ΚΥΠΡΙΑΚΟ: Η Άγκυρα απορρίπτει την επιστροφή στις συνομιλίες από το Κραν Μοντανά και απαιτεί αναγνώριση «κυριαρχικής ισότητας» και ίσου διεθνούς καθεστώτος για την τουρκοκυπριακή πλευρά.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Στρατηγικοί αναλυτές που μίλησαν στο vimaorthodoxias.gr εξηγούν τι επιδιώκει η Τουρκία, ποια συμφέροντα συντηρούν το αδιέξοδο και γιατί το Κυπριακό επηρεάζει άμεσα τα ελληνοτουρκικά, το Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο.
Σε νέο και εξαιρετικά δύσκολο σταυροδρόμι εισέρχεται το Κυπριακό, καθώς η Τουρκία επιμένει ανοιχτά στη λύση δύο κρατών και απορρίπτει την επανέναρξη των διαπραγματεύσεων από το σημείο στο οποίο διακόπηκαν στο Κραν Μοντανά το 2017.
Λίγες ώρες μετά τις επαφές του Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ Αντόνιο Γκουτέρες με τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκο Χριστοδουλίδη και τον Τουρκοκύπριο ηγέτη Τουφάν Ερχιουρμάν, η Άγκυρα επανέλαβε ότι δεν διαπιστώνει κοινό έδαφος για ουσιαστικές συνομιλίες.
Η επίσημη τουρκική θέση είναι ότι οποιαδήποτε νέα διαδικασία πρέπει να στηρίζεται στην «κυριαρχική ισότητα» και στο «ίσο διεθνές καθεστώς» των Τουρκοκυπρίων. Τον Ιούλιο του 2026, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών διακήρυξε εκ νέου ότι η διευθέτηση μπορεί να προκύψει μόνο μέσα από διαπραγματεύσεις μεταξύ δύο κρατών με κυριαρχική ισότητα.
Η Τουρκία επιδιώκει αλλαγή της βάσης της λύσης
Γεωστρατηγικοί αναλυτές που μίλησαν στο vimaorthodoxias.gr επισημαίνουν ότι η τουρκική πλευρά δεν διαπραγματεύεται πλέον απλώς καλύτερους όρους για τους Τουρκοκυπρίους μέσα σε μία ομοσπονδιακή Κύπρο.
Επιχειρεί να καταργήσει τη συμφωνημένη βάση της διζωνικής, δικοινοτικής ομοσπονδίας και να μεταφέρει τη συζήτηση σε ένα εντελώς διαφορετικό πεδίο: στην αναγνώριση δύο χωριστών, κυρίαρχων κρατικών οντοτήτων.
Η Άγκυρα έχει χαρακτηρίσει επισήμως ως «πιο ρεαλιστική λύση» τη συνύπαρξη δύο κρατών στο νησί, καλώντας μάλιστα το Συμβούλιο Ασφαλείας και τη διεθνή κοινότητα να αποδεχθούν αυτήν τη θέση.
Μία τέτοια εξέλιξη θα οδηγούσε ουσιαστικά στη νομιμοποίηση των τετελεσμένων της εισβολής και της συνεχιζόμενης κατοχής. Θα μετέτρεπε το Κυπριακό από διεθνές ζήτημα εισβολής και κατοχής σε διαφορά ανάμεσα σε δύο υποτιθέμενα ισότιμα κράτη.
Γιατί απορρίπτει την επιστροφή στο Κραν Μοντανά
Η Κυπριακή Δημοκρατία επιδιώκει την επανέναρξη των συνομιλιών από το σημείο όπου διακόπηκαν το 2017, με βάση τα ψηφίσματα του ΟΗΕ και τις έως τότε συγκλίσεις.
Η Τουρκία απορρίπτει αυτήν την προοπτική, επειδή η επιστροφή στο Κραν Μοντανά θα επανέφερε στο τραπέζι τα κρίσιμα ζητήματα των εγγυήσεων, της ασφάλειας, της αποχώρησης των κατοχικών στρατευμάτων και της επιστροφής εδαφών.
Κατά τους αναλυτές, η Άγκυρα θέλει πρώτα να εξασφαλίσει πολιτική αναγνώριση της χωριστής κυριαρχίας και στη συνέχεια να συζητήσει πρακτικά ζητήματα συνεργασίας. Δηλαδή ζητεί να λάβει προκαταβολικά το σημαντικότερο στρατηγικό αντάλλαγμα, πριν αρχίσει οποιαδήποτε ουσιαστική διαπραγμάτευση.
Ποιοι βάζουν μπλόκο στη λύση
Οι συνομιλητές του vimaorthodoxias.gr θεωρούν ότι ο βασικός παράγοντας που εμποδίζει την επιστροφή στο συμφωνημένο πλαίσιο είναι η τουρκική κυβέρνηση, η οποία ελέγχει πολιτικά, οικονομικά και στρατιωτικά το κατοχικό καθεστώς. Αλλά… υπάρχουν και τρίτες δυνάμεις που την στηρίζουν προς αυτή τη κατεύθυνση !
