Μητροπολίτης Παραμυθίας: Με εγκύκλιό του προς τον ιερό κλήρο της Ιεράς Μητροπόλεως, ο Μητροπολίτης Παραμυθίας, Φιλιατών, Γηρομερίου και Πάργης κ. Σεραπίων απευθύνει πατρικές νουθεσίες με αφορμή την έναρξη της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής.
Όπως επισημαίνει, η ιερή αυτή περίοδος αποτελεί «στάδιο πνευματικού αγώνα», κατά το οποίο οι πιστοί καλούνται με μεγαλύτερη ένταση και συνέπεια να αγωνιστούν κατά των παθών και να πορευθούν προς την πνευματική τελείωση. Εκφράζοντας τις πατρικές του ευχές, καλεί τους κληρικούς να διανύσουν το κατανυκτικό αυτό διάστημα «με κατάνυξη και ασκητικό φρόνημα».
Ο Μητροπολίτης Παραμυθίας τονίζει ότι η Εκκλησία προσκαλεί τους πιστούς να συμμετάσχουν βιωματικά στο λειτουργικό της ήθος, αξιοποιώντας όλα τα πνευματικά εφόδια που προσφέρει. Ιδιαίτερη αναφορά κάνει στη θεία λατρεία, η οποία κατά τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή εμπλουτίζεται και αποκτά εντονότερο κατανυκτικό χαρακτήρα, με σκοπό «τη μυστική ένωση της ψυχής του προσευχόμενου πιστού με τον Θεό».
Μεταξύ άλλων, ο Μητροπολίτης υπογραμμίζει τη σημασία της ιερατικής και τελετουργικής διακονίας κατά την περίοδο αυτή, επισημαίνοντας ότι οφείλει να διέπεται από βασικές πνευματικές αρχές, αντάξιες του υψηλού νοήματος της Μεγάλης Τεσσαρακοστής.
Διαβάστε παρακάτω ολόκληρη την Εγκύκλιο του Μητροπολίτη:
Με αφορμή την έναρξη της Αγίας και Μεγάλης Τεσσαρακοστής, επιθυμώ να σας απευθύνω τις πατρικές ευχές μου, όπως διέλθετε το ιερό αυτό χρονικό διάστημα με κατάνυξη και ασκητικό φρόνημα.
Η περίοδος που θα διανύσουμε είναι στάδιο πνευματικού αγώνα των πιστών ανθρώπων, οι οποίοι καλούμαστε εντονότερα και μεθοδικότερα να αγωνισθούμε κατά των παθών για να φθάσουμε στην τελείωση. Η Αγία μας Εκκλησία, μας προσκαλεί να μετάσχουμε βιωματικά στο λειτουργικό της ήθος, θέτοντας στη διάθεσή μας όλα τα πνευματικά της εφόδια και μέσα. Μεταξύ αυτών συγκαταλέγεται και η λατρεία του Θεού, εμπλουτισμένη, επηυξημένη, κατανυκτική, ώστε να ανταποκρίνεται στον σκοπό της, που δεν είναι άλλος παρά η μυστική ένωση της ψυχής του προσευχομένου πιστού με τον Θεό.
Επειδή, λοιπόν, η θεία λατρεία κατέχει εξόχως κεντρική θέση κατά την περίοδο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής, επιθυμώ να αναφερθώ σε ορισμένες βασικές αρχές, που πρέπει να διέπουν την όλη ιερατική και τελετουργική διακονία, ειδικώς κατά το διάστημα αυτό του έντονου πνευματικού αγώνα.
Α.
Κατά την Αγία και Μεγάλη Τεσσαρακοστή, εκτός των συνήθων Ακολουθιών του νυχθημέρου, προστίθενται και άλλες, εντεταγμένες αποκλειστικά στο πλαίσιο και στο κλίμα της πνευματικότητος της εν λόγω περιόδου, όπως είναι π.χ. οι Προηγιασμένες, τα Μεγάλα Απόδειπνα, οι Χαιρετισμοί, οι Ώρες, οι Κατανυκτικοί Εσπερινοί. Επίσης και στις γνωστές Ακολουθίες που τελούνται συνήθως καθ’ όλο το έτος, έχουν προστεθεί η αντικατασταθεί διάφορα επί μέρους στοιχεία, όπως π.χ. στην Ακολουθία του Όρθρου, αντί των απολυτικίων, ψάλλονται τα τριαδικά, αντί των εξαποστειλαρίων τα φωταγωγικά, αντί του κοντακίου το μαρτυρικό. Ομοίως και στην Ακολουθία του Εσπερινού.
