Γερόντισσα Υπαντία: Στη βαθύτερη θεολογική σημασία της νηστείας, στη σχέση της με την ανθρώπινη ελευθερία και στο μυστήριο του θανάτου αναφέρθηκε η Γερόντισσα Υπαντία, Ηγουμένη της Ιεράς Μονής Solan της Γαλλίας, κατά την εισήγησή της στο διεθνές συνέδριο για τη συμπλήρωση δέκα ετών από την Αγία και Μεγάλη Σύνοδο της Ορθόδοξης Εκκλησίας, που πραγματοποιήθηκε στο Σαντιγί της Γαλλίας.
Μιλώντας στις 7 Οκτωβρίου 2026, η Γερόντισσα Υπαντία παρουσίασε εισήγηση με τίτλο «Η απαγόρευση του απαγορευμένου καρπού, η γένεση της ελευθερίας και ο θάνατος του θανάτου», επιχειρώντας να αναδείξει την πνευματική διάσταση της νηστείας μέσα από τη βιβλική διήγηση της Γένεσης και τη διδασκαλία των Πατέρων της Εκκλησίας.
Αφετηρία της ομιλίας της αποτέλεσε η Εγκύκλιος της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Κρήτης, η οποία, αναφερόμενη στη σημασία της νηστείας, παραπέμπει στον Μέγα Βασίλειο και στη διδασκαλία του ότι η νηστεία θεσπίστηκε ήδη στον Παράδεισο.
Η Ηγουμένη επικεντρώθηκε στην εντολή του Θεού προς τους πρωτοπλάστους να μη γευθούν τον καρπό του δέντρου της γνώσης του καλού και του κακού, εξετάζοντας τη σχέση μεταξύ της παραβίασης της εντολής, της ανθρώπινης ελευθερίας και της εισόδου του θανάτου στην ανθρώπινη ύπαρξη.
Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στις διαφορετικές βιβλικές μεταφράσεις και ερμηνείες της θείας προειδοποίησης, θέτοντας το ερώτημα εάν η παράβαση της εντολής συνεπάγεται την ανθρώπινη θνητότητα η μια βαθύτερη μορφή πνευματικού θανάτου.
Παράλληλα, αναφέρθηκε στην πατερική διδασκαλία για τις διαφορετικές διαστάσεις του θανάτου, επισημαίνοντας ότι η Ανάσταση του Χριστού μεταβάλλει ριζικά την ανθρώπινη σχέση με αυτόν.
Στο πλαίσιο αυτό, υπενθύμισε ότι ο Χριστός, με τον δικό Του θάνατο, νίκησε τον θάνατο και απελευθέρωσε τον άνθρωπο από τα δεσμά του Άδη, ανοίγοντας τον δρόμο προς την κοινή Ανάσταση.
Επικαλέστηκε, μάλιστα, τη χαρακτηριστική φράση που αποδίδεται στον Άγιο Πορφύριο, «Μα ο θάνατος δεν υπάρχει!», προκειμένου να αναδείξει τη χριστιανική προοπτική της υπέρβασης του θανάτου.
Καταλήγοντας στο συγκεκριμένο μέρος της εισήγησής της, η Γερόντισσα Υπαντία έθεσε μια σειρά θεολογικών ερωτημάτων σχετικά με το κατά πόσον η παράβαση της αρχέγονης εντολής οδήγησε τον άνθρωπο σε μια κατάσταση πλάνης και απομάκρυνσης από την αληθινή ζωή.
Μέσα από αυτή την προσέγγιση, παρουσίασε τη νηστεία όχι απλώς ως αποχή από την τροφή, αλλά ως πνευματική άσκηση που συνδέεται με την ελευθερία, την υπακοή στον Θεό και την υπέρβαση του θανάτου.
