Άγιος Παΐσιος:– Γέροντα, πώς μπορεί να βοηθηθεί κανείς, όταν νομίζει ότι πάσχει από κάτι;
– Για να βοηθηθεί, πρέπει να έχει πνευματικό, να του έχει εμπιστοσύνη και να του κάνει υπακοή. Θα πει τον λογισμό του και εκείνος θα του πει: «Σ’ αυτό μη δίνεις σημασία, εκείνο πρόσεξέ το» κ.λπ. Αν δεν έχει εμπιστοσύνη και δεν υπακούει, δεν μπορεί να του φύγει ο λογισμός.
Ξέρεις τι είναι να σου ζητούν βοήθεια και να μην κάνουν τίποτε οι ίδιοι; Ένας νέος που ζει ακατάστατα, έχει ψυχολογικά προβλήματα και ταλαιπωρείται, έρχεται με κάτι μάτια κατακόκκινα από το τσιγάρο και ζητάει να τον βοηθήσω. Έχει και μια ψευτοευλάβεια, ζητάει να του δώσω την εικόνα από το τέμπλο για ευλογία και μπαίνει μέσα στο Κελλί με το τσιγάρο!
«Βρε, του λέω, τα μάτια σου από το τσιγάρο έγιναν κατακόκκινα σαν του λυσσασμένου σκυλιού. Ούτε γέροι δεν καπνίζουν εδώ μέσα. Εγώ λιβανίζω εδώ πέρα».
Το δικό του αυτός. Έρχεται, ζητάει βοήθεια και δεν βγαίνει από τον λογισμό του.
«Γιατί δεν με κάνεις καλά;», μου λέει.
Θέλει να γίνει καλά με μαγικό τρόπο, χωρίς ο ίδιος να κάνει καμία προσπάθεια.
«Εσύ δεν είσαι για θαύμα, του λέω. Δεν έχεις τίποτε. Πιστεύεις στον λογισμό σου».
Αν έκανε υπακοή, θα βοηθιόταν. Έχω προσέξει ότι όποιος ακούει, τακ-τακ προχωράει και πάει καλά. Και αυτός και οι δικοί του μετά είναι ήσυχοι.
Η υπακοή φέρνει τη Χάρη του Θεού
Μια φορά πήγε ένας ιερέας σε ένα μοναστήρι και του είπαν να ψάλει, αλλά εκείνος αρνήθηκε.
«Γιατί δεν ψάλλεις;», του λένε.
«Γιατί ο ψαλμός λέει: “Αι υψώσεις του Θεού εν τω λάρυγγι αυτών και ρομφαίαι δίστομοι εν ταις χερσίν αυτών”».
Φοβόταν τη ρομφαία, αν ύψωνε τη φωνή του, και επέμενε ότι ήταν κακό να ψάλει.
«Βρε καλέ μου, βρε χρυσέ μου, δεν είναι έτσι», του έλεγαν οι άλλοι.
Τίποτε αυτός, το δικό του. Ε, πώς να συνεννοηθείς με έναν τέτοιον άνθρωπο; Τι να τον κάνεις;
Ακόμη και αν αυτό που έλεγε αυτός ήταν σωστό και ο άλλος του έλεγε: «Όχι, δεν είναι έτσι, έτσι είναι», και έκανε υπακοή στο λάθος του άλλου, πάλι θα έπαιρνε Χάρη, και μάλιστα μεγάλη Χάρη, γιατί ταπεινώθηκε.
Όταν ο άνθρωπος πιστεύει μόνο στον λογισμό του
Πόσοι βασανίζονται έτσι χρόνια, επειδή πιστεύουν στον λογισμό τους και δεν ακούνε! Όσα και να τους πεις, όσα και να τους κάνεις, όλα τα παίρνουν ανάποδα.
Και δεν είναι ότι πίστεψε κανείς μία φορά στον λογισμό του και το κακό σταμάτησε εκεί, αλλά το κακό αυξάνει. Καλλιεργείται, καλλιεργείται και μπορεί να φτάσει στην τρέλα.
Φτιάχνει, για παράδειγμα, κάποιος ένα σπίτι και του λένε:
«Πώς το φτιάχνεις έτσι; Θα πέσει και θα σε πλακώσει».
Επειδή είναι στην αρχή, αν ακούσει, εύκολα μπορεί να το χαλάσει και να το διορθώσει. Αν όμως το τελειώσει, πώς να το γκρεμίσει μετά;
Του λένε: «Θα σε πλακώσει». Το βλέπει και αυτός ότι θα πέσει, καταλαβαίνει τον κίνδυνο, αλλά σκέφτεται ότι ξοδεύτηκε, έκανε τόσο κόπο για να το φτιάξει και δεν το χαλάει. Και τελικά πλακώνεται μέσα.