Οι ρυθμίσεις αυτές είναι καταχωρημένες στα σχετικά λειτουργικά βιβλία της Εκκλησίας (Τριώδιο, Ωρολόγιο, Ιερατικό). Θα πρέπει, επομένως, να τα συμβουλευόμαστε και να ενημερωνόμαστε για τις λειτουργικές μεταβολές κατά τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή. Είναι απαραίτητο να τελούνται όλες οι Ιερές Ακολουθίες της ημέρας, όπως ο Όρθρος με τις Ώρες, ο Εσπερινός και το Απόδειπνο.
Β.
Επειδή η περίοδος αυτή φέρει πένθιμο χαρακτήρα -εκτός από την Παρασκευή το απόγευμα μέχρι και την Κυριακή το μεσημέρι κάθε εβδομάδος- θα πρέπει και ο εσωτερικός διάκοσμος του Ναού να είναι ανάλογος. Απάδουν οι έντονες φωταψίες, οι στολισμοί, οι εξεζητημένες εκδηλώσεις, ενώ το ημίφως προσιδιάζει καλύτερα στο κατανυκτικό κλίμα. Τα χρησιμοποιούμενα καλύμματα της Αγίας Τραπέζης, της Προθέσεως και αλλού πρέπει να είναι και αυτά πένθιμα, λιτά και απέριττα, σε χρώμα μώβ, μαύρο η βαθύ πορφυρό. Στο ίδιο κλίμα εντάσσεται και η ψαλμωδία. Όλα ψάλλονται από τους Ιερείς, τους Διακόνους και τους Ιεροψάλτες «πραεία τη φωνή», δίχως εξεζητημένους λαρυγγισμούς και φωνητικές ακρότητες. Η Εκκλησία αυτή την περίοδο διάγει εν περισυλλογή, προσευχή και μνήμη Θεού, και όλα οφείλουν να συντείνουν και να συντελούν στη διαμόρφωση αυτού του κλίματος.
Γ.
Τα πένθιμα καλύμματα της Αγίας Τραπέζης κ.λπ. τοποθετούνται για τον Κατανυκτικό Εσπερινό της Κυριακής και παραμένουν μέχρι το τέλος της Προηγιασμένης της επομένης Παρασκευής. Κατά τους Χαιρετισμούς και έως τον Κατανυκτικό Εσπερινό δεν χρησιμοποιούμε πένθιμα καλύμματα.Τα πένθιμα καλύμματα πρέπει να είναι ευπρεπή, σιδερωμένα και καθαρά. Να τοποθετούνται με επιμέλεια και όχι με προχειρότητα. Να καλύπτουν όλο το εύρος της Αγίας Τραπέζης, να μη δίδουν δηλαδή την εντύπωση μιάς πρόχειρης και προσωρινής ρύθμισης από αμέλεια και έλλειψη ζήλου. Η αυτή τάξη ακολουθείται και για τα ιερά άμφια.
Δ.
Κατά τις πέντε Κυριακές της Μεγάλης Τεσσαρακοστής τελείται η Θεία Λειτουργία του Μεγάλου Βασιλείου, απαύγασμα της πνευματικότητος του Οικουμενικού Διδασκάλου. Ιδιαίτερα οι ευχές είναι αριστουργήματα λειτουργικής τέχνης και πρέπει να απαγγέλλονται από τον λειτουργό με το ανάλογο ύφος σε χαμηλό τόνο. Οι δύο μεγάλες ευχές της Αναφοράς είναι κείμενα με εξαίρετο περιεχόμενο, που συγκλονίζει. Από εμάς τους λειτουργούς εξαρτάται να τις αποδώσουμε με τον πρέποντα τρόπο, ώστε να μυσταγωγήσουμε τους πιστούς.
