Μέση Ανατολή: Πώς η παράκαμψη του Κογκρέσου και η ναυτική πίεση στα Στενά του Ορμούζ αναζωπυρώνουν την πολυμέτωπη κρίση με την Τεχεράνη.
Του Γιάννη Παπανικολάου
Η Επίσημη Ενημέρωση και το Νέο Χρονικό Όριο των 60 Ημερών
Σε μια κίνηση που επανακαθορίζει τις ισορροπίες ισχύος στη Μέση Ανατολή, ο Αμερικανός Πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ γνωστοποίησε και επίσημα στο νομοθετικό σώμα την εκ νέου εμπλοκή των Ηνωμένων Πολιτειών σε ενεργή στρατιωτική αντιπαράθεση με το Ιράν. Η κίνηση αυτή, η οποία πραγματοποιήθηκε κατά τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου, δεν αποτελεί απλώς μια τυπική ενημέρωση, αλλά εξασφαλίζει στην κυβέρνησή του ένα κρίσιμο χρονικό παράθυρο 60 ημερών. Μέσα σε αυτό το διάστημα, ο Λευκός Οίκος διατηρεί το δικαίωμα να διεξάγει στρατιωτικές επιχειρήσεις στην ευρύτερη περιοχή, χωρίς να απαιτείται η προηγούμενη έγκριση ή εξουσιοδότηση από το Κογκρέσο των ΗΠΑ, γεγονός που προκαλεί έντονες αντιδράσεις στους κόλπους των νομοθετών.
Η σχετική επιστολή, με ημερομηνία 10 Ιουλίου, υπογραμμίζει τη νομική και επιχειρησιακή βάση των πρόσφατων επιθέσεων. Σύμφωνα με δημοσιεύματα του αμερικανικού Τύπου, ο Τραμπ ισχυρίστηκε ότι τα πλήγματα που ξεκίνησαν στις 7 Ιουλίου εντάσσονται στο πλαίσιο των συνταγματικών του καθηκόντων για την προστασία των Αμερικανών πολιτών και των εθνικών συμφερόντων των Ηνωμένων Πολιτειών, τόσο εντός όσο και εκτός των συνόρων. Η ρητορική αυτή αποσκοπεί στο να παρουσιάσει τις επιθετικές ενέργειες ως αμυντικά μέτρα ζωτικής σημασίας.
Η Μάχη για τα Στενά του Ορμούζ και το Πολιτικό Ρίσκο
Η τρέχουσα κλιμάκωση αποτελεί τη συνέχεια μιας παρατεταμένης σύγκρουσης που μετρά ήδη τεσσερισήμισι μήνες. Παρά τις αρχικές προσδοκίες, η εξεύρεση μιας διπλωματικής διεξόδου αποδεικνύεται εξαιρετικά περίπλοκη για τον Αμερικανό πρόεδρο. Στο επίκεντρο της γεωπολιτικής διαμάχης βρίσκεται ο έλεγχος στα Στενά του Ορμούζ, ένα από τα πιο νευραλγικά θαλάσσια περάσματα για τη διακίνηση του παγκόσμιου πετρελαίου και του φυσικού αερίου. Η αδυναμία επίτευξης μιας βιώσιμης συμφωνίας με την Τεχεράνη έχει προκαλέσει την έντονη δυσαρέσκεια του Τραμπ, την ίδια ώρα που οι Ρεπουμπλικάνοι εκφράζουν σοβαρές ανησυχίες. Ο φόβος τους εστιάζεται στο ενδεχόμενο να υποστούν βαρύ πολιτικό κόστος λόγω της εκτίναξης των τιμών των καυσίμων, καθώς πλησιάζουν οι κρίσιμες ενδιάμεσες εκλογές.
Κλιμάκωση Πιέσεων: Ναυτικός Αποκλεισμός και Έλεγχος Διέλευσης
Θέλοντας να εξαναγκάσει το Ιράν σε υποχώρηση, ο Αμερικανός πρόεδρος αποφάσισε να σκληρύνει περαιτέρω τη στάση του. Ανακοίνωσε την επιβολή ενός νέου ναυτικού αποκλεισμού στα ιρανικά λιμάνια, ο οποίος προγραμματίζεται να τεθεί σε πλήρη ισχύ από το βράδυ της Τρίτης. Παράλληλα, οι Ηνωμένες Πολιτείες σκοπεύουν να αναλάβουν τον έλεγχο της ναυσιπλοΐας στα Στενά, επιβάλλοντας τέλη διέλευσης σε όλα τα εμπορικά πλοία που χρησιμοποιούν τη συγκεκριμένη δίοδο, μια κίνηση που αναμένεται να προκαλέσει νέο γύρο εντάσεων με τη διεθνή κοινότητα.
Αυτή η εξέλιξη έρχεται σε συνέχεια των δηλώσεων του Τραμπ κατά τη διάρκεια της Συνόδου του ΝΑΤΟ στην Άγκυρα, όπου ανακοίνωσε το οριστικό τέλος της δίμηνης εκεχειρίας. Η κατάπαυση του πυρός, που είχε συμφωνηθεί τον περασμένο Απρίλιο, χαρακτηριζόταν εξαρχής από ακραία αστάθεια, με συνεχή πλήγματα και από τις δύο πλευρές. Αν και το Υπουργείο Άμυνας των ΗΠΑ επέμενε για καιρό ότι η Ουάσιγκτον επιθυμούσε να δώσει χρόνο στη διπλωματία αποφεύγοντας έναν γενικευμένο πόλεμο, η πραγματικότητα στα πεδία των μαχών διέψευσε γρήγορα τις προσδοκίες.