– Αυτός μπορεί να βοηθηθεί;
– Αν θέλει, μπορεί να βοηθηθεί. Όταν όμως του λες ότι αυτό δεν είναι σωστό και εκείνος δικαιολογεί τον εαυτό του, πώς να βοηθηθεί;
Ας υποθέσουμε ότι ένας νέος έχει ζάχαρο και, επειδή δεν ξέρει πόσο κακό μπορεί να του κάνει, νομίζει ότι δεν είναι κάτι σοβαρό. Του λέει ο γιατρός:
«Το ζάχαρο βλάπτει και πρέπει να κάνεις δίαιτα».
Αν τον ακούσει, δεν θα έχει προβλήματα. Αν όμως λέει: «Ας έχω ζάχαρο· θα τρώω γλυκά, γιατί, όταν τρώω γλυκά, ζεσταίνομαι, μπορώ να κοιμάμαι χωρίς κουβέρτα, να μπω και μέσα στο χιόνι», πώς να συνεννοηθείς μαζί του, αφού επιμένει στο δικό του;
Η πίστη στον λογισμό κρύβει εγωισμό
– Γέροντα, είναι φυσιολογικό ένας νέος να πιστεύει στον λογισμό του;
– Ένας νέος, αν πιστεύει στον λογισμό του, έχει πολύ εγωισμό.
– Πώς θα το καταλάβει;
– Αν, λόγου χάρη, θυμηθεί μερικά περιστατικά από την παιδική του ηλικία που δείχνουν τι δόση εγωισμού είχε από μικρός, θα το καταλάβει.
Παρατηρούσα δύο παιδάκια. Το ένα πήρε ένα μαξιλάρι από αφρολέξ και το σήκωσε φυσιολογικά. Πήγε και το άλλο να το σηκώσει και έκανε σαν να σήκωνε ένα σακί τσιμέντο. Αυτό έχει εγωισμό.
Όταν όμως λίγο μεγαλώσει και καταλάβει ότι εκείνη η ενέργειά του ξεκινούσε από τον εγωισμό και το πει στην εξομολόγηση, έρχεται η Χάρις του Θεού, λυτρώνεται και βοηθιέται. Αλίμονο, ο Θεός δεν είναι άδικος!
«Να μη βγάζεις συμπεράσματα μόνη σου»
– Όταν, Γέροντα, από κάποια πείρα που έχω, βλέπω περίπου τι εξέλιξη θα έχει μία κατάσταση του εαυτού μου, σ’ αυτό υπάρχει αυτοπεποίθηση;
– Να μη βγάζεις συμπεράσματα μόνη σου. Ο Απόστολος Πέτρος, όταν τον κάλεσε ο Χριστός, περπάτησε επάνω στο νερό. Μόλις όμως του είπε ο λογισμός του ότι θα βουλιάξει, βούλιαξε. Και ο Χριστός τον άφησε. «Αφού λες ότι θα βουλιάξεις, βούλιαξε».
Και βλέπεις, ο ταπεινός, ακόμη και θαύματα να κάνει, πάλι δεν πιστεύει στον λογισμό του.
Ήταν στην Ιορδανία ένας πολύ απλός παπάς που έκανε θαύματα. Διάβαζε ανθρώπους και ζώα που είχαν κάποια αρρώστια και γίνονταν καλά. Πήγαιναν και Μουσουλμάνοι σ’ αυτόν, όταν έπασχαν από κάτι, και τους θεράπευε.
Αυτός, πριν λειτουργήσει, έπαιρνε ένα ρόφημα με λίγο παξιμάδι και μετά όλη την ημέρα δεν έτρωγε τίποτε. Κάποτε έμαθε ο Πατριάρχης ότι τρώει πριν από τη Θεία Λειτουργία και τον κάλεσε στο Πατριαρχείο.
Πήγε εκείνος, χωρίς να ξέρει γιατί τον ζητούσαν. Ώσπου να τον φωνάξει ο Πατριάρχης, περίμενε μαζί με άλλους σε μία αίθουσα. Έξω έκανε πολλή ζέστη· είχαν κλειστά τα παντζούρια και από μία τρυπούλα περνούσε μία ακτίνα. Αυτός νόμισε ότι ήταν σχοινί. Επειδή είχε ιδρώσει, έβγαλε το ράσο του και το κρέμασε πάνω στην ακτίνα!