Όλα έχουν σημασία εδώ: η ποιότητα της φωνής, η ισχύς της, η ορθοφωνία, η κατάνυξη, η κατ’ έννοιαν απαγγελία και ο τρόπος χρήσεως των μικροφώνων. Να μη μεταβάλλουμε τη Θεία Λειτουργία σε ευκαιρία προβολής φωνητικών δεξιοτήτων η αμανέδων. Δεν είναι η Εκκλησία ούτε όπερα, ούτε τζαμί!
Αυτές τις συστάσεις πρέπει να κάνουμε και προς τους Ιεροψάλτες. Οφείλουν και αυτοί να συμβάλλουν στη λειτουργική προαγωγή των πιστών. Η εκκλησιαστική μας μουσική -κατά βάσιν απλή- είναι χορική, δηλαδή εκτελείται από Χορό. Η μονωδία μόνον ως εξαίρεση μπορεί να ισχύσει.
Ε.
Κάθε Σάββατο, όπως και την Κυριακή των Βαΐων, ενδιαμέσως δε κατά την εορτή του Ευαγγελισμού, τελείται η Θεία Λειτουργία του Ιερού Χρυσοστόμου. Σε καμία άλλη ημέρα της εβδομάδος δεν τελείται.
ΣΤ.
Κάθε Τετάρτη και Παρασκευή τελείται η Ακολουθία των Προηγιασμένων. Ουσιαστικώς πρόκειται για μία Ακολουθία Θείας Μεταλήψεως με χαρακτηριστικά Θείας Λειτουργίας. Όπου υπάρχει δυνατότητα, κάθε Τετάρτη η Προηγιασμένη να τελείται το εσπέρας στους Ναούς, προκειμένου να διευκολυνθούν και όσοι πιστοί εργάζονται το πρωί.
Η εσπερινή Προηγιασμένη τελείται μαζί με την Θ΄ Ώρα και τον Εσπερινό. Ο Ιερέας που την τελεί οφείλει να είναι νηστικός από το πρωί. Γιά την Προηγιασμένη δεν απαιτείται η λήψη «καιρού», όπως συμβαίνει πρό της τελέσεως τελείας Θείας Λειτουργίας. Απλώς ο Ιερέας προσκυνά τις ιερές εικόνες του τέμπλου, λέγων το «Δι’ ευχών των αγίων…» και τίποτε άλλο.
Γιά να τελεσθεί Προηγιασμένη απαιτείται να έχει κρατηθεί προηγιασμένος άγιος Άρτος, Σώμα και Αίμα Χριστού. Αυτός κρατείται από τη Λειτουργία που τελέσθηκε την προηγούμενη Κυριακή η το Σάββατο. Γιά τον λόγο αυτό κατά την Προσκομιδή των Λειτουργιών Σαββάτου η Κυριακής εξάγονται και καθαγιάζονται τόσοι Αμνοί, όσες Προηγιασμένες πρόκειται να τελεσθούν.
Η διαδικασία αυτή καταχωρίζεται στο «Ιερατικόν», όπου αναφέρονται τα της Προηγιασμένης. Το «Ιερατικόν» πρέπει να το μελετούμε προσεκτικά.
Γιά κάθε Προηγιασμένη απαιτείται ένας πλήρης Αμνός. Δεν τελείται Προηγιασμένη με τμήμα Αγίου Άρτου. Η Προηγιασμένη τελείται υποχρεωτικώς στον Ναό όπου ετελέσθη η Θεία Λειτουργία το Σάββατο η την Κυριακή και εκρατήθη ο Προηγιασμένος Άρτος. Δεν επιτρέπεται δηλαδή η μεταφορά του Αγίου Άρτου σε άλλο Ναό.
Ο Προηγιασμένος Άρτος φυλάσσεται στο ειδικό Αρτοφόριο που ευρίσκεται επί της Αγίας Τραπέζης. Το Αρτοφόριο αυτό δεν μπορεί να είναι πρόχειρο, σκουριασμένο η ευτελές. Πρέπει να είναι λαμπρό, με οπές εξαερισμού και εντός του να τοποθετούνται οι Άγιοι Άρτοι (Αμνοί) με περισσή ευλάβεια.
