ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ: Στο επίκεντρο ο «κουμπαράς» των ασφαλισμένων-Νέα μεγάλη συζήτηση ανοίγει γύρω από τα αποθεματικά των ασφαλιστικών ταμείων, καθώς οικονομικοί αναλυτές, στελέχη της αγοράς αλλά και συνταξιούχοι εκφράζουν σοβαρές ανησυχίες για τον τρόπο με τον οποίο αξιοποιούνται τα χρήματα των ασφαλισμένων.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης
News: Σύμφωνα με πληροφορίες του vimaorthodoxias.gr, ανώτατα στελέχη του e-ΕΦΚΑ αλλά και του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης παραδέχονται ότι το ασφαλιστικό σύστημα εισέρχεται σε μία ιδιαίτερα κρίσιμη περίοδο, καθώς η πίεση από τη γήρανση του πληθυσμού, οι αυξημένες συνταξιοδοτήσεις και η ανάγκη δημοσιονομικής σταθερότητας δημιουργούν νέα δεδομένα.
Το μεγάλο ερώτημα που επανέρχεται δυναμικά είναι πού βρίσκονται σήμερα τα σχεδόν 22 δισ. ευρώ του ΑΚΑΓΕ, δηλαδή του αποθεματικού που δημιουργήθηκε ως «κουμπαράς» για τη στήριξη των επόμενων γενεών συνταξιούχων.
Παράλληλα, νέα ερωτήματα προκύπτουν και για τα αποθεματικά του πρώην Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας, τα οποία ξεπερνούν τα 2 δισ. ευρώ.
Τα αποθεματικά μετατράπηκαν σε εσωτερικό δανεισμό
Τα τελευταία χρόνια, τα διαθέσιμα των ασφαλιστικών οργανισμών και πολλών φορέων του Δημοσίου συγκεντρώθηκαν στην Τράπεζα της Ελλάδος μέσω του συστήματος των repos.
Πρακτικά, όπως εξηγούν οικονομικοί παράγοντες, το κράτος δανείζεται βραχυχρόνια τα χρήματα των ασφαλιστικών ταμείων και άλλων φορέων για να καλύπτει ταμειακές ανάγκες και να αποπληρώνει μέρος του εξωτερικού χρέους.
Το μοντέλο αυτό παρουσιάστηκε ως ασφαλής μηχανισμός διαχείρισης των διαθεσίμων, ωστόσο πλέον πληθαίνουν οι φωνές που προειδοποιούν ότι το ελληνικό Δημόσιο εξαρτάται όλο και περισσότερο από τα αποθεματικά των ασφαλισμένων.
Ο πρώην πρύτανης του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών Κωνσταντίνος Γάτσιος έκανε λόγο για υπερδιπλασιασμό του ενδοκυβερνητικού δανεισμού μέσα στην τελευταία εξαετία, με τα repos να πλησιάζουν πλέον το 25% του ΑΕΠ.
Ο φόβος νέας οικονομικής αναταραχής
Ο βασικός φόβος οικονομολόγων και ειδικών της αγοράς είναι τι θα συμβεί εάν στο μέλλον υπάρξει νέα διεθνής οικονομική κρίση ή σοβαρή αναταραχή στις αγορές ομολόγων.
Σε ένα τέτοιο σενάριο, το Δημόσιο θα δυσκολευτεί να δανειστεί από το εξωτερικό και τότε τα αποθεματικά ασφαλιστικών οργανισμών ενδέχεται να βρεθούν σε πολύ πιο δύσκολη θέση.
Ορισμένοι οικονομικοί κύκλοι δεν αποκλείουν ακόμη και το ενδεχόμενο νέων πιέσεων στο ασφαλιστικό σύστημα, ιδιαίτερα εάν επιβραδυνθεί η ανάπτυξη της οικονομίας ή αυξηθεί ξανά το κόστος δανεισμού της χώρας.
Οι μνήμες από την περίοδο 2010-2015 παραμένουν ακόμη νωπές για εκατομμύρια συνταξιούχους, καθώς εκείνη την εποχή οι μειώσεις σε κύριες και επικουρικές συντάξεις έφτασαν σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και το 45%.
Οι κρατήσεις ΕΑΣ και η πίεση στους συνταξιούχους
Μεγάλο μέρος του ΑΚΑΓΕ σχηματίζεται μέσω των κρατήσεων της Εισφοράς Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ), που επιβάλλεται σε κύριες και επικουρικές συντάξεις άνω συγκεκριμένων ορίων.
Σύμφωνα με οικονομικά στοιχεία, εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ παρακρατούνται κάθε χρόνο από τους συνταξιούχους, οι οποίοι βλέπουν παράλληλα την αγοραστική δύναμη των αποδοχών τους να μειώνεται συνεχώς λόγω ακρίβειας και πληθωρισμού.