Όταν το είδαν οι άλλοι που κάθονταν εκεί στην αίθουσα, τα έχασαν. Πήγαν και είπαν στον Πατριάρχη:
«Ο παπάς που κολατσίζει πριν από τη Θεία Λειτουργία κρέμασε το ράσο του πάνω σε μία ακτίνα!».
Τον κάλεσε μέσα ο Πατριάρχης και άρχισε να τον ρωτάει:
«Τι κάνεις; Πώς πας; Κάθε πότε λειτουργείς; Πώς ετοιμάζεσαι για τη Θεία Λειτουργία;».
«Να, λέει, διαβάζω την ακολουθία του Όρθρου, κάνω και μερικές μετάνοιες και ύστερα φτιάχνω ένα ρόφημα, κολατσίζω λίγο και έπειτα λειτουργώ».
«Γιατί το κάνεις αυτό;», τον ρωτάει ο Πατριάρχης.
«Άμα φάω λιγάκι πριν από τη Θεία Λειτουργία, λέει εκείνος, όταν κάνω κατάλυση, πάει ο Χριστός επάνω. Ενώ, αν φάω μετά τη Θεία Λειτουργία, πάει ο Χριστός από κάτω!».
Με καλό λογισμό το έκανε!
Του λέει τότε ο Πατριάρχης:
«Όχι, δεν είναι σωστό αυτό. Πρώτα να κάνεις κατάλυση και έπειτα να τρως λίγο».
Έβαλε μετάνοια και το δέχθηκε.
Η δύναμη της ταπείνωσης
Θέλω να πω, παρόλο που είχε φτάσει σε τέτοια κατάσταση, να κάνει θαύματα, το δέχθηκε απλά· δεν είχε δικό του θέλημα.
Ενώ, αν πίστευε στον λογισμό του, μπορούσε να πει:
«Εγώ διαβάζω ανθρώπους και ζώα άρρωστα και γίνονται καλά, κάνω θαύματα· τι μου λέει αυτός; Έτσι που το σκέφτομαι είναι πιο καλά, γιατί αλλιώς πάει το φαγητό πάνω από τον Χριστό».
Έχω καταλάβει ότι η υπακοή πολύ βοηθάει. Και λίγο μυαλό να έχει κανείς, αν κάνει υπακοή, γίνεται φιλόσοφος.
Είτε έξυπνος είτε κουτός, είτε υγιής είτε άρρωστος πνευματικά ή σωματικά είναι κανείς και βασανίζεται από λογισμούς, αν κάνει υπακοή, ελευθερώνεται. Λύτρωση είναι η υπακοή.
Ο μεγαλύτερος εγωιστής αυτοκαταστρέφεται
Ο μεγαλύτερος εγωιστής είναι αυτός που ακολουθεί τους λογισμούς του και δεν ρωτάει κανέναν· αυτοκαταστρέφεται.
Μπορεί κάποιος να είναι έξυπνος, τετραπέρατος, αλλά, αν έχει θέλημα, αυτοπεποίθηση και φιλαυτία, βασανίζεται συνέχεια. Μπερδεύεται άσχημα και του δημιουργούνται προβλήματα.
Για να βρει τον δρόμο του, πρέπει να ανοίξει την καρδιά του σε κάποιον πνευματικό και να ζητήσει ταπεινά τη βοήθειά του.
Μερικοί όμως, αντί να πάνε στον πνευματικό, πάνε στον ψυχίατρο. Αν ο ψυχίατρος είναι πιστός, θα τους συνδέσει με κάποιον πνευματικό. Αν όχι, θα τους δώσει μόνο χάπια.
Μόνον όμως τα χάπια δεν λύνουν το πρόβλημα. Χρειάζονται και πνευματική βοήθεια, για να μπορέσουν να το αντιμετωπίσουν σωστά, να καλυτερέψει η κατάστασή τους και να μην ταλαιπωρούνται.
Ο αγώνας κατά των λογισμών
«Η πνευματική ζωή στον λογισμό βασίζεται»
– Διάβασα, Γέροντα, ότι οι Έλληνες στον Ιταλικό Πόλεμο πρώτα προσπαθούσαν να χαλάσουν τα οχυρά του εχθρού και ύστερα έκαναν επίθεση.
– Και ο διάβολος το ίδιο κάνει. Όπως δηλαδή ο εχθρός, πριν κάνει επίθεση με το πυροβολικό, βομβαρδίζει με την αεροπορία τα οχυρά, για να τα σπάσει, έτσι και ο διάβολος πρώτα βομβαρδίζει με λογισμούς τον άνθρωπο και ύστερα του επιτίθεται.
