ΛΒ’ Παύλεια: Με επιτυχία η Ημερίδα με θέμα «Εξομολόγηση: το Βάπτισμα των δακρύων»

Ι.Μ.ΒΕΡΟΙΑΣ: Την Τρίτη 9 Ιουνίου στην αίθουσα «Μητροπολίτης Σταυροπηγίου Αλέξανδρος» στην Ιερά Μονή Παναγίας Δοβρά Βεροίας πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο των «ΛΒ’ Παυλείων» η Ημερίδα των πνευματικών με θέμα: «Εξομολόγηση: το Βάπτισμα των δακρύων».

Την ημερίδα προλόγισε και παρουσίασε ο Γενικός Αρχιερατικός Επίτροπος της Ιεράς Μητροπόλεως Αρχιμ. Αρσένιος Χαλδαιόπουλος και συμμετείχαν κληρικοί που διακονούν με την άδεια και την ευλογία του Μητροπολίτου Βεροίας κ. Παντελεήμονος το μυστήριο της Εξομολογήσεως, καθώς και νέοι Ιερείς που χειροτονήθηκαν τα τελευταία έτη.

Πρώτος ομιλητής ήταν ο Κοσμήτορας της Θεολογικής Σχολής του Α.Π.Θ. Πρωτοπρ. Αθανάσιος Γκίκας, ο οποίος ανέπτυξε το θέμα: «Η επιείκεια ως πατερική ποιμαντική πρακτική», ενώ δεύτερος ομιλητής ήταν ο Ομότιμος Καθηγητής της Θεολογικής Σχολής του Α.Π.Θ. Πρωτοπρ. Βασίλειος Καλλιακμάνης, ο οποίος μίλησε με θέμα: «Η μετάνοια ως δεύτερο Βάπτισμα και η εκκλησιολογική διάσταση της».

Στον χαιρετισμό του ο Μητροπολίτης Βεροίας, Ναούσης και Καμπανίας κ. Παντελεήμων, ανέφερε χαρακτηριστικά:

Την περασμένη εβδομάδα συνα­ντη­­θήκαμε στην Ημερίδα για τους ιερείς την οποία διοργάνωσε, όπως κάθε χρόνο στο πλαίσιο των Παυ­λείων, η Ιερά μας Μητρόπολη. Σήμερα έχουμε τη χαρά να συνα­ντώμεθα σε έναν πιό στενό, θα έλεγα, κύκλο, αυτόν της επίσης κα­θιερωμένης από πολλών ετών Ημε­ρίδος των πνευματικών της Ιεράς μας Μη­τρο­­πό­λεως.

Σας καλωσορίζω, λοιπόν, και εγώ όλους με πολλή αγάπη, και ιδιαι­τέρως καλωσορίζω και ευχαριστώ από καρδίας τους εκλεκτούς προσ­κε­κλημένους ομιλητές μας, δύο διακεκριμένους κληρικούς και πα­νε­πιστημιακούς διδασκάλους, τους οποίους γνωρίζω από πολλών ετών: τον αιδεσιμολογιώτατο πρω­το­πρεσβύτερο π. Βασίλειο Καλ­λιακμάνη, ομότιμο καθηγητή της Θεολογικής Σχολής του Αρι­στοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσα­λονίκης, και τον αιδεσιμο­λογιώ­τατο πρωτοπρεσβύτερο π. Αθα­νάσιο Γκίκα, καθηγητή επίσης της Θεολογικής Σχολής του Αριστο­τελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλο­νί­κης και Κοσμήτορά της.

Τους ευχαριστώ θερμά για την πρόθυμη ανταπόκριση και την παρουσία τους αλλά και για όσα θα μας πούν τόσο με βάση τις επιστη­μονικές τους γνώσεις όσο και από την πολυετή εμπειρία τους στη δια­κονία του ιερού μυστηρίου της μετανοίας.

