αγιορείτες Πατέρες και τους καλεί να τοποθετηθούν απέναντι στις εξελίξεις.
Το γεγονός που άναψε τη συζήτηση
Στις 29 Νοεμβρίου, κατά την επίσημη επίσκεψη του Πάπα στο Φανάρι, πραγματοποιήθηκε τελετή δοξολογίας και υπογράφηκε κοινή δήλωση παρουσία του Οικουμενικού Πατριάρχη κ. Βαρθολομαίου. Στις δημόσιες τοποθετήσεις τους, τόσο ο Πατριάρχης όσο και ο Πάπας μίλησαν για την ανάγκη ενίσχυσης της χριστιανικής ενότητας, σε μια εποχή γεμάτη προκλήσεις για τον σύγχρονο κόσμο. Οι αναφορές αυτές, σε συνδυασμό με το τελετουργικό πλαίσιο της επίσκεψης, αποτέλεσαν – σύμφωνα με τους συντάκτες της επιστολής – την αφορμή για έντονο προβληματισμό.
Η βασική αιχμή της επιστολής
Το κείμενο υποστηρίζει ότι, μέσα από τη συγκεκριμένη συνάντηση, το Φανάρι φέρεται να αντιμετώπισε τον Πάπα όχι ως ετερόδοξο, αλλά ως προϊστάμενο χριστιανικής «εκκλησίας», γεγονός που, κατά την άποψη των συντακτών, εγείρει σοβαρά ζητήματα εκκλησιολογίας. Η επιστολή κάνει λόγο για περαιτέρω προώθηση της προσπάθειας ένωσης Ανατολής και Δύσης, στο πλαίσιο του ευρύτερου κινήματος του Οικουμενισμού, και καλεί τους Αγιορείτες να αναλογιστούν τον ρόλο τους ως θεματοφύλακες της Ορθόδοξης Πίστης.
Επίκληση Πατέρων και Ιερών Κανόνων
Σημαντικό μέρος του κειμένου αφιερώνεται στην επίκληση των Ιερών Κανόνων και της πατερικής παράδοσης. Παρατίθενται αποσπάσματα από ερμηνείες του ΙΕ΄ Κανόνα της ΑΒ΄ Συνόδου, με αναφορές στον Ζωναρά και στον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη, προκειμένου να τεκμηριωθεί ότι η διακοπή εκκλησιαστικής κοινωνίας με κηρύσσοντες αίρεση δεν συνιστά σχίσμα, αλλά πράξη προστασίας της Εκκλησίας. Οι συντάκτες υπενθυμίζουν ότι ανάλογες στάσεις έχουν υιοθετηθεί και στο παρελθόν από Αγιορείτες Οσιομάρτυρες.
Το ιστορικό παράδειγμα του Αγίου Όρους
Ιδιαίτερη μνεία γίνεται στους Αγιορείτες μοναχούς που μαρτύρησαν κατά την περίοδο των ενωτικών προσπαθειών του 13ου αιώνα, επί πατριαρχίας Ιωάννη Βέκκου. Οι αναφορές σε Ζωγραφίτες, Βατοπαιδινούς και Ιβηρίτες Οσιομάρτυρες χρησιμοποιούνται ως ιστορικά παραδείγματα «καλής ομολογίας», τα οποία – κατά τους συντάκτες – οφείλουν να εμπνεύσουν και τις σημερινές αποφάσεις της Ιεράς Κοινότητος, που συνεδριάζει στις Καρυές, στο διοικητικό κέντρο του Αγίου Όρους.
Το ερώτημα προς την Ιερά Κοινότητα
Στο επίκεντρο της επιστολής βρίσκεται το ερώτημα: ποια στάση θα τηρήσει η Ιερά Κοινότητα απέναντι στις πρόσφατες εξελίξεις; Οι συντάκτες υπογραμμίζουν ότι οι αποφάσεις που θα ληφθούν «θα γραφούν στην Ιστορία» και συνδέουν ευθέως τη στάση των Αγιορειτών με την ευθύνη διαφύλαξης της «αμωμήτου πίστεως», όπως αυτή παραδόθηκε από τους Αγίους Πατέρες.
Ένα κείμενο με βαρύ συμβολισμό
Ανεξάρτητα από το πώς αξιολογείται θεολογικά ή εκκλησιολογικά, η «Ανοικτή Επιστολή» καταγράφεται ως ένα ακόμη επεισόδιο στη μακρά ιστορία των αντιδράσεων που προκαλούν οι σχέσεις Ορθοδοξίας και Ρωμαιοκαθολικισμού. Την ίδια ώρα, το Βατικανό συνεχίζει να προβάλλει την ανάγκη διαλόγου και συνεργασίας μεταξύ των χριστιανών, γεγονός που διαμορφώνει ένα σύνθετο και ευαίσθητο τοπίο.
Το βέβαιο είναι ότι το Άγιον Όρος, ως πνευματικός φάρος της Ορθοδοξίας, καλείται για ακόμη μία φορά να τοποθετηθεί σε ζητήματα που υπερβαίνουν τα όρια της μοναστικής ζωής και αγγίζουν τον πυρήνα της εκκλησιαστικής ταυτότητας. Οι επόμενες κινήσεις της Ιεράς Κοινότητος αναμένονται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, τόσο εντός όσο και εκτός των τειχών της Αθωνικής Πολιτείας.
Η επιστολή:
