ΣΑΡΑΚΟΣΤΗ ΔΕΚΑΠΕΝΤΑΥΓΟΥΣΤΟΥ: Μεγάλο αφιέρωμα του vimaorthodoxias.gr για τη νηστεία από την 1η έως τη 14η Αυγούστου, τη δύναμη των Παρακλητικών Κανόνων και τη βαθιά σχέση του ορθόδοξου λαού με την Υπεραγία Θεοτόκο
Της Κατερίνας Θεοχάρη
Από την 1η Αυγούστου ξεκινά η Σαρακοστή του Δεκαπενταύγουστου, μία από τις πιο κατανυκτικές περιόδους της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Για δεκατέσσερις ημέρες, μέχρι την παραμονή της Κοιμήσεως της Θεοτόκου, οι πιστοί καλούνται να προετοιμαστούν με νηστεία, προσευχή, μετάνοια, εξομολόγηση και συμμετοχή στις ιερές ακολουθίες.
Κάθε απόγευμα, σύμφωνα με την εκκλησιαστική τάξη, ψάλλονται εναλλάξ ο Μικρός και ο Μεγάλος Παρακλητικός Κανόνας προς την Παναγία. Οι ναοί στις πόλεις, στα χωριά και στα νησιά γεμίζουν από ανθρώπους κάθε ηλικίας, οι οποίοι προσέρχονται κρατώντας τα ονόματα των ζώντων, τις αγωνίες, τις ασθένειες και τα προβλήματα των οικογενειών τους.
Οι αυγουστιάτικες Παρακλήσεις θεωρούνται από τις πιο αγαπητές ακολουθίες της ορθόδοξης λατρείας. Από την 1η έως τη 13η Αυγούστου ψάλλονται με ορισμένες εξαιρέσεις που προβλέπει το λειτουργικό Τυπικό, ενώ στις 14 Αυγούστου τελείται ο πανηγυρικός Εσπερινός της μεγάλης εορτής.
Η Εκκλησία καταφεύγει στη Μητέρα του Χριστού
Η Παράκληση δεν είναι μία απλή συναισθηματική αναφορά προς την Παναγία. Είναι θερμή ικεσία προς τη Μητέρα του Χριστού, ώστε να μεσιτεύσει στον Υιό της για τη σωτηρία, την ενίσχυση και την παρηγοριά των ανθρώπων.
Οι πιστοί δεν λατρεύουν τη Θεοτόκο ως θεότητα. Την τιμούν ως την Παναγία Μητέρα του Θεανθρώπου και ζητούν τις πρεσβείες της. Στους ύμνους των Παρακλήσεων αποτυπώνεται ολόκληρος ο ανθρώπινος πόνος: η ασθένεια, ο φόβος, η θλίψη, η μοναξιά, η απελπισία, αλλά και η βεβαιότητα ότι κανένας άνθρωπος δεν παραμένει μόνος όταν στρέφεται προς τον Θεό.
«Προς τίνα καταφύγω άλλην, Αγνή;» ψάλλει ο λαός, εκφράζοντας την εμπιστοσύνη του στη μητρική προστασία της Θεοτόκου. Η Παναγία παρουσιάζεται ως «ελπίς απηλπισμένων», «ασθενούντων επίσκεψις» και «θλιβομένων χαρά».
Γιατί κατακλύζονται οι εκκλησίες
Τις ημέρες αυτές ακόμη και άνθρωποι που δεν εκκλησιάζονται τακτικά αναζητούν μία θέση μπροστά στην εικόνα της Παναγίας. Άλλοι προσέρχονται για έναν ασθενή, άλλοι για ένα παιδί που δοκιμάζεται, για έναν γάμο που κινδυνεύει, για έναν νέο που αναζητά εργασία ή για έναν άνθρωπο που βρίσκεται μακριά από την οικογένειά του.
Οι Παρακλήσεις έχουν μία ιδιαίτερη αμεσότητα. Τα τροπάρια μιλούν τη γλώσσα του πόνου και της ελπίδας. Δεν κρύβουν την ανθρώπινη αδυναμία, αλλά τη μεταμορφώνουν σε προσευχή. Γι’ αυτό και οι ναοί κατακλύζονται από πιστούς, ενώ σε πολλά μοναστήρια και μεγάλα προσκυνήματα σχηματίζονται ουρές μπροστά στις θαυματουργές εικόνες.
Τι έλεγε ο Άγιος Παΐσιος
Ο Άγιος Παΐσιος ο Αγιορείτης είχε βαθιά ευλάβεια προς την Παναγία, την οποία αποκαλούσε με απλότητα και οικειότητα «Μητέρα». Στο καθημερινό τυπικό της προσευχής του περιλαμβάνονταν επικλήσεις προς τη Θεοτόκο για τους ανθρώπους που υπέφεραν, για τις οικογένειες, τους ασθενείς και τους κεκοιμημένους.
