Κοζάνη: Με την κατεδάφιση και απομάκρυνση των γιγαντιαίων καδοφόρων εκσκαφέων στα λιγνιτωρυχεία της Δυτικής Μακεδονίας, κλείνει οριστικά ένα από τα σημαντικότερα κεφάλαια της μεταπολεμικής βιομηχανικής ιστορίας της χώρας.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου – ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
Η εικόνα των τεράστιων μηχανημάτων που για δεκαετίες εξόρυσσαν τον λεγόμενο «καφέ χρυσό» της Ελλάδας προκάλεσε έντονες αντιδράσεις σε κατοίκους, εργαζόμενους και φορείς της περιοχής, οι οποίοι εκφράζουν φόβους ότι η χώρα απομακρύνεται οριστικά από έναν στρατηγικό ενεργειακό πόρο.
Σύμφωνα με στοιχεία της ΔΕΗ, η Δυτική Μακεδονία υπήρξε επί πολλές δεκαετίες η ενεργειακή καρδιά της Ελλάδας, τροφοδοτώντας με ηλεκτρική ενέργεια νοικοκυριά, επιχειρήσεις και βιομηχανίες. Από τη δεκαετία του 1950 έως και τις αρχές του 21ου αιώνα, ο λιγνίτης αποτέλεσε το βασικό καύσιμο πάνω στο οποίο στηρίχθηκε η ανάπτυξη του ελληνικού ηλεκτρικού συστήματος.
Η ιστορία του «καφέ χρυσού»
Ο λιγνίτης δεν ήταν απλώς ένα ορυκτό καύσιμο. Για πολλές γενιές αποτέλεσε τη βάση της οικονομικής ανάπτυξης της χώρας. Με τον φθηνό ηλεκτρισμό που παρήγαγαν οι λιγνιτικές μονάδες, επεκτάθηκε ο εξηλεκτρισμός στην ύπαιθρο, αναπτύχθηκε η βιομηχανία και ενισχύθηκε η ενεργειακή αυτάρκεια της Ελλάδας.
Η Πτολεμαΐδα, η Κοζάνη, η Φλώρινα και η Μεγαλόπολη μετατράπηκαν σε κέντρα παραγωγής ενέργειας, δημιουργώντας χιλιάδες θέσεις εργασίας και στηρίζοντας επί δεκαετίες την τοπική οικονομία.
Ωστόσο, η ευρωπαϊκή στρατηγική για τη μείωση των εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και η μετάβαση προς καθαρότερες μορφές ενέργειας οδήγησαν σταδιακά στη συρρίκνωση της λιγνιτικής δραστηριότητας.
Οι ανησυχίες των κατοίκων
Η απολιγνιτοποίηση εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο έντονου διαλόγου. Πολλοί κάτοικοι της Δυτικής Μακεδονίας θεωρούν ότι η μετάβαση πραγματοποιήθηκε με ταχύτερους ρυθμούς από αυτούς που μπορούσε να αντέξει η τοπική οικονομία.
Επιχειρηματίες, εργαζόμενοι και αυτοδιοικητικοί φορείς επισημαίνουν ότι οι νέες επενδύσεις δεν έχουν ακόμη αντικαταστήσει πλήρως τις θέσεις εργασίας που χάθηκαν από την υποχώρηση της λιγνιτικής δραστηριότητας.
Παράλληλα, εκφράζονται προβληματισμοί για την ενεργειακή εξάρτηση της χώρας από εισαγόμενα καύσιμα και τις διακυμάνσεις των διεθνών αγορών.
Δείτε αυτή τη δημοσίευση στο Instagram.
Τι λένε οι επιστήμονες
Ο ακαδημαϊκός και καθηγητής Ενεργειακής Πολιτικής κ. Κωνσταντίνος Καρτάλης έχει επανειλημμένα τονίσει ότι η ενεργειακή μετάβαση πρέπει να συνδυάζεται με κοινωνική συνοχή και προστασία των τοπικών κοινωνιών.
Από την πλευρά του, ο καθηγητής Περιβάλλοντος κ. Ευθύμιος Λέκκας έχει υπογραμμίσει σε δημόσιες παρεμβάσεις του ότι κάθε μεγάλη αλλαγή στην παραγωγική δομή μιας περιοχής απαιτεί μακροπρόθεσμο σχεδιασμό ώστε να αποφευχθούν κοινωνικές και οικονομικές ανισορροπίες.
Αντίστοιχα, στο εξωτερικό, ο Αμερικανός οικονομολόγος και καθηγητής του Πανεπιστημίου Κολούμπια Jeffrey Sachs έχει επισημάνει ότι οι ενεργειακές μεταβάσεις οφείλουν να λαμβάνουν υπόψη την ενεργειακή ασφάλεια των κρατών.
Παρόμοιες θέσεις έχει διατυπώσει και ο Βρετανός ενεργειακός αναλυτής Dieter Helm, ο οποίος έχει προειδοποιήσει ότι η υπερβολικά γρήγορη εγκατάλειψη παραδοσιακών ενεργειακών πηγών χωρίς επαρκείς εναλλακτικές μπορεί να δημιουργήσει κινδύνους για την οικονομία και την επάρκεια ηλεκτρικής ενέργειας.
Το μεγάλο στοίχημα της επόμενης ημέρας
Η ελληνική Πολιτεία και η Μετάβαση Α.Ε. – Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση υποστηρίζουν ότι η επόμενη φάση θα βασιστεί σε νέες επενδύσεις, τεχνολογίες καθαρής ενέργειας, βιομηχανικά πάρκα και σύγχρονες θέσεις εργασίας.
Παρά τα σχέδια αυτά, η συζήτηση για τον λιγνίτη παραμένει ανοικτή. Για πολλούς κατοίκους της Δυτικής Μακεδονίας, οι γιγαντιαίοι εκσκαφείς δεν ήταν απλώς μηχανήματα. Ήταν σύμβολα μιας εποχής που έδωσε εργασία, ανάπτυξη και ενεργειακή αυτονομία στη χώρα.
Το αν η νέα ενεργειακή εποχή θα καταφέρει να καλύψει το κενό που αφήνει πίσω της η λιγνιτική Ελλάδα είναι ένα ερώτημα που θα απαντηθεί τα επόμενα χρόνια. Μέχρι τότε, οι εικόνες από τα ορυχεία της Κοζάνης θα συνεχίσουν να τροφοδοτούν τη δημόσια συζήτηση για το μέλλον της ενέργειας, της περιφέρειας και της εθνικής οικονομίας.