Ιδιαίτερα οι επικουρικές συντάξεις παραμένουν ουσιαστικά «παγωμένες», γεγονός που προκαλεί έντονες αντιδράσεις από ενώσεις συνταξιούχων και εργατικά σωματεία.
Αναδρομικά και εκκρεμείς επανυπολογισμοί
Την ίδια στιγμή, δεκάδες χιλιάδες συνταξιούχοι εξακολουθούν να περιμένουν επανυπολογισμούς και αναδρομικά από λάθη στις συντάξεις τους.
Σύμφωνα με στοιχεία που δημοσιεύθηκαν πρόσφατα, ο ΕΦΚΑ διατηρεί περισσότερους από 40.000 εκκρεμείς φακέλους επανυπολογισμού, ενώ σε αρκετές περιπτώσεις τα ποσά που δικαιούνται οι συνταξιούχοι ξεπερνούν ακόμη και τα 12.474 ευρώ.
Τα περισσότερα προβλήματα εντοπίζονται στους χρόνους ασφάλισης, καθώς πολλοί ασφαλισμένοι εμφανίζονται με ελλιπή στοιχεία στο σύστημα «ΑΤΛΑΣ», γεγονός που οδηγεί σε λανθασμένες συνταξιοδοτικές αποφάσεις.
Σύμφωνα με τα ίδια στοιχεία, συνταξιούχος με 38 χρόνια ασφάλισης και συντάξιμο μισθό 2.350 ευρώ μπορεί να λάβει αύξηση 162 ευρώ μηνιαίως και αναδρομικά άνω των 12.000 ευρώ από επανυπολογισμό.
Το «Σπίτι 2» και τα αδρανή κεφάλαια του πρώην ΟΕΚ
Ιδιαίτερο προβληματισμό προκαλεί και η αξιοποίηση των αποθεματικών του πρώην Οργανισμού Εργατικής Κατοικίας.
Από τα διαθέσιμα που ξεπερνούσαν τα 2 δισ. ευρώ, μόνο μέρος τους αξιοποιήθηκε για το πρόγραμμα «Σπίτι 2», το οποίο χρηματοδοτήθηκε παράλληλα και από το Ταμείο Ανάκαμψης.
Ωστόσο, σύμφωνα με στελέχη της αγοράς ακινήτων, η απορρόφηση του προγράμματος κινείται χαμηλότερα από τις αρχικές προσδοκίες, ενώ σημαντικά ποσά παραμένουν ουσιαστικά αδρανή.
Την ίδια ώρα, χιλιάδες νέοι εξακολουθούν να αδυνατούν να αποκτήσουν πρόσβαση σε προσιτή κατοικία, λόγω της εκτόξευσης των τιμών των ακινήτων και των ενοικίων.
Η επόμενη ημέρα για το ασφαλιστικό
Στο οικονομικό επιτελείο θεωρούν ότι το ισχύον μοντέλο μπορεί να λειτουργήσει όσο η χώρα διατηρεί δημοσιονομική σταθερότητα και πρόσβαση στις αγορές.
Ωστόσο, οικονομικοί αναλυτές επιμένουν ότι η υπερβολική εξάρτηση από εσωτερικό δανεισμό μέσω αποθεματικών δημιουργεί μακροπρόθεσμους κινδύνους.
Το μόνο βέβαιο είναι ότι η συζήτηση για το μέλλον των συντάξεων και των αποθεματικών επιστρέφει πλέον δυναμικά στο προσκήνιο. Και όσο οι πολίτες βλέπουν τις εισφορές τους να μετατρέπονται σε μηχανισμό χρηματοδότησης του κράτους, τόσο θα μεγαλώνει η αγωνία για την επόμενη ημέρα του ασφαλιστικού συστήματος στην Ελλάδα.
7 αναλυτικά παραδείγματα για αναδρομικά, επανυπολογισμούς και αυξήσεις συντάξεων
Παράδειγμα 1 – Συνταξιούχος με 33 έτη ασφάλισης
Ασφαλισμένος που αποχώρησε το 2017 με 33 χρόνια ασφάλισης και συντάξιμο μισθό 1.330 ευρώ λαμβάνει σήμερα περίπου 919 ευρώ μικτή σύνταξη. Με τον επανυπολογισμό βάσει του νόμου Βρούτση, η σύνταξη αυξάνεται στα 945 ευρώ.
- Μηνιαία αύξηση: 27 ευρώ
- Αναδρομικά από 1/10/2019: 2.079 ευρώ
Το συγκεκριμένο παράδειγμα αφορά χιλιάδες συνταξιούχους που περιμένουν ακόμη διορθώσεις από τον e-ΕΦΚΑ.
