ΕΚΠΤΩΤΟΣ ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΠΑΦΟΥ ΤΥΧΙΚΟΣ: Μία από τις τρείς βασικές κατηγορίες που διατυπώθηκαν εναντίον του κανονικού επισκόπου Πάφου Τυχικού ήταν η άρνησή του να τελεί μικτούς γάμους, δηλαδή γάμους μεταξύ Ορθοδόξων και ετεροδόξων ή, αλλιώς, αιρετικών.
Του κ. Νικολάου Ρωμανού, θεολόγου
Το γεγονός αυτό γεννά εύλογα το ερώτημα: γιατί η συγκεκριμένη στάση του επισκόπου Τυχικού θεωρήθηκε τόσο σοβαρό εμπόδιο για την επικράτηση της νέας εκκλησιολογικής αντίληψης;
Γιά να δοθεί απάντηση, είναι απαραίτητο να εξεταστεί συνοπτικά η εκκλησιολογία που διαμορφώθηκε κατά τη Β΄ Σύνοδο του Βατικανού. Πρίν από τη σύνοδο αυτή, η επίσημη ρωμαιοκαθολική θεολογία ακολουθούσε σε μεγάλο βαθμό την εκκλησιολογική γραμμή της Συνόδου του Τριδέντου. Σύμφωνα με την κλασσική παπική αντίληψη, η αληθινή Εκκλησία ταυτιζόταν αποκλειστικά με τη Ρώμη, ενώ όσοι δεν βρίσκονταν σε κοινωνία με τον Πάπα θεωρούνταν εκτός της Εκκλησίας.
Ωστόσο, το πνεύμα της νεωτερικότητας δεν ανεχόταν πλέον την αποκλειστικότητα της αλήθειας. Η αξίωση ότι μόνο μία Εκκλησία κατέχει την αλήθεια ερχόταν σε σύγκρουση με το κυρίαρχο ιδεολογικό κλίμα του σύγχρονου κόσμου. Έτσι δημιουργήθηκε ένα βαθύ χάσμα ανάμεσα στην παραδοσιακή παπική εκκλησιολογία και στη νεότερη αντίληψη περί θρησκευτικού πλουραλισμού.
Η Β΄ Σύνοδος του Βατικανού επιχείρησε να γεφυρώσει αυτό το χάσμα. Η νέα εκκλησιολογική προσέγγιση δεν χρησιμοποίησε πλέον την παραδοσιακή διατύπωση ότι η Μία, Αγία, Καθολική και Αποστολική Εκκλησία «είναι» η Ρωμαιοκαθολική εκκλησία, αλλά ότι «υφίσταται» (subsistit in) σε αυτήν. Η διαφοροποίηση αυτή δεν θεωρήθηκε απλή γλωσσική αλλαγή, αλλά ουσιαστική θεολογική μετατόπιση.
Το ρήμα υφίσταται (λατινικά subsistit, ιταλικά sussistere, αγγλικά subsist) περιγράφει ένα τρόπο υπάρξεως και όχι μία απόλυτη οντολογική ταύτιση. Κατά την ερμηνεία που δόθηκε στη μετασυνοδική θεολογία, η διατύπωση αυτή επιτρέπει την αναγνώριση εκκλησιαστικών στοιχείων και εκτός των ορατών ορίων της Ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας. Έτσι υποστηρίχθηκε ότι στις ανατολικές Εκκλησίες διατηρούνται έγκυρα μυστήρια, όπως το βάπτισμα, η ιερωσύνη και η Θεία Ευχαριστία, τα οποία μάλιστα διαθέτουν σωτηριολογική σημασία.
Με άλλα λόγια, η νέα αυτή εκκλησιολογία αποδέχεται ότι μπορεί να υπάρχουν έγκυρα μυστήρια και εκτός των ορίων της Ρωμαιοκαθολικής εκκλησίας.
Εφόσον όμως τα μυστήρια θεωρούνται έγκυρα ανεξάρτητα από την εκκλησιαστική κοινωνία, στην οποία ανήκει κάποιος, τότε ποιο στοιχείο διαφοροποιεί τη Ρωμαιοκαθολική εκκλησία από τις άλλες χριστιανικές κοινότητες; Η απάντηση που δίνει η μετασυνοδική ρωμαιοκαθολική θεολογία είναι ότι η Ρώμη διαθέτει την «πληρότητα των μέσων της σωτηρίας». Συνεπώς, η διαφορά δεν παρουσιάζεται πλέον ως ουσιαστική η ποιοτική, αλλά κυρίως ως ποσοτική: και οι άλλες Εκκλησίες διαθέτουν στοιχεία της Εκκλησίας, η Ρώμη όμως κατέχει την πληρότητά τους.