Αν δεν χαλάσει τον λογισμό του ανθρώπου, δεν επιτίθεται, γιατί ο άνθρωπος αμύνεται με τον καλό λογισμό· είναι στο αμπρί του!
Ο «αριστερός» λογισμός είναι ξένο σώμα
Ο αριστερός λογισμός είναι ξένο σώμα και πρέπει ο άνθρωπος να προσπαθήσει να τον αποβάλει. Αυτόν τον αγώνα όλοι έχουμε τη δύναμη να τον κάνουμε. Κανένας δεν δικαιολογείται να πει ότι είναι αδύνατος και δεν μπορεί να τον κάνει.
Δεν είναι κασμάς ούτε βαριά, για να μην μπορεί να τα σηκώσει, επειδή τρέμουν τα χέρια του. Δεν το βλέπω δύσκολο το να τα παίρνουμε όλα δεξιά.
Γιατί να εξετάσω, λόγου χάρη, την ιδιοτροπία του άλλου; Μπορεί στην πραγματικότητα αυτό που κάνει να μην είναι ιδιοτροπία, αλλά να το κάνει επίτηδες, για να ταπεινωθεί.
– Γέροντα, ανησυχώ, γιατί όλο αριστερά δουλεύω. Αγωνίζομαι, αλλά δεν μπορώ να γυρίσω δεξιά.
– Το να αναγνωρίζεις ποιοι λογισμοί δεν είναι καθαροί, να ανησυχείς και να αγωνίζεσαι να τους απομακρύνεις, και αυτό είναι πρόοδος.
Αν θέλεις να προκόψεις, όταν ο πονηρός σου επιτίθεται με αριστερούς λογισμούς και σε τραβάει προς το μέρος του, στρίψε με δύναμη αντίθετα το τιμόνι και αγνόησέ τον.
Να προσπαθήσεις να φέρνεις καλούς λογισμούς και για τις μικρότερες αλλά και για τις μεγαλύτερες αδελφές, οι οποίες κάνουν εσωτερική εργασία αθόρυβα, γιατί το ταγκαλάκι σού χαλάει τον λογισμό, για να καθυστερήσει την πνευματική σου πρόοδο.
Εάν δεν σκάλωνες στους λογισμούς σου, θα είχες κάνει άλματα πνευματικά. Όλη η πνευματική ζωή στον λογισμό βασίζεται. Η πρόοδος στην πνευματική ζωή από τον λογισμό εξαρτάται.
Εγρήγορση και αδιάλειπτη προσευχή
– Γέροντα, πώς θα βοηθηθώ στον αγώνα κατά των αριστερών λογισμών;
– Με την εγρήγορση και την αδιάλειπτη προσευχή. Αν βρίσκεσαι σε εγρήγορση, προσέχεις και φέρνεις καλούς λογισμούς.
Για παράδειγμα, βλέπεις ένα ποτήρι και σκέφτεσαι το Άγιο Ποτήριο, τον Μυστικό Δείπνο, τον Χριστό κ.λπ. Ενώ, αν δεν βρίσκεσαι σε εγρήγορση, μπορεί ο νους σου να πάει σε διάφορα μη πνευματικά πράγματα ή ακόμη και σε ελεεινά.
Γι’ αυτό προσπάθησε να μη μαζεύεις σαβούρα λογισμών και ύστερα παλεύεις να τους διώξεις. Να λες την ευχή και να συγκεντρώνεσαι. Και αν φεύγει ο νους σου, πάλι να τον επαναφέρεις και συνέχεια να κάνεις το ίδιο.
Μην αφήνεις τον νου σου να γυρίζει. Γιατί, ακόμη και αν ο νους δεν βρίσκεται πάντοτε σε άσχημα πράγματα αλλά σε ουδέτερα, ωστόσο και αυτά τον εξουδετερώνουν με τον περισπασμό και γίνεται σπατάλη.
Οι λογισμοί, μάλιστα, που δημιουργεί ο περισπασμός είναι πιο ύπουλοι από τους κακούς, επειδή δεν τους καταλαβαίνουμε, για να τους πετάξουμε.
Οι λογισμοί της απαισιοδοξίας
– Γέροντα, ο λογισμός μού λέει: «Δεν έκανες καμία προκοπή τόσα χρόνια που είσαι στο μοναστήρι».
