Εσθονία: Σοβαρές διεθνείς διαστάσεις λαμβάνει το ζήτημα των καταγγελλόμενων διακρίσεων κατά της Ορθόδοξης Εκκλησίας στην Εσθονία, καθώς η υπόθεση εξετάζεται πλέον από τον Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών και συγκεκριμένα από το Γραφείο Ύπατου Αρμοστή Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Η συζήτηση έχει προκαλέσει έντονο προβληματισμό και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, με παρεμβάσεις από νομικούς και εκκλησιαστικούς κύκλους σε Γαλλία, Γερμανία, Ελλάδα και Ηνωμένο Βασίλειο.
Καταγγελίες για παραβίαση θρησκευτικών ελευθεριών
Σύμφωνα με την έκθεση της διεθνούς οργάνωσης «Justice pour Tous Internationale», η οποία ενσωματώθηκε στο υλικό αξιολόγησης του ΟΗΕ, η εσθονική νομοθεσία φέρεται να περιορίζει συστηματικά το δικαίωμα της θρησκευτικής ελευθερίας.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στο άρθρο 235 του Ποινικού Κώδικα, το οποίο, μετά τις τροποποιήσεις του 2019, επεκτείνει την έννοια της «υποστήριξης» ξένων θρησκευτικών φορέων, επιτρέποντας –όπως υποστηρίζεται– ακόμη και την ποινικοποίηση της ταυτότητας πιστών.
Η ασάφεια των διατάξεων αυτών, σύμφωνα με νομικούς κύκλους, δημιουργεί σοβαρά ερωτήματα για τη συμβατότητά τους με διεθνείς συμβάσεις, όπως το Διεθνές Σύμφωνο Αστικών και Πολιτικών Δικαιωμάτων.
Νέος νόμος και ένταση με την Ορθόδοξη Εκκλησία
Η κορύφωση της κρίσης ήρθε με τον νόμο του 2025 περί Εκκλησιών και Ενοριών, ο οποίος απαγορεύει τη διατήρηση «πνευματικών σχέσεων» με θρησκευτικές αρχές του εξωτερικού, εφόσον αυτές θεωρούνται απειλή για την εθνική ασφάλεια.
Η ρύθμιση αυτή, όπως τονίζουν αναλυτές, πλήττει άμεσα την Εσθονική Ορθόδοξη Χριστιανική Εκκλησία, η οποία διατηρεί ιστορικούς δεσμούς με άλλες Ορθόδοξες Εκκλησίες.
Επιπλέον, δίνεται η δυνατότητα στις αρχές να ανακαλούν την καταχώρηση θρησκευτικών κοινοτήτων χωρίς δικαστική απόφαση, γεγονός που εγείρει σοβαρά ζητήματα κράτους δικαίου.
Αναλύσεις από την Ευρώπη – Τι λένε οι ειδικοί
Στο vimaorthodoxias.gr μίλησαν ειδικοί αναλυτές από την Ευρώπη, εκφράζοντας έντονη ανησυχία για την εξέλιξη της κατάστασης.
Ο Γάλλος νομικός και ειδικός σε θέματα ανθρωπίνων δικαιωμάτων, Πιερ Λεμονιέ, τόνισε ότι «η επίκληση της εθνικής ασφάλειας δεν μπορεί να χρησιμοποιείται ως πρόσχημα για τον περιορισμό της θρησκευτικής ελευθερίας».
Από την πλευρά του, ο Γερμανός εκκλησιαστικός αναλυτής δρ. Χανς Μίλερ επεσήμανε ότι «η Ορθοδοξία στην Εσθονία αντιμετωπίζεται ως πολιτικό ζήτημα, ενώ πρόκειται για καθαρά θρησκευτικό δικαίωμα».
Ο Έλληνας θεολόγος καθηγητής Ιωάννης Παπαδόπουλος υπογράμμισε ότι «η αποκοπή μιας Εκκλησίας από το κανονικό της σώμα αποτελεί ευθεία παρέμβαση στην εκκλησιαστική αυτονομία».
Τέλος, ο Βρετανός αναλυτής θρησκευτικών ελευθεριών Τζέιμς Χάρισον δήλωσε ότι «η υπόθεση της Εσθονίας μπορεί να αποτελέσει επικίνδυνο προηγούμενο για ολόκληρη την Ευρώπη».
Στο στόχαστρο και η ρωσόφωνη μειονότητα
Η έκθεση δεν περιορίζεται μόνο στα ζητήματα της Εκκλησίας, αλλά επεκτείνεται και στη μεταχείριση της ρωσόφωνης μειονότητας στην Εσθονία.
Καταγγέλλεται ότι τα μέλη της κοινότητας αυτής υφίστανται διακρίσεις σε πολλούς τομείς, μεταξύ των οποίων και η θρησκευτική έκφραση. Θρησκευτικά ιδρύματα που εξυπηρετούν τη συγκεκριμένη ομάδα φέρονται να έχουν δεχθεί πιέσεις, ενώ έχουν καταγραφεί περιπτώσεις απελάσεων και άρνησης αδειών διαμονής.
Παρέμβαση ΟΗΕ και διεθνής πίεση
Η εξέταση της υπόθεσης από τον ΟΗΕ αναμένεται να ασκήσει πίεση στις εσθονικές αρχές. Οι οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων ζητούν την άμεση αναθεώρηση της νομοθεσίας και την αποκατάσταση της κανονικής λειτουργίας της Εκκλησίας.
Στην έκθεση επισημαίνεται ότι «η προστασία της θρησκευτικής ταυτότητας δεν μπορεί να εξαρτάται από πολιτικές συγκυρίες», ενώ καλείται η κυβέρνηση της Εσθονίας να επανεξετάσει τις πρακτικές της.
Ένα ευρωπαϊκό ζήτημα με βαθύτερες προεκτάσεις
Η υπόθεση της Εσθονίας δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο περιστατικό, αλλά εντάσσεται σε ένα ευρύτερο πλαίσιο εντάσεων που σχετίζονται με τη θρησκευτική ελευθερία στην Ευρώπη.
Οι αναλυτές εκτιμούν ότι η διαχείριση τέτοιων ζητημάτων θα καθορίσει σε μεγάλο βαθμό την εικόνα της Ευρώπης ως χώρου προστασίας των ανθρωπίνων δικαιωμάτων.
Η Ορθόδοξη Εκκλησία, ως ιστορικός θεσμός με βαθιές ρίζες στην ευρωπαϊκή παράδοση, βρίσκεται στο επίκεντρο μιας συζήτησης που ξεπερνά τα εθνικά σύνορα.
Το μήνυμα των αναλυτών
Οι ειδικοί που μίλησαν στο Βήμα Ορθοδοξίας συμφωνούν ότι απαιτείται άμεση παρέμβαση σε διεθνές επίπεδο, προκειμένου να διασφαλιστεί η ισορροπία μεταξύ κρατικής ασφάλειας και θεμελιωδών δικαιωμάτων.
Όπως χαρακτηριστικά σημείωσε ο δρ. Μίλερ, «η Ευρώπη δεν μπορεί να υπερασπίζεται τα ανθρώπινα δικαιώματα διεθνώς και να τα περιορίζει εντός των συνόρων της».
Η εξέλιξη της υπόθεσης αναμένεται με ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς θα αποτελέσει κριτήριο για το κατά πόσο οι ευρωπαϊκές αξίες εφαρμόζονται στην πράξη και όχι μόνο σε επίπεδο διακηρύξεων.