Αν η ιερωσύνη είναι, όπως λέγει ο άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος, «τέχνη τεχνών και επιστήμη επι­στημών», είναι ακόμη υψηλότερη και δυσκολότερη τέχνη και επιστή­μη η διακονία του μυστηρίου της ιεράς Εξομολογήσεως και το έργο του πνευματικού. Γι᾽ αυτό και πα­ρό­τι ο Κύριός μας έδωσε χωρίς καμία προϋπόθεση η διάκριση στους μαθητές του τη χάρη της αφέσεως των αμαρτιών των αν­θρώ­πων, λέγοντας «λάβετε πνεύ­μα άγιον, αν τινων αφείτε τας αμαρτίας αφίενται αυτοίς, αν τινων κρατείτε κεκράτηνται», η Εκκλησία μας έχει ορίσει για ποι­μαντικούς λόγους να δίδεται η δυ­νατότητα της διακονίας του ιερού μυστηρίου της Εξομολογήσεως στους ιερείς με ιδιαίτερη ευχή και κατά την κρίση του Επισκόπου. Και αυτό, γιατί, όπως είναι προφα­νές, η ευθύνη της καθοδηγήσεως ενός ανθρώπου μέσα από το μυ­στήριο της ιεράς εξομολογήσεως απαιτεί και εμπειρία και γνώση και είναι μία μεγάλη και σοβαρή ευθύ­νη.

Το θέμα της σημερινής μας Ημε­ρίδας, όπως ήδη γνωρίζετε και ακού­σατε, εντάσσεται στο γενικό­τερο θέμα των ΛΒ´ Παυλείων, που είναι «Ο απόστολος Παύλος και το Βάπτισμα», και είναι «Εξομολόγη­ση: το Βάπτισμα των δακρύων».

Η συσχέτιση της εξομολογήσεως με το βάπτισμα δεν είναι συμπτω­ματική. Είναι διαχρονική, εφόσον το βάπτισμα συνεδέετο εξ αρχής με τη μετάνοια και την εξομολόγηση και επισφράγιζε πάντοτε την άφε­ση των αμαρτιών, που παρείχετο μετά τη μετάνοια και την εξομο­λόγηση.

Πρίν ακόμη από το χριστιανικό βάπτισμα, ο άγιος Ιωάννης ο Πρό­δρομος επισφράγιζε με τη βάπτιση στον Ιορδάνη την εξομολόγηση των ανθρώπων οι οποίοι εξομο­λογούντο τις αμαρτίες τους.

Το ίδιο συνέβαινε και με το χρι­στιανικό βάπτισμα πρίν από την καθιέρωση του νηπιοβαπτισμού. Οι κατηχούμενοι εξομολογούντο πρίν από το βάπτισμα, και το βάπτι­σμα καθάριζε τις ψυχές τους από όλες τις αμαρτίες που είχαν διαπράξει μέχρι τότε, αφού προη­γείτο μετάνοια.

Το μυστήριο του βαπτίσματος τε­λείται όμως άπαξ, μία φορά στη ζωή του ανθρώπου και δεν μπορεί να επαναληφθεί. Ο άνθρωπος όμως συνεχίζει να αμαρτάνει εξαι­τίας της φυσικής ροπής της αν­θρωπίνης φύσεως προς την αμαρ­τία. Δεν στερείται όμως τη δυνα­τότητα να λάβει την άφεση των αμαρτιών του, εφόσον μετανοήσει, αξιοποιώντας τη χάρη που έδωσε ο Κύριός μας στην Εκκλησία του. Και έτσι η ειλικρινής μετάνοια μέσα στο ιερό μυστήριο της Εξομολο­γήσεως, χαρίζει την άφεση και ανα­νεώνει τη χάρη του μυστηρίου του βαπτίσματος, ενώ τα δάκρυα της μετανοίας αντικαθιστούν το ύδωρ του βαπτίσματος και απο­πλύνουν τον λευκό χιτώνα του βαπτίσματος από τους ρύπους της αμαρτίας.

Η μετάνοια βεβαίως είναι ένα προσωπικό βίωμα, είναι μία δια­δρομή που δεν είναι εύκολη ούτε αυτονόητη, αφενός γιατί ο άνθρω­πος πρέπει να γνωρίζει γιατί πρέ­πει να μετανοεί, αλλά και πως πρέπει να μετανοεί. Ασφαλώς υπάρ­χουν θέματα και αμαρτίες, για τις οποίες δεν χρειάζεται να διευκρινίσει κανείς ότι υπάρχει ανάγκη μετανοίας.

Υπάρχουν όμως πάρα πολλά άλλα θέματα, τα οποία και πρέπει να γνωρίζει κανείς ότι έχει ανάγκη μετανοίας, εάν πέσει σε αυτά, αλλά και πρέπει να μάθει να τα ανα­γνωρίζει μέσα στην ψυχή του, μέσα στην καθημερινότητά του. Και γι᾽ αυτό χρειάζεται καθοδήγηση από τον πνευματικό και μάλιστα από έναν κληρικό που έχει και εμπειρία και γνώση και τον κατάλληλο τρόπο να διαχειρισθεί καταστάσεις και να βοηθήσει τον άνθρωπο που είτε προσέρχεται είτε θέλει να προ­σέλθει στο μυστήριο της ιεράς εξο­μολογήσεως.