– Για να ακούσω, τι άλλο σου λέει ο λογισμός; Όπως έχω καταλάβει, ακούτε πολύ το ταγκαλάκι. Τι ξεγέλασμα σας κάνει! Γιατί πιστεύετε στο ταγκαλάκι; Γιατί ζαλίζεστε;
Ειρήνευε. Στενοχωριέσαι άδικα και ταλαιπωρείσαι χωρίς λόγο. Σου παρουσιάζει το ταγκαλάκι τα πράγματα μπερδεμένα, σαν τον φακίρη. Σε ζαλίζει με λογισμούς απαισιοδοξίας, για να σου τρώει την ώρα και να σε περισπά από την προσευχή και την προσοχή στο διακόνημα.
Έστω και λίγο αν σε ζαλίσει και σε κάνει να μην έχεις διάθεση να το πολεμήσεις, και μόνον αυτό είναι αρκετό, για να λάβει την προαγωγή του.
Προσπάθησε, όταν εργάζεσαι μόνη σου, να έχεις το εξής τυπικό: ψαλτική, δοξολογία, ευχή νοερά ή δυνατά, ώστε να αποφεύγεις τη μουρμούρα των λογισμών, δηλαδή να αλλάζεις θέμα.
Αφού ο διάβολος αλλάζει θέμα, γιατί να μην αλλάξουμε και εμείς;
Σας έχω πει και άλλη φορά ότι επάνω σε κάποια συζήτηση, τη στιγμή που είναι να πω στον άλλον αυτό που θα τον βοηθήσει, έρχεται κάποιος και διακόπτει ή γίνεται κάποιος θόρυβος κ.λπ., για να αναγκαστώ να σταματήσω.
Αφού ο πειρασμός κάνει τέτοια σχέδια, γιατί να μην κάνουμε και εμείς σχέδια στον πειρασμό; Να είστε έξυπνες, να κοροϊδεύετε το ταγκαλάκι.
«Να φτιάξει ο άνθρωπος ένα εργοστάσιο καλών λογισμών»
– Γέροντα, με ταλαιπωρεί η λύπη, η ακηδία… Περνώ μαρτύριο.
– Μαρτύριο πριν από το μαρτύριο! Εσύ έχεις αυτοπεποίθηση. Σου έχουν γίνει κατάσταση οι αριστεροί λογισμοί, γι’ αυτό παιδεύεσαι. Έχεις ανάγκη από δεξιούς λογισμούς.
Πρέπει να μετατρέψεις τις πονηρές μηχανές του… εργοστασίου σου σε καλές μηχανές. Η καλύτερη επιχείρηση είναι να φτιάξει ο άνθρωπος ένα εργοστάσιο καλών λογισμών. Τότε, ακόμη και τα άσχημα θα τα φτιάχνει ο νους του καλά.
Για παράδειγμα, έναν άνθρωπο, αν τον δεις σαν ψυχή, σαν άγγελο, ανεβαίνεις αγγελικά στον Ουρανό και η ζωή σου είναι πανηγύρι. Αν τον δεις σαρκικά, κατεβαίνεις στην κόλαση.
Πώς διώχνεται ο κακός λογισμός
– Μερικές φορές, Γέροντα, όταν βάζω έναν καλό λογισμό, σε λίγο μου έρχεται ένας αριστερός λογισμός και μου τα χαλάει όλα. Μήπως δεν το κάνω από την καρδιά μου;
– Σκοπός είναι να το κάνεις από την καρδιά σου και, αν σου έρθει αριστερός λογισμός, να πεις:
«Αυτός είναι αλλότριος. Πρέπει να τον διώξω. Τώρα υπέγραψα· πάει, τελείωσε».
– Όταν, Γέροντα, με αγώνα έχω διώξει έναν αριστερό λογισμό, πώς γίνεται και επανέρχεται, αφού τελείωσε το θέμα;
– Ναι, το θέμα τελείωσε, αλλά το ταγκαλάκι δεν τελείωσε. Δεν πεθαίνει ο διάβολος ποτέ.
Έλεγε ένα γεροντάκι:
«Ο σκύλος, μία-δύο κλωτσιές αν του δώσεις, φεύγει. Ο διάβολος δεν φεύγει· επιμένει. Εκεί, εκεί! Ανάβω ένα κερί στους Αγίους του Κελλιού, για να φύγει, και μου λένε οι δαίμονες: “Για εμάς το άναψες το κερί;”. “Βρε, σαβούρα, πού για εσάς; Για τους Αγίους το άναψα”. “Ναι, όμως εμείς σε αναγκάσαμε”, μου λένε».
Επιμέλεια- ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
Από το βιβλίο «Λόγοι Γ΄ – Πνευματικός Αγώνας» του Αγίου Παϊσίου του Αγιορείτου.
