Ανατολική Μεσόγειος: Η πολεμική κρίση ανάμεσα σε ΗΠΑ, Ισραήλ και Ιράν δεν αλλάζει μόνο τη Μέση Ανατολή. Δημιουργεί ήδη μια νέα πραγματικότητα στην Ανατολική Μεσόγειο, όπου η Ελλάδα και η Κύπρος αποκτούν αναβαθμισμένο ρόλο στο δυτικό σύστημα ασφαλείας, την ώρα που η Τουρκία επιχειρεί να διατηρήσει επιρροή σε ένα πεδίο που γίνεται ολοένα πιο στρατιωτικοποιημένο.
Ρεπορτάζ: Γιώργος Θεοχάρης
Η εικόνα που διαμορφώνεται δείχνει ότι, ακόμη κι αν ο πόλεμος αποκλιμακωθεί μέσα στις επόμενες εβδομάδες, οι νέες ισορροπίες δύσκολα θα επιστρέψουν στο προηγούμενο σημείο.
Στην πράξη, η Ανατολική Μεσόγειος λειτουργεί ήδη ως ενιαίος χώρος άμυνας, ενέργειας και θαλάσσιας ασφάλειας. Μετά το πλήγμα με ιρανικής κατασκευής drone στη βρετανική βάση του Ακρωτηρίου στην Κύπρο στις αρχές Μαρτίου, δυτικές χώρες αύξησαν αισθητά τη στρατιωτική τους παρουσία στην περιοχή. Οι ΗΠΑ έστειλαν το αεροπλανοφόρο USS Gerald R. Ford και συνοδευτικά πλοία, η Βρετανία ενίσχυσε το αποτύπωμά της με αεροσκάφη και αντι-drone μέσα, η Γαλλία ανέπτυξε την ομάδα μάχης του Charles de Gaulle, ενώ και άλλες ευρωπαϊκές χώρες έστειλαν φρεγάτες για την προστασία της Κύπρου και της θαλάσσιας κυκλοφορίας.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, η Ελλάδα επιχείρησε να προβάλλει εικόνα άμεσης επιχειρησιακής ετοιμότητας. Σύμφωνα με το Reuters, η Αθήνα ανέπτυξε δύο φρεγάτες, τέσσερα F-16 στην Κύπρο και συστοιχία Patriot στην Κάρπαθο, κίνηση που ερμηνεύεται ως προσπάθεια να εμφανιστεί η χώρα ως δύναμη σταθερότητας στο τόξο Κύπρος–Δωδεκάνησα–Κρήτη. Η κίνηση αυτή δεν έχει μόνο αμυντική διάσταση. Ενισχύει και το ελληνικό επιχείρημα ότι η Αθήνα είναι πρόθυμη να συμμετάσχει ενεργά σε σχήματα δυτικής ασφάλειας πέρα από τα στενά γεωγραφικά της όρια.
Την ίδια ώρα, η Κύπρος παύει να αντιμετωπίζεται ως παθητικός παρατηρητής. Η ενίσχυση της άμυνάς της από Βρετανία, Γαλλία και Ελλάδα, αλλά και η αυξανόμενη σημασία της ως κόμβου για την ασφάλεια της Ανατολικής Μεσογείου, τη φέρνουν πιο κοντά στον πυρήνα των δυτικών σχεδιασμών. Παράλληλα, η Λευκωσία επενδύει και στην ενεργειακή της αναβάθμιση: το Reuters μετέδωσε ότι η Κύπρος στοχεύει σε εξαγωγές φυσικού αερίου έως το 2028, επιδιώκοντας να συμβάλει στη διαφοροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού της Ευρώπης σε μια περίοδο που ο Περσικός Κόλπος παραμένει ασταθής.
Η Γαλλία εμφανίζεται ως ο πιο σταθερός ευρωπαϊκός παίκτης στην περιοχή. Ο Εμανουέλ Μακρόν έχει ήδη συνδέσει ευθέως την ασφάλεια της Κύπρου με την ευρωπαϊκή ασφάλεια, ενώ το Παρίσι αναπτύσσει ευρύτερη ναυτική παρουσία στη Μεσόγειο, στην Ερυθρά Θάλασσα και δυνητικά γύρω από το Ορμούζ. Η γαλλική στάση ενισχύει και την ελληνογαλλική στρατηγική σχέση, την ώρα που η ΕΕ συζητά αν η επιχείρηση Aspides πρέπει να αποκτήσει ευρύτερο ρόλο για την προστασία της εμπορικής ναυσιπλοΐας. Ωστόσο, η ευρωπαϊκή ενότητα δεν είναι δεδομένη, αφού η Γερμανία έχει εκφράσει σκεπτικισμό για επέκταση της αποστολής έως το Στενό του Ορμούζ.