Διαβάστε ολόκληρη την ομιλία παρακάτω:
Εις την εγκύκλιον της Αγίας και Μεγάλης Συνόδου της Ορθοδόξου Εκκλησίας, το κεφάλαιον το αναφερόμενον εις την σπουδαιότητα της νηστείας άρχεται διά παραθέσεως εκ του Μεγάλου Βασιλείου· «συνηλικιώτίς εστι της ανθρωπότητος· νηστεία γάρ εν τώ παραδείσω ενομοθετήθη» (Περί νηστείας, Λόγος Α΄, 3· PG 31, 168A). Προς ποίαν μέλλουσαν πληρότητα μας οδηγεί ο στίχος του βιβλίου της Γενέσεως 2, 17; «Από δε του ξύλου του γινώσκειν καλόν και πονηρόν, ου φάγεσθε απ᾽ αυτού· η δ᾽ αν ημέρα φάγητε απ᾽ αυτού, θανάτω αποθανείσθε».
Ούτως, εις την γαλλικήν έκδοσιν της Βιβλικής Σχολής των Ιεροσολύμων, οι λόγιοι συντάκται επέλεξαν την διατύπωσιν: «θά καταστής υποκείμενος εις θάνατον», τουτέστιν: «θά γίνης θνητός». Το κείμενον όμως των Εβδομήκοντα είναι απολυτότερον, όπως και η παλαιά γαλλική μετάφρασις του Le Maistre de Sacy, εκ της Vulgata: «διότι, την αυτήν στιγμήν κατά την οποίαν θα φάγητε απ᾽ αυτού, θα αποθάνητε ασφαλώς».
Η απαγόρευσις προειδοποιεί άραγε τους πρωτοπλάστους ότι η παράβασις θα επιφέρη μόνον την θνητότητα ή, ακριβέστερον, ένα άμεσον θάνατον; Υπάρχουν άραγε διάφορα είδη θανάτου; Οι Πατέρες της Εκκλησίας ομιλούν πλουσίως περί τούτου: περί του θανάτου του σώματος, περί του θανάτου της ψυχής, περί της νεκρώσεως του ιδίου θελήματος, περί του θανάτου του κόσμου, περί του νικηθέντος θανάτου, περί της ανυπαρξίας του θανάτου, περί του θανάτου εν τη κολάσει της αποστασίας…
Οι πρωτόπλαστοι έφαγον εκ του απηγορευμένου καρπού, αλλά πρίν αποθάνουν έζησαν· έσχον μίαν πορείαν· έφεραν ίδιον όνομα και μας κατέλιπον μίαν μοναδικήν βιογραφίαν. Ύστερα από τα πολλά έτη της ζωής των απέθανον, και η ζωή των κατήλθεν εις τα βάθη του Άδου. Και ο Θεάνθρωπος απέθανεν· αποθνήσκων όμως ενίκησε τον θάνατον. Ο Χριστός έσωσε τους προπάτορας ημών εκ των οδυνών του Άδου και εχάρισε εις την ανθρωπότητα την κοινήν Ανάστασιν. Σήμερον, και εις τους αιώνας, οι πρωτόπλαστοι ημών ζώσιν. Ζώσιν εν τοις κόλποις του Πατρός· είναι ηνωμένοι μετά του Θεού.
Αναφέρεται ότι ο Άγιος Πορφύριος, όταν τον επεσκέφθη ένας λόγιος επιστήμων, βαθύτατα ανησυχών διά τον θάνατον, του απήντησε μετά της γνωστής παρρησίας και γαλήνης του: «Μά ο θάνατος δεν υπάρχει!»[1] Η διαβεβαίωσις αύτη, εντός της Εκκλησίας, δεν σκανδαλίζει τον νούν ημών. Αντηχεί φυσικώς, ως ηχώ, εκ των πατερικών σπλάγχνων της πίστεώς μας.