Μέσα σε αυτό το εκκλησιολογικό πλαίσιο αποκτούν ιδιαίτερη σημασία ο θεολογικός διάλογος, η αμοιβαία προσέγγιση και η αναγνώριση της εγκυρότητας των μυστηρίων. Ένα από τα πλέον χαρακτηριστικά πρακτικά αποτελέσματα αυτής της λογικής είναι η τέλεση μικτών γάμων, καθώς αυτοί προϋποθέτουν, στην πράξη, την αναγνώριση του βαπτίσματος του ετεροδόξου.
Ακριβώς εδώ βρίσκεται, κατά την παραδοσιακή ορθόδοξη θεώρηση, η ουσία του ζητήματος. Είναι αδιαμφισβήτητο ότι για την τέλεση του μυστηρίου του γάμου απαιτείται το βάπτισμα των μελλονύμφων. Επομένως, όταν τελείται γάμος μεταξύ ενός Ορθοδόξου και ενός Ρωμαιοκαθολικού χωρίς ο δεύτερος να έχει προηγουμένως ενταχθεί στην Ορθόδοξη Εκκλησία διά του ορθοδόξου βαπτίσματος, αναγνωρίζεται στην πράξη ότι το βάπτισμά του είναι έγκυρο.
Κατά συνέπεια, οι μικτοί γάμοι δεν αποτελούν απλώς ένα ποιμαντικό η διοικητικό ζήτημα. Αποκτούν βαθύ εκκλησιολογικό περιεχόμενο, διότι προϋποθέτουν την αποδοχή ότι υπάρχει έγκυρο βάπτισμα καί, κατ’ επέκταση, εκκλησιαστική πραγματικότητα εκτός της Μίας, Αγίας, Καθολικής και Αποστολικής Εκκλησίας, η οποία δεν είναι άλλη από την Ορθόδοξη Εκκλησία.
Υπό αυτό το πρίσμα γίνεται κατανοητό, γιατί ο επίσκοπος Τυχικός αρνήθηκε να τελεί μικτούς γάμους. Η στάση του δεν αποτελούσε απλή κανονική αυστηρότητα, αλλά συνδεόταν με μία συγκεκριμένη εκκλησιολογική θεώρηση, σύμφωνα με την οποία η αποδοχή των μικτών γάμων συνεπάγεται την έμμεση αναγνώριση της εγκυρότητας των μυστηρίων των ετεροδόξων.
Γιά τον λόγο αυτό, ένας επίσκοπος που επιμένει στην αποκλειστικότητα της Μίας Εκκλησίας και στην πληρότητα της αλήθειας που αυτή κατέχει θεωρείται, από όσους υιοθετούν την οικουμενιστική εκκλησιολογία, εμπόδιο στην υλοποίηση της νέας εκκλησιολογικής προοπτικής.
Πρόκειται για μία θεώρηση, κοινή –κατά τους υποστηρικτές της– στο σύνολο σχεδόν του σύγχρονου οικουμενικού κινήματος, η οποία επιχειρεί να συνδυάσει δύο εκ πρώτης όψεως αντιφατικές θέσεις: αφενός τη διατήρηση της ομολογίας περί της μοναδικότητας της Εκκλησίας, όπως εκφράζεται στη μετασυνοδική ρωμαιοκαθολική θεολογία καί, κατά την άποψη πολλών ορθοδόξων επικριτών, αντανακλάται εν μέρει και στα κείμενα της Συνόδου του Κολυμπαρίου· αφετέρου την αναγνώριση μίας περιορισμένης, αλλά πραγματικής εκκλησιαστικότητας και μυστηριακής ζωής εκτός των ορατών ορίων της Εκκλησίας.
Η φαινομενική αυτή αντίφαση θεωρείται ότι μπορεί να υπερβληθεί μέσω του θεολογικού διαλόγου και της σταδιακής προσεγγίσεως των διαφόρων χριστιανικών ομολογιών. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, όσοι αρνούνται να αποδεχθούν αυτή την προοπτική η να συμμετάσχουν ενεργά στη διαδικασία αυτή αντιμετωπίζονται ως ανασταλτικός παράγοντας για την προώθηση του οικουμενικού εγχειρήματος και θα πρέπει να καθαιρεθούν, αν είναι επίσκοποι.
orthodoxostypos
