Τουρκία : Μια νέα συζήτηση έχει ανοίξει τις τελευταίες ημέρες γύρω από τις προσπάθειες της Τουρκίας να συνδέσει τη σύγχρονη τουρκική ταυτότητα με πολιτισμούς και ιστορικές προσωπικότητες που προηγήθηκαν κατά πολλούς αιώνες της εμφάνισης των τουρκικών φύλων στη Μικρά Ασία.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου – ΒΗΜΑ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ
Αφορμή αποτέλεσε η μεγάλη έκθεση «Τροία και Ρώμη» που φιλοξενείται στην Ιταλία με πρωτοβουλία του τουρκικού Υπουργείου Πολιτισμού και Τουρισμού.
Η έκθεση περιλαμβάνει εκατοντάδες αρχαιολογικά ευρήματα και παρουσιάζεται ως μια προσπάθεια ανάδειξης της πολιτιστικής κληρονομιάς που βρίσκεται σήμερα εντός των συνόρων της Τουρκίας. Ωστόσο, έντονες αντιδράσεις προκάλεσαν αναφορές που επιχειρούν να συνδέσουν τον Όμηρο με την Ανατολία, φθάνοντας ακόμη και σε ισχυρισμούς που παρουσιάζουν τον μεγάλο επικό ποιητή ως πρόσωπο που ανήκει αποκλειστικά στην πολιτιστική κληρονομιά της σύγχρονης Τουρκίας.
Σύμφωνα με Έλληνες ιστορικούς και ειδικούς της αρχαιότητας που μίλησαν στο vimaorthodoxias.gr, η συγκεκριμένη προσέγγιση δεν αφορά απλώς την προβολή αρχαιολογικών χώρων αλλά εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική πολιτιστικής διπλωματίας μέσω της οποίας η Άγκυρα επιχειρεί να συνδέσει το σημερινό τουρκικό κράτος με διαδοχικούς πολιτισμούς που αναπτύχθηκαν στη Μικρά Ασία χιλιάδες χρόνια πριν από την άφιξη των Σελτζούκων και των Οθωμανών.
Η μάχη της ιστορικής κληρονομιάς
Η Τροία αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς τόπους του κόσμου και συνδέεται άμεσα με τα ομηρικά έπη που διαμόρφωσαν τον πυρήνα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας.
Αναλυτές επισημαίνουν ότι η Τουρκία αξιοποιεί το γεγονός πως οι αρχαιολογικοί χώροι βρίσκονται σήμερα εντός της επικράτειάς της προκειμένου να ενισχύσει το αφήγημα περί πολιτιστικής συνέχειας. Ωστόσο, άλλο είναι η γεωγραφική θέση ενός μνημείου και άλλο η ιστορική και πολιτισμική του ταυτότητα.
Η συζήτηση αυτή έχει απασχολήσει επανειλημμένα διεθνείς επιστημονικούς κύκλους, ιδιαίτερα όταν προβάλλονται ισχυρισμοί που ξεπερνούν την αρχαιολογική πραγματικότητα και αγγίζουν την πολιτική αξιοποίηση της ιστορίας.
Οι προηγούμενες αντίστοιχες κινήσεις
Δεν είναι η πρώτη φορά που η Τουρκία προκαλεί αντιδράσεις με παρόμοιες προσεγγίσεις.
Κατά το παρελθόν έχουν υπάρξει αναφορές που παρουσίαζαν ως τμήμα της τουρκικής ιστορικής κληρονομιάς προσωπικότητες και πολιτισμούς οι οποίοι ανήκουν σε διαφορετικά ιστορικά και εθνολογικά πλαίσια.
Παράλληλα, η πολιτιστική προβολή της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας χρησιμοποιείται συχνά ως εργαλείο ενίσχυσης της περιφερειακής επιρροής της Άγκυρας στα Βαλκάνια, στη Μέση Ανατολή και στην Ανατολική Μεσόγειο.
Οι τελευταίες ελληνοτουρκικές εντάσεις
Η συζήτηση για τον Όμηρο και την Τροία έρχεται σε μια περίοδο όπου οι ελληνοτουρκικές σχέσεις εξακολουθούν να χαρακτηρίζονται από σύνθετες ισορροπίες.
Παρά τη διατήρηση διαύλων επικοινωνίας μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας, εξακολουθούν να υπάρχουν σοβαρές διαφωνίες σε ζητήματα που αφορούν το Αιγαίο, την Ανατολική Μεσόγειο, τις θαλάσσιες ζώνες και το Κυπριακό.
Η ελληνική πλευρά επαναλαμβάνει σταθερά ότι η μοναδική διαφορά που αναγνωρίζει είναι η οριοθέτηση υφαλοκρηπίδας και ΑΟΖ, με βάση το Διεθνές Δίκαιο και τις προβλέψεις της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Την ίδια στιγμή, η Άγκυρα συνεχίζει να προβάλλει θέσεις που συχνά προκαλούν αντιδράσεις στην Αθήνα, είτε πρόκειται για ζητήματα θαλάσσιας δικαιοδοσίας είτε για ευρύτερες γεωπολιτικές διεκδικήσεις στην περιοχή.
Η σημασία της πολιτιστικής διπλωματίας
Διεθνείς αναλυτές επισημαίνουν ότι οι πολιτιστικές πρωτοβουλίες δεν είναι ποτέ αποκομμένες από τη γεωπολιτική πραγματικότητα.
Η προβολή της Τροίας, του Ομήρου και άλλων ιστορικών συμβόλων λειτουργεί ως εργαλείο ενίσχυσης της διεθνούς εικόνας μιας χώρας και ως μέσο άσκησης ήπιας ισχύος.
Για την Ελλάδα, η προστασία και η ανάδειξη της πολιτιστικής της κληρονομιάς αποτελεί διαχρονικά βασικό στοιχείο της εξωτερικής πολιτικής και της διεθνούς παρουσίας της.
Γιατί η υπόθεση προκαλεί αντιδράσεις
Πέρα από το ακαδημαϊκό ενδιαφέρον, η συγκεκριμένη συζήτηση αγγίζει ζητήματα ταυτότητας, ιστορικής μνήμης και πολιτιστικής κληρονομιάς.
Γι’ αυτό και κάθε προσπάθεια αναδιατύπωσης ιστορικών γεγονότων προκαλεί έντονες αντιδράσεις, ιδιαίτερα όταν αφορά πρόσωπα και έργα που θεωρούνται θεμελιώδη στοιχεία του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού.
Η υπόθεση του Ομήρου και της Τροίας δείχνει ότι η ιστορία εξακολουθεί να αποτελεί πεδίο πολιτικών και πολιτιστικών αντιπαραθέσεων, με τη μάχη των συμβόλων να παραμένει εξίσου σημαντική με τις γεωπολιτικές εξελίξεις της εποχής μας.