Άραγε ο απηγορευμένος καρπός του Παραδείσου της τρυφής μας απειλεί διά ενός θανάτου ο οποίος δεν υπάρχει; Η γεύσις του καρπού της γνώσεως μας εισάγει άραγε εις μίαν πλάνην, η οποία ονομάζεται θάνατος; Μήπως η αρχέγονος εντολή μας ζητεί να νηστεύσωμεν από την γεύσιν μιάς πλάνης, να μη φάγωμεν τον καρπόν τούτον, διότι θα μας εισήγε εις μίαν ιστορίαν η οποία, κατά βάθος, δεν υπάρχει; Μήπως η παράβασις της εντολής ήνοιξεν ενώπιον ημών την οδόν μιάς φοβεράς και παρατεταμένης ψευδαισθήσεως; Και μη νηστεύοντες, κατά την προτροπήν του Αιτίου της υπάρξεώς μας, δεν γινόμεθα άραγε οι ίδιοι οι εγκαινιασταί της ανυπαρξίας μας;
Κατά την πατερικήν παράδοσιν περί «τών λόγων των όντων», ο Θεός μας επροίκισε με ένα «λόγον», δηλαδή με ένα «λόγον του είναι», ο οποίος φανερώνει το νόημα της φύσεώς μας. Οι «λόγοι» είναι εν τώ Θεώ, προέρχονται εκ του Θεού και προς τον Θεόν επανέρχονται. Ο Δημιουργός μας ενεπιστεύθη συγχρόνως και μίαν ιδιαιτέραν ευθύνην: τον «τρόπον», δηλαδή τον «τρόπον του είναι» η το «πώς υπάρχειν». [2] Διά του ιδίου αυτού τρόπου, έκαστος άνθρωπος δύναται να επιλέξη τον τρόπον της υπάρξεώς του και να καταστή μοναδικός· δύναται να λάβη ίδιον όνομα· γίνεται ανεπανάληπτον πρόσωπον. Αναλόγως της πορείας της προσωπικής του ιστορίας, αναλόγως της διηγήσεως της βιογραφίας του, το πρόσωπον γράφει το όνομά του είτε εις το «βιβλίον της ζωής» είτε, αντιθέτως, εις το χάσμα του μηδενός. Κατά τον ίδιον «τρόπον της υπάρξεως», το πρόσωπον οδηγεί την ζωήν του είτε εις την ύπαρξιν εν Θεώ είτε εις την ανυπαρξίαν του θανάτου.
Κατά τας Αγίας Γραφάς, ο Θεός ενεφύσησε την πνοήν της ελευθερίας εις το μοναδικόν κτίσμα το οποίον έπλασε κατ᾽ εικόνα Του, αλλά και στο οποίον ενεπιστεύθη, κυρίως, την ευθύνην του καθ᾽ ομοίωσιν. Το κατ᾽ εικόνα δύναται να νοηθή ως ο «λόγος του είναι» ο οποίος μας εχαρίσθη από τον Θεόν. Το καθ᾽ ομοίωσιν, αντιθέτως, δύναται να νοηθή ως καρπός της εργασίας του κτιστού προσώπου, ως ο ίδιος αυτού «τρόπος του είναι», τον οποίον η ελευθέρα βούλησίς του θέτει —ή δεν θέτει— εις κοινωνίαν μετά του «λόγου του είναι» τον οποίον ο Δημιουργός ελευθέρως ηθέλησε δι᾽ αυτό.
Εάν ευρισκόμεθα ανέκαθεν και διά παντός εις τον Παράδεισον, εάν δεν είχομεν την δυνατότητα να εξέλθωμεν εξ αυτού, θα ηδυνάμεθα άραγε να βιώσωμεν το περισσόν της αγάπης του Θεού όπως αύτη μας χαρίζεται μετά την παράβασίν μας; Ο Θεός μας ετοποθέτησε εις ένα κήπον ελευθερίας· θα ηδύνατο άραγε να αγαπήση τελείως, ανιδιοτελώς και ανευ όρων, εκείνον ο οποίος δεν δύναται να Του είπη «όχι»; Ο Θεός μας ηγάπησε και εξακολουθεί να μας αγαπά· και όμως δεν είμεθα όντα παρητημένα, ούτε είμεθα υποχρεωμένοι να Τον ακολουθούμεν δουλικώς και να υποτασσώμεθα εις το θέλημά Του χωρίς να δυνάμεθα οι ίδιοι να διακρίνωμεν και να επιλέγωμεν.
Ο Δημιουργός ηγάπησε την κτιστήν φύσιν ημών μέχρι του σημείου να γίνη ο Ίδιος κτίσμα. Ο Δημιουργός εγένετο σάρξ χάριν του ανθρώπου, του πλασθέντος κατ᾽ εικόνα Του, ο οποίος είναι ελεύθερος να θελήση την αγάπην Του η να Τον αρνηθή. Εξ αρχής, ο άνθρωπος ήτο ελεύθερος να θελήση να ομοιάση προς Αυτόν ή, αντιθέτως, να καταλήξη εις την ανομοιότητα προς Αυτόν. Ο Χριστός καλεί εκείνον ο οποίος θέλει να ακολουθήση τον ίδιον Αυτού «τρόπον του είναι», δηλαδή τον Σταυρόν της απαρνήσεως του εαυτού.