Η προσευχή του δεν περιοριζόταν στις προσωπικές του ανάγκες. Μνημόνευε τον πόνο ολόκληρου του κόσμου και επαναλάμβανε την επίκληση «Υπεραγία Θεοτόκε, σώσον τους δούλους σου». (saint.gr)
Η διδασκαλία των σύγχρονων Αγίων συγκλίνει σε ένα βασικό σημείο: η Παναγία δεν εγκαταλείπει τον άνθρωπο που την επικαλείται με ταπείνωση, πίστη και μετάνοια. Η αληθινή προσευχή, όμως, δεν αποτελεί απαίτηση για ένα θαύμα. Είναι παράδοση της ζωής στο θέλημα του Θεού.
Ο Άγιος Νεκτάριος και η αγάπη του προς τη Θεοτόκο
Ξεχωριστή θέση στην ορθόδοξη παράδοση κατέχει και η ευλάβεια του Αγίου Νεκταρίου προς την Παναγία. Ο Άγιος συνέθεσε τον ύμνο «Αγνή Παρθένε Δέσποινα», ο οποίος έγινε γνωστός σε ολόκληρο τον ορθόδοξο κόσμο και ψάλλεται με ιδιαίτερη συγκίνηση σε ναούς και μοναστήρια.
Σύμφωνα με την εκκλησιαστική παράδοση, ο ύμνος συνδέθηκε με τη βαθιά πνευματική εμπειρία και την αγάπη του Αγίου προς τη Θεοτόκο.
Οι Πατέρες της Εκκλησίας παρουσιάζουν την Παναγία ως πρότυπο υπακοής, καθαρότητας και ταπεινώσεως. Δεν στρέφει τον άνθρωπο στον εαυτό της, αλλά τον οδηγεί πάντοτε προς τον Χριστό. Αυτό είναι και το βαθύτερο νόημα κάθε Παράκλησης.
Μαρτυρίες για θαυμαστά γεγονότα
Στην ιστορία της Εκκλησίας έχουν καταγραφεί αναρίθμητες μαρτυρίες ανθρώπων που αποδίδουν στην πρεσβεία της Θεοτόκου θεραπείες, σωτηρία από κινδύνους, απόκτηση παιδιών και ανατροπή καταστάσεων που έμοιαζαν ανθρώπινα αδύνατες.
Σε μοναστήρια και προσκυνήματα φυλάσσονται τάματα, πατερίτσες, ασημένια ομοιώματα και επιστολές ευγνωμοσύνης. Υπάρχουν μαρτυρίες ζευγαριών που, ύστερα από χρόνια ατεκνίας και θερμές Παρακλήσεις, επέστρεψαν κρατώντας τα παιδιά τους, αλλά και ασθενών που απέδωσαν τη βελτίωση της υγείας τους στη βοήθεια της Παναγίας.
Η Εκκλησία αντιμετωπίζει τέτοιες αφηγήσεις με πίστη αλλά και διάκριση. Δεν υποκαθιστά την ιατρική επιστήμη ούτε μετατρέπει το θαύμα σε θέαμα. Το ουσιαστικό θαύμα είναι συχνά η εσωτερική αλλαγή: η επιστροφή στην πίστη, η συγχώρεση, η συμφιλίωση μιας οικογένειας και η δύναμη να αντιμετωπιστεί μία μεγάλη δοκιμασία.
Δεκατέσσερις ημέρες πνευματικής επιστροφής
Η Σαρακοστή του Δεκαπενταύγουστου δεν είναι απλώς μία αλλαγή στο καθημερινό διαιτολόγιο. Η νηστεία χωρίς προσευχή, ελεημοσύνη και μετάνοια χάνει το πνευματικό της περιεχόμενο. Ο πιστός καλείται να περιορίσει όχι μόνο ορισμένες τροφές, αλλά κυρίως την κατάκριση, τον θυμό, τη σκληρότητα και την αδιαφορία απέναντι στον συνάνθρωπο.
Από την 1η Αυγούστου, λοιπόν, οι εκκλησίες θα γεμίσουν ξανά. Μέσα στο ημίφως των καντηλιών θα ακουστούν ονόματα ασθενών, παιδιών, γονέων και ανθρώπων που δοκιμάζονται. Και ο λαός θα επαναλάβει την ικεσία που πέρασε από γενιά σε γενιά:
«Υπεραγία Θεοτόκε, σώσον ημάς».
Αυτή είναι η καρδιά της Σαρακοστής του Δεκαπενταύγουστου: μία πορεία προς τον Χριστό, κάτω από τη μητρική σκέπη της Παναγίας.