Παράδειγμα 2 – Συνταξιούχος με 35 έτη και μεσαίο μισθό
Ασφαλισμένος που βγήκε στη σύνταξη το 2018 με 35 χρόνια ασφάλισης και συντάξιμο μισθό 1.645 ευρώ παίρνει σήμερα περίπου 1.090 ευρώ μικτά.
Με τον επανυπολογισμό:
- Νέα σύνταξη: 1.158 ευρώ
- Αύξηση: 69 ευρώ τον μήνα
- Αναδρομικά: 5.313 ευρώ
Οι περισσότεροι τέτοιοι φάκελοι βρίσκονται ακόμη σε εκκρεμότητα λόγω ελέγχων στους χρόνους ασφάλισης.
Παράδειγμα 3 – Αυξήσεις άνω των 80 ευρώ
Συνταξιούχος με 35 χρόνια ασφάλισης και συντάξιμο μισθό 1.905 ευρώ λαμβάνει σήμερα 1.191 ευρώ μικτά.
Μετά τον επανυπολογισμό:
- Η σύνταξη ανεβαίνει στα 1.271 ευρώ
- Η μηνιαία αύξηση φτάνει τα 80 ευρώ
- Τα αναδρομικά διαμορφώνονται στα 6.160 ευρώ
Σύμφωνα με στελέχη του Υπουργείου Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης, τέτοιες περιπτώσεις εξετάζονται κατά προτεραιότητα λόγω υψηλών διαφορών.
Παράδειγμα 4 – Αναδρομικά άνω των 10.000 ευρώ
Ασφαλισμένος με 38 χρόνια ασφάλισης και συντάξιμο μισθό 1.890 ευρώ λαμβάνει σύνταξη περίπου 1.300 ευρώ μικτά.
Με τον νέο επανυπολογισμό:
- Νέα σύνταξη: 1.431 ευρώ
- Αύξηση: 130 ευρώ μηνιαίως
- Αναδρομικά: 10.010 ευρώ
Πρόκειται για μία από τις πιο χαρακτηριστικές κατηγορίες ασφαλισμένων που επηρεάζονται από τις καθυστερήσεις των επανυπολογισμών.
Παράδειγμα 5 – Αναδρομικά έως 12.474 ευρώ
Συνταξιούχος που αποχώρησε με 38 χρόνια ασφάλισης και συντάξιμο μισθό 2.350 ευρώ λαμβάνει σήμερα περίπου 1.508 ευρώ μικτά.
Με την εφαρμογή των νέων ποσοστών αναπλήρωσης:
- Η σύνταξη ανεβαίνει στα 1.670 ευρώ
- Η αύξηση φτάνει τα 162 ευρώ τον μήνα
- Τα συνολικά αναδρομικά εκτοξεύονται στα 12.474 ευρώ
Η συγκεκριμένη περίπτωση θεωρείται από τις μεγαλύτερες που έχουν εντοπιστεί μέχρι στιγμής.
Παράδειγμα 6 – Λάθος ένσημα και νέα απόφαση
Συνταξιούχος του ιδιωτικού τομέα διαπίστωσε ότι στο σύστημα «ΑΤΛΑΣ» δεν είχαν περαστεί περίπου δύο έτη ασφάλισης.
Μετά από επανέλεγχο και νέα απόφαση:
- Προστέθηκαν επιπλέον ένσημα
- Η σύνταξη αυξήθηκε κατά 58 ευρώ
- Καταβλήθηκαν αναδρομικά σχεδόν 4.500 ευρώ
Το πρόβλημα αυτό παραμένει ιδιαίτερα συχνό, σύμφωνα με στελέχη της ΔΥΠΑ και του ασφαλιστικού μηχανισμού.
Παράδειγμα 7 – Επικουρική σύνταξη και κρατήσεις ΕΑΣ
Συνταξιούχος με κύρια σύνταξη άνω των 1.500 ευρώ και επικουρική 340 ευρώ υφίσταται κρατήσεις ΕΑΣ τόσο στην κύρια όσο και στην επικουρική σύνταξη.
Στην πράξη:
- Χάνει ετησίως εκατοντάδες ευρώ από κρατήσεις
- Η επικουρική δεν αυξάνεται
- Ο πληθωρισμός μειώνει συνεχώς την πραγματική αξία της σύνταξης
Το ζήτημα παρακολουθεί στενά και η Τράπεζα της Ελλάδος, καθώς συνδέεται με τη συνολική εικόνα του ασφαλιστικού συστήματος και των αποθεματικών.