Εάν η άσκησις της ελευθερίας, την οποίαν ο Θεός μας ενεπιστεύθη, δεν μας είχεν οδηγήσει εις το φοβερόν εκείνο σφάλμα, να είπωμεν «όχι» εις το άγιον θέλημά Του, θα ηδυνάμεθα άραγε σήμερον να γευθώμεν την πρωτόγνωρον Χάριν, διά της οποίας ο Χριστός συνοδεύει την ελευθέραν επιστροφήν μας μέχρι των κόλπων του Πατρός ημών του εν τοις ουρανοίς;
Ο Άγιος Εφραίμ ο Κατουνακιώτης επανελάμβανε συχνά: «Μέχρις ενός σημείου μπορούμε να ομιλούμε για τις αποκαλύψεις του Θεού· έπειτα δεν μπορούμε πλέον να τις περιγράψουμε· μπορούμε μόνον να τις γευθούμε».[3]
Η παρακοή των πρωτοπλάστων απεκάλυψε το επικίνδυνον δώρον της ελευθερίας, το οποίον ο Θεός μας είχεν εμπιστευθή. Κυρίως όμως το γεγονός τούτο ήνοιξε την δυνατότητα μιάς ελευθέρας επιστροφής και μιάς εκουσίας μεταστροφής. Η επιθυμία της επανόδου εις τον Θεόν, η αποφασιστική και προσωπική μετάνοια, γεννάται πλέον από την ζωτικότητα της αυτής ελευθερίας, η οποία εγεύθη τον ίδιον αυτής θάνατον. Τώρα θέλει να είπη «ναί» εις την κλήσιν της Ζωής και εις την πρόσκλησιν της Αγάπης, διά της φωνής του Νυμφίου εν μέσω της νυκτός, εις την αυγήν της Αναστάσεως.
Ο άνθρωπος απέθανε τρώγων εκουσίως, παρά το πρόσταγμα του Θεού. Ο άνθρωπος επανέρχεται εκ του θανάτου νηστεύων ελευθέρως, ακούων το πρώτον μήνυμα και νόημα της Εκκλησίας, δηλαδή την μετάνοιαν.
Η ελευθερία ημών εξηπατήθη υπό της πανουργίας ενός ερπετοειδούς κτίσματος, βαθέως ναρκισσιστικού. Πειρασθείσα υπό του Πλάνου, του «χούν εσθίοντος» και στάκτην φυσώντος εις τους οφθαλμούς του νού, η ελευθέρα βούλησίς μας ωδηγήθη εις την απόφασιν να μη θέλη παρά μόνον την ανεξαρτησίαν της. Ο άνθρωπος, προικισθείς διά της ελευθερίας κατά την ζώσαν εικόνα του Θεού, παρεσύρθη ώστε να υπηρετή μόνον τον εαυτόν του, κατά την ομοίωσιν του πεπτωκότος αγγέλου. Και εκατηχήθη επιπροσθέτως υπό του πονηρού τούτου χειραγωγού να θεωρή και να θέλη τον εαυτόν του ίσον προς τον Θεόν.
Ούτως ο άνθρωπος δεν αργεί να ευρεθή μόνος, τελείως απομονωμένος και γυμνός, τουτέστιν χωρίς αθωότητα, χωρίς πιστότητα και χωρίς εμπιστοσύνην. Τώρα φοβείται. Φαγών, ο άνθρωπος κατολισθαίνει εις τον παραλογισμόν της παρανοίας. Νηστεύων, επανέρχεται διά της σοφίας της μετανοίας.