Η ΤΟΥΡΚΙΑ
Ο «παράγοντας Τουρκία» παραμένει κομβικός. Από τη μία, η Άγκυρα δεν θέλει να φανεί απούσα από μια περιοχή όπου θεωρεί ότι έχει άμεσο στρατηγικό συμφέρον. Από την άλλη, έχει σοβαρούς λόγους να αποφύγει μια βαθύτερη εμπλοκή: η οικονομική της ευαλωτότητα απέναντι στην άνοδο των τιμών ενέργειας, οι ανησυχίες για το κουρδικό και η ανάγκη να κρατήσει ανοιχτούς διαύλους τόσο με τη Δύση όσο και με περιφερειακούς παίκτες.
Παρ’ όλα αυτά, το Reuters ανέφερε ότι η Τουρκία έστειλε έξι F-16 και αντιαεροπορικά συστήματα στην Κύπρο, γεγονός που δείχνει πως δεν σκοπεύει να εγκαταλείψει το πεδίο επιρροής της, έστω κι αν αποφεύγει την πλήρη στοίχιση με τις δυτικές επιχειρήσεις.
ΤΙ ΘΑ ΚΑΝΕΙ Η ΕΛΛΑΔΑ
Για την Αθήνα, αυτή η νέα εξίσωση έχει διπλή όψη. Από τη μία, η Ελλάδα ενισχύει το στρατηγικό της αποτύπωμα, εμφανίζεται συνεπής προς ΗΠΑ, Γαλλία και Ισραήλ και κερδίζει πόντους ως δύναμη σταθερότητας. Από την άλλη, η αυξημένη ελληνική παρουσία στην Ανατολική Μεσόγειο σημαίνει ότι η χώρα μπαίνει πιο καθαρά σε ένα πεδίο υψηλού ρίσκου, όπου η ενεργειακή κρίση, τα μεταναστευτικά κύματα και η πιθανότητα μακρόσυρτης σύγκρουσης χαμηλής έντασης δεν μπορούν να αποκλειστούν. Η εξίσωση γίνεται ακόμη πιο σύνθετη, επειδή η αστάθεια έχει ήδη αρχίσει να επηρεάζει και την οικονομική δραστηριότητα στην περιοχή, ακόμη και στον τουρισμό προς Ελλάδα, Κύπρο και Τουρκία.
Το επικρατέστερο σενάριο στις περισσότερες δυτικές πρωτεύουσες παραμένει η σταδιακή αποκλιμάκωση μέσα σε εβδομάδες και όχι μήνες. Αλλά ακόμη και αυτό το αισιόδοξο σενάριο αφήνει πίσω του μια Ανατολική Μεσόγειο πιο στρατιωτικοποιημένη, με ισχυρότερη εμπλοκή ευρωπαϊκών δυνάμεων, με πιο στενή διασύνδεση της Κύπρου με τα δυτικά αμυντικά σχήματα και με την Ελλάδα να επιχειρεί να κατοχυρώσει ρόλο πυλώνα σταθερότητας. Η Τουρκία, αντίστοιχα, θα κληθεί να διαχειριστεί μια πραγματικότητα όπου δεν θα είναι ο μοναδικός αναθεωρητικός παίκτης στην περιοχή, αλλά ένας από τους πολλούς πόλους μιας πιο σύνθετης γεωπολιτικής σκακιέρας.
Τελευταίες εξελίξεις για τον πόλεμο στο Ιράν, την Τουρκία και την Ελλάδα
Στο μέτωπο του Ιράν, το Reuters μετέδωσε ότι οι ισραηλινές δυνάμεις ξεκίνησαν περιορισμένες χερσαίες επιχειρήσεις κατά της Χεζμπολάχ στον νότιο Λίβανο, ενώ οι ΗΠΑ συνεχίζουν να πιέζουν συμμάχους για συμμετοχή σε δύναμη ασφαλείας στο Ορμούζ. Η ΕΕ συζητά ενίσχυση της αποστολής Aspides, αλλά χωρίς άμεση απόφαση για επέκταση. Η Γερμανία παραμένει επιφυλακτική, ενώ η Γαλλία στηρίζει πιο ενεργά τις θαλάσσιες αποστολές ασφαλείας.
Για την Τουρκία, το βασικό ζητούμενο είναι πώς θα ισορροπήσει ανάμεσα στις περιφερειακές πιέσεις, στην ενέργεια και στις σχέσεις της με τη Δύση. Για την Ελλάδα, το στοίχημα είναι να μετατρέψει τη στρατιωτική και διπλωματική κινητοποίηση της περιόδου αυτής σε μόνιμο στρατηγικό κεφάλαιο για την επόμενη μέρα στην Ανατολική Μεσόγειο.