Η διατήρηση του αδιεξόδου επιτρέπει στην Τουρκία να κρατά στρατεύματα στην Κύπρο, να διαθέτει στρατηγικό προγεφύρωμα στην Ανατολική Μεσόγειο και να αποκτά πρόσθετο μοχλό πίεσης απέναντι στην Ελλάδα, στην Κυπριακή Δημοκρατία και στην Ευρωπαϊκή Ένωση.
Οι αναλυτές δεν αποκλείουν να υπάρχουν και κύκλοι στο εσωτερικό της τουρκοκυπριακής πολιτικής ζωής που έχουν προσαρμοστεί στα δεδομένα της διχοτόμησης και δεν επιθυμούν να χάσουν εξουσία, οικονομικά προνόμια ή πρόσβαση στον μηχανισμό της Άγκυρας.
Δεν υπάρχουν, ωστόσο, δημόσια στοιχεία που να τεκμηριώνουν την ύπαρξη κάποιου μυστικού διεθνούς κέντρου το οποίο κατευθύνει το αδιέξοδο. Υπάρχουν σαφή και ορατά γεωπολιτικά συμφέροντα, καθώς η Κύπρος βρίσκεται σε κρίσιμο σημείο ανάμεσα στην Ευρώπη, στη Μέση Ανατολή και στις ενεργειακές διαδρομές της Ανατολικής Μεσογείου.
Ο ρόλος των Ηνωμένων Εθνών
Ο Αντόνιο Γκουτέρες προσπαθεί να διατηρήσει ζωντανή τη διαδικασία μέσω άτυπων συναντήσεων και μιας νέας διάσκεψης σε διευρυμένο σχήμα 5+1, με τη συμμετοχή των δύο κοινοτήτων, των τριών εγγυητριών δυνάμεων και του ΟΗΕ.
Τα Ηνωμένα Έθνη εξακολουθούν να στηρίζονται στις αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας και δεν έχουν αποδεχθεί την τουρκική απαίτηση για δύο κράτη. Η πραγματική δυσκολία είναι ότι ο ΟΗΕ δεν διαθέτει μηχανισμό εξαναγκασμού της Τουρκίας να επιστρέψει στις συνομιλίες με τους όρους που αποδέχεται η διεθνής κοινότητα.
Για τη Λευκωσία, ακόμη και η διατήρηση της κινητικότητας θεωρείται σημαντική, εφόσον δεν αλλάζει η βάση λύσης και δεν αναβαθμίζεται έμμεσα το κατοχικό καθεστώς.
Πώς συνδέεται το Κυπριακό με τα ελληνοτουρκικά
Η επιμονή στα δύο κράτη δεν αποτελεί απομονωμένη τουρκική επιλογή. Εντάσσεται στη συνολικότερη στρατηγική της Άγκυρας στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Η ίδια αντίληψη που αμφισβητεί την ενιαία κυριαρχία της Κυπριακής Δημοκρατίας εμφανίζεται και στις τουρκικές διεκδικήσεις για θαλάσσιες ζώνες, ενεργειακούς πόρους, αποστρατιωτικοποίηση ελληνικών νησιών και περιορισμό των δικαιωμάτων τους.
Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών έχει συνδέσει δημόσια την υποστήριξη της «κυριαρχικής ισότητας» των Τουρκοκυπρίων με την προάσπιση των τουρκικών συμφερόντων στο Αιγαίο και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Οι στρατηγικοί αναλυτές εκτιμούν ότι η Άγκυρα μπορεί να αξιοποιεί το Κυπριακό ως διαπραγματευτικό χαρτί στις σχέσεις της με την Αθήνα και τις Βρυξέλλες. Ενδεχόμενες παραχωρήσεις σε άλλα πεδία δεν σημαίνουν απαραίτητα υποχώρηση από τον στόχο της διχοτόμησης.
Τι φοβούνται Αθήνα και Λευκωσία
Ο μεγαλύτερος φόβος είναι η σταδιακή κανονικοποίηση της λύσης δύο κρατών. Όσο περνούν τα χρόνια χωρίς διαπραγμάτευση, τόσο ενισχύεται το επιχείρημα της Τουρκίας ότι η υφιστάμενη διαίρεση αποτελεί μη αναστρέψιμη «πραγματικότητα».
Αθήνα και Λευκωσία επιδιώκουν να αποτρέψουν οποιαδήποτε διεθνή αναβάθμιση των Κατεχομένων και να διατηρήσουν σαφή τη θέση ότι η Κυπριακή Δημοκρατία είναι το μόνο αναγνωρισμένο κράτος στο νησί.
Η Κυπριακή Δημοκρατία καλείται ταυτόχρονα να ενισχύσει τις διεθνείς συμμαχίες της, να αξιοποιήσει την ευρωπαϊκή της ιδιότητα και να επιμείνει σε μία λύση συμβατή με το διεθνές και ευρωπαϊκό δίκαιο.
Η επόμενη άτυπη διάσκεψη θα δείξει αν υπάρχει δυνατότητα έστω περιορισμένης προσέγγισης. Με την Τουρκία, όμως, να επιμένει στα δύο κράτη και τον ΟΗΕ να παραμένει προσηλωμένος στο υφιστάμενο πλαίσιο, η απόσταση μεταξύ των δύο πλευρών εξακολουθεί να είναι τεράστια.