Πράγματι, ακούσαντες τον χλευαστικόν ψίθυρον της υπερηφανείας, ο άνθρωπος και η γυνή αυτού εισήλθον εις τον θάνατον. Τώρα κρύπτονται· δεν βιώνουν πλέον την κοινωνίαν του Παραδείσου. Έχασαν την κοινωνίαν μετά της γης η οποία τους βαστάζει και μετά του κήπου ο οποίος τους τρέφει. Δεν έχουν πλέον περιβάλλον το οποίον να τους προστατεύη. Καλύπτονται και κρύπτονται. Δεν έχουν πλέον κανένα ενώπιον του οποίου να φανούν και να γίνουν δεκτοί. Δεν έχουν πλέον κανένα «άλλον» να αγαπήσουν. Δεν έχουν πλέον Πατέρα. Ο Θεός κατέστη δι᾽ αυτούς ξένος. Ευρίσκονται χωρίς αληθινήν ετερότητα· τους απέμεινε μόνον ο εαυτός τους. Παρακάμψαντες μίαν απλήν εντολήν, ηρνήθησαν και εγκατέλειψαν μίαν βαθείαν σχέσιν.
Δελεασθέν υπό της αλαζονείας της γνώσεως και αιχμαλωτισθέν υπό της ματαιότητος της εξουσίας, το ανθρώπινον κτίσμα ωλοκλήρωσε το διαζύγιόν του από τον Δημιουργόν του. Ευθύς ο άνθρωπος γεύεται την ατιμίαν της αποστασίας του. Η αγάπη απεμακρύνθη. Το φάσμα του θανάτου πληροί το κενόν το οποίον καταλείπει η αγάπη. Αύτη η στάσις παραμένει έκτοτε η ανθρωπίνη κατάστασίς μας.
Αλλ᾽ αντιστρόφως, απορρίπτοντες τον πειρασμόν, νηστεύοντες, μέσα εις το κενόν της εγκρατείας μας επανέρχεται η αγάπη η εκπορευομένη εκ του Θεού. Και τότε το μίσος του εχθρού, μη ευρίσκον πλέον τροφήν εντός μας, απομακρύνεται.
Ενώπιον του απαγορευμένου απερρίψαμεν την πρόσκλησιν εις κοινωνίαν, προς την οποίαν ολόκληρος ο κήπος και ολόκληρος η κτίσις προσεκάλουν την ευθύνην μας. Εν τώ Παραδείσω εφάγαμεν τον χωρισμόν μας· δεν εθεμελιώσαμεν την Εκκλησίαν. Εν τη Εκκλησία συναγόμεθα διά να νηστεύσωμεν και να θεμελιώμεν τον μέλλοντα Παράδεισον.
Άνευ του άλλου, άνευ της παρουσίας του ετέρου και των ορίων τα οποία μας επιβάλλει, η ιδία η ελευθερία ημών χάνει το νόημά της. Παραφρονεί μέσα εις τον ερμητικώς κεκλεισμένον χώρον της αυταρκείας. Η ελευθερία δεν είναι ατομικόν δώρον, αλλά είναι χάρις σχέσεως. Η ελευθερία έχει ανάγκην αέρος· ασφυκτιά όταν δεν κοινωνή. Αναπνέει εν τη μετοχή. Τρέφεται και αυξάνει εν τη κοινωνία. Δεν υπάρχει ελευθερία χωρίς αγάπην.
Εκτός της αγάπης, η ελευθερία αποθνήσκει, και το πτώμά της λαμβάνει έτερον όνομα: την περιβόητον «αυτονομίαν», τουτέστιν το να είναι κανείς ο ίδιος νόμος του εαυτού του. Ιδού η ηθική προσταγή του αιώνος μας: η αυτάρκεια, το να είναι έκαστος ο ίδιος κύριος του εαυτού του! Οι Πατέρες της Εκκλησίας διέκριναν λίαν ενωρίς εις την πλάνην αυτήν την μορφήν της ανομίας και την αρχήν μιάς έτι δραματικωτέρας πλάνης: της αποστασίας του θανάτου.
