Στις 2 Σεπτεμβρίου 1964, τερματίζονται στη Γενεύη οι συνομιλίες σχεδόν δυο μηνών (που είχαν ξεκινήσει στην Ουάσιγκτον) για την ευόδωση του μεγάλου στόχου του ελληνισμού: την ένωση των δυο κρατών.
Το δεύτερο Σχέδιο Άτσεσον κατατέθηκε από τον αμερικανό διαμεσολαβητή Ντιν Άτσεσον στις 20 Αυγούστου 1964.
👉 Τα κυρία σημεία του Σχεδίου Άτσεσον
• Άμεση ένωση της Κύπρου με την Ελλάδα και αναγνώριση της ελληνικής κυριαρχίας
• Διορισμό υπουργού ως Γενικού Διοικητή ο οποίος θα ήταν μέλος της ελληνικής κυβέρνησης
• Εκμίσθωση βάσης στην Τουρκία για 50 χρόνια με έκταση που δεν υπερέβαινε το 4,5% του εδάφους της Κύπρου. Τα κυριότερα ελληνικά χωριά εξαιρούνταν της έκτασης αυτής και στην υπό εκμίσθωση περιοχή αναγνωρίζονταν η ελληνική κυριαρχία
• Αναγνώριση στην Ελλάδα και στην Τουρκία του δικαιώματος ατομικών προσφυγών, βάσει της Σύμβασης της Ρώμης για τα δικαιώματα του ανθρώπου
• Υποχρέωση από την Τουρκία να δεχθεί την επανεγκατάσταση των απελαθέντων από την Κωνσταντινούπολη και άλλες τουρκικές πόλεις Ελλήνων, καθώς και τήρηση των διεθνών της υποχρεώσεων για την Ίμβρο και την Τένεδο
👉 Η άρνηση του Μακάριου
Στις 20 Αυγούστου 1964 ο υπουργός Άμυνας της Ελλάδας Πέτρος Γαρουφαλιάς έφτασε στο προεδρικό μέγαρο στη Λευκωσία, προσπαθώντας να πείσει το Μακάριο ότι έφτασε η ώρα της ένωσης εξηγώντας το Σχέδιο. Ο τελευταίος πρόβαλε διάφορες απαιτήσεις πριν το αναμενόμενο τελικό ναι και ενώ πήρε για όλα απαντήσεις ρώτησε αν μπορούσε να γίνει αντιβασιλέας μετά την ένωση, εισπράττοντας την αρνητική απάντηση του Πέτρου Γαρουφαλιά. Την επόμενη ο Μακάριος τελικά υποστήριξε ότι ως ιερωμένος δε δεχόταν να χυθεί αίμα σε περίπτωση εισβολής και έτσι απέρριψε το Σχέδιο. Ταυτόχρονα απείλησε τον Γεώργιο Παπανδρέου ότι θα αποκάλυπτε την «αλήθεια ως συμπαιγνία Ελλάδας-ΗΠΑ για την επιβολή διχοτόμησης».
👉Οι ανησυχίες-προειδοποιήσεις των ΗΠΑ που επιβεβαιώθηκαν ως αυτοαποκαλούμενη προφητεία
• Ο Ντιν Άτσεσον είπε στο Γεώργιο Παπανδρέου στην Ουάσινγκτον: «Κύριε πρόεδρε αντιλαμβάνομαι ότι έχετε δικαίωμα να μην πείτε ευχαριστώ σε κάποιον που σας δίνει το 90% των όσων ζητούσατε. Αλλά δεν έχετε το δικαίωμα να του χτυπάτε την πόρτα στα μούτρα» (28 Ιουνίου 1964).
• Τα τελευταία λόγια του Λύντον Τζόνσον όταν αποχαιρέτησε τον Γεώργιο Παπανδρέου στην αμερικανική πρωτεύουσα ήταν: «Ακούστε με κύριε Παπανδρέου, μόλις τις προάλλες σταμάτησα μια τουρκική εισβολή στην Κύπρο, είναι καλύτερα να συνομιλείς πριν παρά ύστερα από μία εισβολή» (28 Ιουνίου 1964).
• Στην επιστολή του ο υφυπουργός Εξωτερικών Τζορτζ Μπολ προς τον αμερικανό πρέσβη στην Αθήνα Χάρρυ Λαμπουίζ την ημέρα που κατατέθηκε η δεύτερη εκδοχή του Σχεδίου Άτσεσον, επισήμανε, μεταξύ άλλων, τα εξής: «Αυτό που προσφέρουμε σήμερα είναι μια διέξοδος από ένα καταστροφικό δίλλημα, διέξοδος με ελάχιστο κόστος για τον ελληνισμό είτε από πλευράς εδάφους είτε από πλευράς εθνικής υπερηφάνειας. Αν η προσφορά δε γίνει δεκτή αμέσως, δεν βλέπουμε άλλη διέξοδο από την καταστροφή» (20 Αυγούστου 1964).
Δέκα καλοκαίρια αργότερα επήλθε, τόσο η εισβολή όσο και η καταστροφή…
👉 Στην περιπτωσιολογική μελέτη μου (13 σελίδων) που κυκλοφόρησε στο περιοδικό Άμυνα & Διπλωματία δυο χρόνια πριν, με τη συμπλήρωση 60 χρόνων, καταδεικνύω μέσα από πρωτογενή έρευνα:
– Για ποιους λόγους οι ΗΠΑ επιδίωκαν διακαώς την ένωση;
– Πως το σχέδιο στην τελική μορφή του ήταν εθνικά επωφελές, αντικειμενικά εφαρμόσιμο και διαχρονικά βιώσιμο;
– Γιατί η Τουρκία δεν είχε περιθώριο να εμποδίσει την ένωση με αρραγές μέτωπο Ελλάδας-Κύπρου και υπό την πίεση του αμερικανικού παράγοντα;
– Ποιοι είναι οι υπεύθυνοι για τη μεγάλη χαμένη ευκαιρία από ελληνικής και κυπριακής πλευράς;
Ήταν η τελευταία μεγάλη ευκαιρία για την ευόδωση του προαιώνιου οράματος της ένωσης Ελλάδας-Κύπρου.
Στα σχόλια παρατίθενται έξη σύνδεσμοι:
📖 με ολόκληρη την μελέτη μου που αναδημοσιεύτηκε ηλεκτρονικά στο Άμυνα και Διπλωματία
🎙️με τις συνεντεύξεις μου στο Lambros Kalarrytis στο επετειακό αφιέρωμα για τα σχέδια Άτσεσον