Μπαράζ Επιθέσεων από την Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ
Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία που έδωσε στη δημοσιότητα η Κεντρική Διοίκηση των ΗΠΑ (CENTCOM), οι αμερικανικές δυνάμεις πραγματοποίησαν στοχευμένα πλήγματα εναντίον περισσότερων από 300 στρατιωτικών υποδομών του Ιράν κατά τη διάρκεια της προηγούμενης εβδομάδας. Οι επιθέσεις αυτές παρουσιάστηκαν ως άμεση απάντηση στις προκλητικές ενέργειες της Τεχεράνης στην περιοχή των Στενών.
Οι επιχειρήσεις συνεχίστηκαν με αμείωτη ένταση και τη Δευτέρα, με νέες αεροπορικές επιδρομές. Σε επίσημη τοποθέτησή της, η CENTCOM ξεκαθάρισε ότι οι επιθέσεις διεξάγονται υπό τις άμεσες οδηγίες του Προέδρου και έχουν ως στόχο τη συστηματική αποδυνάμωση των επιχειρησιακών δυνατοτήτων των ιρανικών δυνάμεων, ώστε να προστατευθεί η ελεύθερη ναυσιπλοΐα και οι ζωές των αμάχων από τις ασύμμετρες απειλές.
Το Νομικό Παραθυράκι της Εκεχειρίας και η Αντίδραση του Κογκρέσου
Το πολιτικό και νομικό θρίλερ στην Ουάσιγκτον περιπλέκεται από τον τρόπο που η κυβέρνηση χειρίστηκε το ζήτημα της εκεχειρίας του Απριλίου. Τον Μάιο, ο Τραμπ είχε ισχυριστεί ότι οι εχθροπραξίες που ξεκίνησαν τον Φεβρουάριο είχαν «τερματιστεί» λόγω της ανακωχής. Με αυτή την ερμηνεία, η κυβέρνηση υποστήριξε ότι η προθεσμία των 60 ημερών που ορίζει ο Νόμος περί Πολεμικών Εξουσιών (War Powers Act) μηδενίστηκε, επιτρέποντάς της να ξεκινήσει εκ νέου τον χρόνο σε περίπτωση νέας σύγκρουσης.
Ωστόσο, αυτή η προσέγγιση συνάντησε σφοδρή κριτική από την αντιπολίτευση και νομικούς κύκλους στο Καπιτώλιο. Οι επικριτές της κυβέρνησης τόνισαν ότι ο ισχυρισμός αυτός αποτελεί σκόπιμη παραποίηση του πνεύματος του νόμου, καθώς το αμερικανικό ναυτικό δεν σταμάτησε ποτέ να ασκεί ασφυκτική πίεση και να επιβάλλει de facto αποκλεισμό στο Ιράν, ακόμη και κατά τη διάρκεια της θεωρητικής κατάπαυσης του πυρός.
Η Συμβολική Ανταρσία στη Γερουσία και τη Βουλή
Η δυσαρέσκεια για τους χειρισμούς του Λευκού Οίκου αποτυπώθηκε έντονα στο Κογκρέσο τον περασμένο μήνα, όταν η Γερουσία υπερψήφισε ένα ψήφισμα για τον άμεσο τερματισμό των πολεμικών επιχειρήσεων. Παρά τον κυρίως συμβολικό του χαρακτήρα, το αποτέλεσμα (50-48) αποτέλεσε ηχηρό πολιτικό πλήγμα για τον Τραμπ, αποκαλύπτοντας ρωγμές στη στήριξη των ίδιων των Ρεπουμπλικάνων.
Τέσσερις Ρεπουμπλικάνοι γερουσιαστές συντάχθηκαν με τους Δημοκρατικούς, απαιτώντας την έγκριση του νομοθετικού σώματος για οποιαδήποτε πολεμική εμπλοκή. Η απουσία δύο βασικών Ρεπουμπλικάνων γερουσιαστών διευκόλυνε την υπερψήφιση του μέτρου, το οποίο ακολούθησε μια παρόμοια απόφαση της Βουλής των Αντιπροσώπων (215-208).
Παρ’ όλα αυτά, η νομική ισχύς αυτών των ψηφισμάτων παραμένει περιορισμένη. Τα κοινά ψηφίσματα δεν απαιτούν την υπογραφή του προέδρου για να τεθούν σε ισχύ, ενώ οποιοδήποτε δεσμευτικό νομοσχέδιο θα αντιμετώπιζε το προεδρικό βέτο. Στην επιστολή του, ο Τραμπ κατέστησε σαφές ότι οι αμερικανικές δυνάμεις είναι πανέτοιμες για περαιτέρω δράση, διαμηνύοντας ότι δεν θα επιτρέψει στο Ιράν να αποτελεί απειλή για την ασφάλεια των ΗΠΑ και των συμμάχων τους.