Ίνα δυνηθή ο άνθρωπος να βιώση την αγάπην και να ενσαρκώση την ελευθερίαν, έπρεπε να συναντήση ένα όριον. Πρό της δοκιμασίας της απαγορεύσεως, πρό της συναντήσεως μετά της απαγορευτικής εντολής, η ελευθερία δεν είχεν ακόμη ενεργοποιηθή. Εν τώ Παραδείσω τα πάντα έλεγον «ναί» εις τους πρωτοπλάστους, πλήν του δένδρου της διακρίσεως· εκείνο έλεγε «όχι» τόσον εις την γυναίκα όσον και εις τον άνδρα. Αυτό το θείον «όχι» ευρίσκεται εις την γένεσιν της εν ενεργεία ελευθερίας μας.
Εχάσαμεν την αγάπην απορρίπτοντες το όριον και παρακούοντες· αλλά διά τούτου εμάθαμεν ότι η υπακοή είναι η καρποφορία της αγάπης. Η υπακοή γεννάται από ελευθέραν διάθεσιν και βαθείαν αγάπην· ουδέποτε είναι μία υποταγή επιβεβλημένη έξωθεν. Η ελευθερία ημών εθανατώθη όταν περιώρισε την αγάπην προς πάντας εις φιλαυτίαν προς εαυτόν.
Από της στιγμής καθ᾽ ην εφάγομεν, κατά τας Γραφάς, απεθάνομεν θάνατον αιφνίδιον. Η αστοχία εις την χρήσιν της ελευθερίας μας μας έκαμε να απολέσωμεν τον «τρόπον» της ομοιώσεώς μας προς το κάλλος του Θεού. Θελήσαντες να γίνωμεν θεοί, μη θελήσαντες τον Θεόν ως τον απόλυτον και εναντιούμενον προς την αυτάρκειάν μας Άλλον, αλλά θελήσαντες να Τον περιορίσωμεν εις το ίδιον ημών πρόσωπον, εθανατώσαμεν εντός μας την χάριν της παρουσίας Του. Και όμως δεν γέγραπται οτι ο Θεός είναι : «ο ην, ο ών και ο ερχόμενος»;
Έρχεται άραγε έτι; Δύναται έτι να έλθη κατά το μέτρον της ελευθερίας μας; Απεθάνομεν ως προς την χαρισθείσαν και απολεσθείσαν ομοίωσίν μας, τουτέστιν ως προς τον αθώον «τρόπον του είναι» ανατολικώς της Εδέμ· εξακολουθούμεν όμως να ζώμεν διά του «λόγου του είναι» εις την γήν.
Ναί! Εξακολουθούμεν να υπάρχωμεν εντός της Κτίσεως, μετά του αυτού αρχέγονου «λόγου του είναι», ο οποίος είναι εις τους αιώνας: να είμεθα ελευθέρως εν Θεώ, ηνωμένοι μετά του Θεού, εν μετά του Ενός της Αγίας Τριάδος.
Καθ᾽ ην ημέραν δεν ενηστεύσαμεν από του καρπού, του καλού εις όψιν και επιθυμητού προς βρώσιν, συμφώνως προς την θείαν συμβουλήν, αποσπώμενοι διά της ανομοιότητός μας από την κοινωνίαν μετά του Θεού, απωλέσαμεν την θείαν ελευθερίαν, η οποία είναι κατ᾽ ουσίαν μετοχική. Πράγματι, αποφεύγοντες το όριον της νηστείας και τρέφοντες την πλάνην της ανεξαρτησίας, εξορίσαμεν από την ζωήν μας την αλληλεξάρτησιν και κοινωνίαν μετά του Θεού ημών, του Κήπου Του και ολοκλήρου της Κτίσεώς Του.
Τότε ο Πατήρ, έχων απολέσει ημάς εντός της Κτίσεώς Του, αποστέλλει τον Μονογενή Του Υιόν διά να μας ανεύρη διά της Ενανθρωπήσεώς Του, ως ποιμήν αναζητών το απολωλός πρόβατον.