Αυτή η βοήθεια και η καθοδήγηση που προσφέρεται μέσα από το μυ­στήριο της ιεράς εξομολογήσεως, προσφερόταν κατά τους πρώτους αιώνες μέσα από την κατήχηση. Διότι, όπως είπα προηγουμένως, αφενός ο άνθρωπος δεν μπορεί να γνωρίζει πάντοτε τι είναι σφάλμα η τι είναι αμαρτία και αφετέρου διότι ο πονηρός, προκειμένου να μην τον αφήσει να μετανοήσει, επιχειρεί συχνά να καλύψει και να δικαιολογήσει γεγονότα και κατα­στάσεις για τα οποία χρειάζεται ο άνθρωπος να μετανοήσει.

Υπάρχει όμως και η άλλη πλευρά του θέματος: πως και πόσο χρειά­ζεται να μετανοήσει ο πιστός.

Η εξομολόγηση είναι το βάπτι­σμα των δακρύων, αλλά πολλές φορές και αυτό παρανοείται η και παρεξηγείται, και ο πνευματικός θα πρέπει να το κατανοήσει και να βοηθήσει τον εξομολογούμενο.

Γιά να αποτελούν τα δάκρυα βά­πτισμα, θα πρέπει να είναι δάκρυα ειλι­κρινούς μετανοίας. Να μην είναι δάκρυα που εκφράζουν απλώς ένα συναίσθημα η μία απο­γοήτευση η μερικές φορές έναν πληγωμένο εγωισμό.

Υπάρχει βέβαια και το αντίστρο­φο. Δεν θα πρέπει η συνειδη­το­ποίη­ση μιάς αμαρτίας, μιάς πτώ­σεως, ενός πάθους να γίνεται αφορ­μή η λόγος πού, αντί να οδη­γήσει τον άνθρωπο στη μετάνοια και στη λύτρωση, τον οδηγεί στην απόγνωση η και στην κατάθλιψη. Αυτό κάποιες φορές μπορεί να συμβεί, είτε γιατί ο άνθρωπος είναι ευαίσθητος η έχει μία τέτοια ροπή είτε γιατί πρόκειται για μία παγίδα του πονηρού, που επιχειρεί να εμπο­δίσει τον άνθρωπο να ζήσει τη χαρά της μετανοίας και της αφέ­σεως, και ακόμη κάποιες φορές από λάθος διαχείριση της πνευμα­τικής αυτής καταστάσεως και της ψυχοσυνθέσεως του εξομολογου­μένου από τον πνευματικό.

Και εδώ έγκειται η μεγάλη ευ­θύνη του ενώπιον και του Θεού και των ανθρώπων. Ο πνευματικός διαχειρίζεται τη χάρη της αφέσεως των αμαρτιών των ανθρώπων προς σωτηρία τους, διότι ο Θεός που την προσφέρει «πάντας αν­θρώ­πους θέλει σωθήναι και εις επί­γνωσιν αληθείας ελθείν».

Πως θα φθάσει όμως ο εξο­μο­λο­γούμενος στη σωτηρία είναι εν μέρει και ευθύνη του πνευματικού, για το πως δηλαδή θα βρεί τον τρόπο να βοηθήσει την κάθε ψυχή.

Ασφαλώς ο Θεός δεν θα αφήσει κανέναν άνθρωπο που προσέρ­χε­ται στο μυστήριο της εξομολογή­σεως με αγαθή διάθεση, με ειλικρι­νείς προθέσεις και κυρίως με μετά­νοια να χαθεί από κάποια λαν­θασμένη η αδέξια συμπεριφορά του πνευματικού. Αυτό όμως δεν απαλλάσσει εμάς από την ευθύνη ούτε από την προσπάθεια που πρέ­πει να καταβάλλουμε για να βοη­θή­σουμε και να στηρίξουμε τον άν­θρωπο που μας εμπιστεύεται την ψυχή του, γιατί δεν θα πρέπει να ξεχνούμε ότι κάθε ψυχή έχει τις δικές της ανάγκες και την ιδιαι­τε­ρότητά της, την οποία δεν μπο­ρούμε να αγνοούμε.

Φυσικά δεν θα πρέπει να θεω­ρούμε ότι η ψυχή θα φθάσει στη σωτηρία μόνο με τις δικές μας συμ­βουλές και τη δική μας καθο­δή­γηση. Η αυτοπεποίθηση που μπο­ρεί να έχουμε για τις ικανότητές μας ως πνευματικοί δεν είναι κα­λός σύμβουλος γι᾽ αυτό το υψηλό έργο που μας έχει εμπιστευθεί ο Χριστός και η Εκκλησία. Χρειά­ζεται και εμείς να προσευχόμεθα και να ζητούμε τη χάρη του Θεού και για να μας βοηθήσει να καθο­δηγήσουμε με τον ενδεδειγμένο τρόπο τον άνθρωπο που έχουμε ενώπιόν μας, αλλά και για να φωτίσει και εκείνον, ώστε να κατανοήσει και να εφαρμόσει με τον καλύτερο τρόπο ό,τι θα του πούμε.

Και καθώς διανύουμε ακόμη την Εβδομάδα του αγίου Λουκά και το μυστήριο της εξομολογήσεως είναι και αυτό ένα ιατρείο, ψυχών βε­βαίως, θα ήθελα να σας υπενθυ­μίσω μόνο αυτό που είπα στην ομιλία μου στην Ημερίδα των ιε­ρέων για την ποιμαντική του αγίου Λουκά σχετικά με το μυστήριο της μετανοίας και της ιεράς εξομο­λο­γήσεως.

Ο άγιος Λουκάς έδινε μεγάλη έμ­φαση σε αυτό και το θεωρούσε ως ένα από τα ιερώτερα και πιό απαι­τητικά έργα του ιερέως. Γι᾽ αυτό και πάντοτε τους συμβούλευε να μην τελούν ποτέ πρόχειρα το μυ­στήριο της εξομολογήσεως. Να μην το θεωρούν μία τυπική διαδικασία, ιδιαιτέρως στις περιόδους πρίν από τις μεγάλες εορτές, στις οποίες προ­σέρχονται άνθρωποι που δεν προσέρχονται ποτέ άλλοτε. Δεν θα πρέπει επ᾽ ουδενί εξαιτίας της κοπώ­σεως η επειδή θεωρούμε ότι οι άνθρωποι αυτοί δεν έρχονται συνειδητοποιημένοι να αντιμετω­πί­σουμε την εξομολόγησή τους απλώς διεκπεραιωτικά. Μπορεί αυτή η μία, η τυχαία φορά να είναι η αφορμή της αλλαγής της ζωής τους προς τον Θεό η της απομα­κρύνσεώς τους από Αυτόν.

Ο άγιος Λουκάς προέτρεπε τους πνευματικούς να μη βιάζονται κατά την εξομολόγηση ούτε να αντιμετωπίζουν το μυστήριο ως μια τυπική υποχρέωση. «Άς μη λυ­πόμαστε ούτε τον χρόνο ούτε τον κόπο. Υπάρχουν άνθρωποι που έρχονται με αληθινό φόβο Θεού και βαθιά μετάνοια.

Έρχονται τραυματισμένοι πνευ­μα­τικά και περιμένουν από τον πνευματικό πατέρα να τους βοη­θήσει, να τους καθοδηγήσει και να θεραπεύσει τις πληγές της ψυχής τους. Με πόση ευγνωμοσύνη ακούν έναν ιερέα που τους μιλά με αγάπη! Και με πόση απογοήτευση φεύγουν, όταν συναντούν ψυχρό­τητα, αδιαφορία η βιασύνη».

Αλλά και πόση απογοήτευση αισθά­νονται, όταν βλέπουν τον πνευματικό να ζει και να συμπε­ριφέρεται με διαφορετικό τρόπο από ό,τι τον ακούν να τους συμ­βουλεύει να ζούν και να αγωνί­ζονται εκείνοι.

Με αυτές τις λίγες σκέψεις και αφού ευχαριστήσω για ακόμη μία φορά τόσο τον π. Βασίλειο όσο και τον π. Αθανάσιο, που θα ακού­σουμε στη συνέχεια, παραχωρώ το βήμα στον πρώτο ομιλητή μας.

Για περισσότερες φωτογραφίες πατήστε τον σύνδεσμο ΕΔΩ