Ο Θεός ήλθε να ομοιάση προς ημάς, ίνα μας συναγάγη. Εγένετο όμοιος προς ημάς, όμοιος προς εκείνον ο οποίος είχε καταντήσει παραμόρφωσις και καρικατούρα του ιδίου του εαυτού. Ήλθε να επισκεφθή την απώλειάν μας. Μάς ωμίλησε. Μάς εθεράπευσε. Μάς ηγάπησε. Ηθέλησε να αποθάνη ως ημείς. Διήλθε διά του θανάτου της ανομοιότητός μας. Ενίκησε τον θάνατον τον οποίον ημείς είχομεν εγκαινιάσει τρώγοντες το γεύμα της αποστασίας μας. Επανήλθεν εκ του θανάτου αποκαθιστών το καθ᾽ ομοίωσιν, από το οποίον η ελευθερία ημών είχεν αποστατήσει, απολέσασα πάσαν σοφίαν. Χριστός Ανέστη! Δι᾽ ημάς ανήγαγε εκ του θανάτου τον πεπλανημένον «τρόπον της υπάρξεώς» μας, ο οποίος κατ᾽ αρχάς ωμοίαζε προς τον «τρόπον του είναι» του Θεού.
Πρό της Αναστάσεώς Του, ο Θεός, ο γενόμενος σάρξ, μας είχεν είπει: «Εί τις θέλει οπίσω μου ελθείν, απαρνησάσθω εαυτόν και αράτω τον σταυρόν αυτού, και ακολουθείτω μοι».Εξ αρχής, εν τώ Παραδείσω της τρυφής, ο Θεός μας εμπνέει την πράξιν της απαρνήσεως, της οποίας καρπός είναι η ζωή εν τη ενότητι της Αγίας Τριάδος.
Η εκκλησιαστική νηστεία είναι η λατρευτική πράξις της ζωοποιού ταύτης απαρνήσεως. Η νηστεία της Εκκλησίας είναι η τελετουργική πράξις της απαρνήσεως πάντων όσα νομίζομεν ότι είμεθα και ότι ζώμεν, ακόμη και του ιδίου ημών θανάτου.Έχομεν απόλυτον ανάγκην των ιερών πράξεων και του ῥυθμού αυτών. Ο λειτουργικός ῥυθμός βοηθεί εις την σταθερότητα του «τρόπου του είναι» ημών. Η απάρνησις του εαυτού δεν είναι ένα μεμονωμένον γεγονός· είναι αναγκαίως συνεχής και κοινωνική.Η σταθερότης του εκκλησιαστικού ῥυθμού είναι οδός ητοιμασμένη υπό των Πατέρων ημών, μονοπάτιον απαλλαγμένον από των λίθων υπό των προκατόχων και προδρόμων μας. Η ιερά πράξις, η οποία ῥυθμίζει την ζωήν μας, μας οδηγεί εις συναντήσεις· πάσα ιερά πράξις είναι πάντοτε ένα συγκεκριμένον προσκύνημα.
Εις τας συναντήσεις ταύτας γευόμεθα από του νύν τας απαρχάς των θείων επαγγελιών. Εντάσσοντες την αυταπάρνησίν μας εις τον εκκλησιαστικόν ῥυθμόν, διά της ασκήσεως των αρετών, των ιερών ακολουθιών, των προσωπικών προσευχών, των ασκητικών κόπων και των νηστειών της Εκκλησίας, πολλαπλασιάζομεν τας συναντήσεις μας και αυξάνομεν την συχνότητα των συνευρέσεων μας μετά της Χάριτος.Η Χάρις του Θεού είναι ο ίδιος ο Θεός. Είναι ο καρπός του Ξύλου της Ζωής, του πεφυτευμένου εν μέσω του Παραδείσου· είναι ο καρπός του μέλλοντος αιώνος, τον οποίον λαμβάνει η χείρ της απαρνήσεως του εαυτού μας και ευλογεί η χείρ Εκείνου, ο Οποίος μας είπεν ότι μετά του σταυρού της αυταπαρνήσεώς μας ανατέλλει το φως της αναστάσεώς μας.
Η νηστεία της Εκκλησίας δεν είναι στέρησις καλών εδεσμάτων, αλλά απάρνησις του θανάτου, πρόσκλησις εις το πλούσιον δείπνον του Νυμφίου, εις το μεθυστικόν γαμήλιον συμπόσιον του Πάσχα, εις την πανήγυριν της Αναστάσεως.Η νηστεία ημών προετοιμάζει δι᾽ ημάς πλουσίαν τράπεζαν.Η απάρνησις ημών είναι ο θάνατος του θανάτου μας.Η αυταπάρνησίς μας είναι αληθώς η αναγέννησις και η πληρότης ημών εν τη εκκλησιαστική κοινωνία. Νηστεύσωμεν από του ιδίου ημών εαυτού! Η φιλαυτία ημών μας δηλητηριάζει.
Νηστεύοντες από του ναρκισσισμού μας, εγκαταλείπωμεν την χιμαιρικήν αυτονομίαν μας· αύτη μας οδηγεί κατ᾽ευθείαν εις τον μή-τόπον της κολάσεως! Η ελευθερία ημών είναι εσχατολογική, προέρχεται εκ της μέλλουσας Ενότητος μετά του Θεού. Νηστεύοντες, ερχόμεθα να σταθώμεν εις την Τράπεζαν της θείας Σοφίας, να φάγωμεν τον Χριστόν. Ας εισέλθωμεν εις το Ιερόν της κενώσεως του Θεού του γενομένου σαρκί. Η αυταπάρνησίς Του προσφέρεται δι᾽ ημάς· η κένωσίς Του απευθύνεται προς ημάς. Νήστεις εν τη Εκκλησία, πεινώντες και διψώντες, τρώγομεν την Σάρκα του Θεανθρώπου και πίνομεν το Αίμά Του.
Νηστεύοντες, κενούμεθα· καθαιρόμεθα από του εαυτού μας· εξομολογούμεθα τας πτώσεις μας· αποτιθέμεθα τας αμαρτίας μας εις τους πόδας του Κυρίου. Ομολογούμεν τας ταπεινώσεις μας, ο ίδιος ο Θεός τας αφαιρεί καί, εις την θέσιν των, καταθέτει, εντός μας, την ιδίαν Αυτού ταπείνωσιν. Νηστεύσωμεν, ίνα είπωμεν: ευχαριστώ! Εκφράσωμεν την ευγνωμοσύνην μας διά της ασκήσεως της νηστείας. Η άσκησίς μας δεν θα δυνηθή ποτέ να αγοράση την αγάπην του Θεού· δύναται όμως αδιαλείπτως να καταστή ευχαριστία προς Αυτόν. Νηστεύσωμεν εξ ευγνωμοσύνης.Ο Θεός είναι ακατάληπτος, αλλά δύναται να αναγνωρισθή. Ο Χριστός είναι το Ξύλον της μέλλουσας Ζωής.
Εάν η ζωή μας γίνη μία χαρμόσυνος Μεγάλη Τεσσαρακοστή απαρνήσεως του εαυτού μας, τότε θα καθίσωμεν εις την Τράπεζαν της Ιερουσαλήμ, θα γευθώμεν την πληρότητα της Αναστάσεως και θα πίωμεν εκ του Ποτηρίου του φωτός Του.
Η νηστεία από του ιδίου ημών εαυτού είναι η μόνη γόνιμος πράξις της ελευθερίας μας.Η ελευθέρα αύτη εγκράτεια, η νηστεία ημών εν τώ οίκω του Θεού, αύτη η εκκλησιαστική νηστεία από της κοσμικότητος, μας φυλάσσει από του θανάτου και της ανυπαρξίας αυτού. Η νηπτική ημών εγρήγορσις, η νήψις εν τη Εκκλησία, η πνευματική νηφαλιότης ενώπιον της ματαιότητος του κόσμου, μας αυξάνει εν Θεώ «εις μέτρον ηλικίας του πληρώματος του Χριστού», από του νύν και επέκεινα πάντων των αιώνων.
Σημειώσεις
[1] Άγιος Πορφύριος ο Καυσοκαλυβίτης, διάλογος μετά του καθηγητού Ιατρικής Γεωργίου Παπαζάχου, ως παραδίδεται εις το Ανθολόγιον Συμβουλών Γέροντος Πορφυρίου.
[2] Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής, Περί διαφόρων αποριών 42 (PG 91, 1325BC· 1341D).
[3] Προφορική μαρτυρία καταγεγραμμένη κατά συνάξεις εις την Ιεράν Μονήν Σίμωνος Πέτρας, όπου ο Άγιος Εφραίμ ο Κατουνακιώτης μετέβαινε συχνά.
________
Φωτό: Νίκος Παπαχρήστου