Εκτός Τετάρτης και Παρασκευής, Ακολουθία των Προηγιασμένων τελείται και άλλες ημέρες της εβδομάδος, εκτός Σαββάτου και Κυριακής. Η Προηγιασμένη τελείται του Ιερέως φέροντος άμφια πένθιμα. Σε περίπτωση επισήμου πανηγύρεως εορταζομένου Αγίου, όπου και θα ψαλεί πλήρης Ασματική Ακολουθία (Εσπερινός παραμονής, Όρθρος κυριωνύμου ημέρας και Εσπερινός μετά Προηγιασμένης), μπορεί να τελεσθεί η Ακολουθία των Προηγιασμένων με λαμπρά άμφια. Κατά τις Προηγιασμένες δεν τελούνται Μνημόσυνα. Το Μνημόσυνο προϋποθέτει τελεία Θεία Λειτουργία, όπου τελείται Προσκομιδή και γίνεται μνημόνευσις ονομάτων. Στην Προηγιασμένη δεν μνημονεύονται ονόματα.
ΣΤ. (Α)
Περί Μνημοσύνων
Την Μεγάλη Τεσσαρακοστή, μνημόσυνα τελούνται μόνο τις ημέρες που προβλέπεται τελεία Θεία Λειτουργία, δηλαδή τα Σάββατα και τις Κυριακές. Μνημόσυνο χωρίς την τέλεση Θείας Λειτουργίας και την μνημόνευση του ονόματος του κεκοιμημένου στην Αγία Πρόθεση, ΔΕΝ είναι μνημόσυνο αλλά απλό τρισάγιο, είτε τελείται εντός του ναού είτε τελείται επί του τάφου. Κατά την τάξη της Εκκλησίας, πρίν από το Πάσχα η τελευταία ημέρα που τελούνται μνημόσυνα είναι η Ε΄ Κυριακή των Νηστειών. Από την Δευτέρα πρό των Βαίων έως και την β΄ Κυριακή του Πάσχα (τού Αντίπασχα η του Θωμά), απαγορεύεται αυστηρώς η τέλεσις μνημοσύνων γιά οποιονδήποτε λόγο και η παράθεσις κολλύβων, ακόμη και επί του τάφου. Τυχόν παραβίασις των ανωτέρω στην επικράτεια της Ιεράς Μητροπόλεώς μας, από εδώ και στο εξής, θα επιφέρει αυστηρότατες εκκλησιαστικές ποινές!
Ζ.
Υποχρεωτικό καθήκον κάθε Εφημερίου είναι η καθημερινή τέλεση του Όρθρου και του Εσπερινού με το Απόδειπνο, καθώς και της Ακολουθίας των Προηγιασμένων -όταν προβλέπεται- ανεξαρτήτως της παρουσίας πολλών η λίγων πιστών. Και κανείς να μην είναι παρών, οι Ακολουθίες πρέπει να τελούνται ανελλιπώς και ευσχημόνως. Ιερεύς που δεν τελεί καθημερινώς τις Ιερές Ακολουθίες η τις τελεί βιαστικά, ξεχνώντας τις υποχρεώσεις του, θα ελεγχθεί. Πρώτα είμαστε Ιερείς και ύστερα ό,τιδήποτε άλλο. Οι Ιερείς οφείλουν να γνωρίζουν να ψάλλουν τους ύμνους, καθώς και να διαβάζουν τα αναγνώσματα. Είναι απαράδεκτο το φαινόμενο Κληρικών που δεν είναι εξοικειωμένοι με τα αναγνώσματα της περιόδου αυτής, επειδή δεν τα έχουν διαβάσει ποτέ.
Η.
Ο Κατανυκτικός Εσπερινός θα τελείται σε όλες τις ενορίες της Ιεράς Μητροπόλεώς μας, κατά την τάξη που περιγράφεται στο «Ιερατικόν». Το Μέγα Προκείμενο και το ιδιόμελο των αποστίχων ψάλλονται εμμελώς και μετά κατανύξεως.
Κατά τους Κατανυκτικούς Εσπερινούς της εφετινής Μεγάλης Τεσσαρακοστής θα χοροστατήσω σε διαφόρους Ιερούς Ναούς της Μητροπόλεώς μας, σύμφωνα με το παρακάτω πρόγραμμα:
Κυριακή της Τυρινής 22/2 στον Καθεδρικό Ιερό Ναό Αγίου Δονάτου Παραμυθίας, 6 μ.μ.
Κυριακή Β΄ των Νηστειών 8/3 στον Ιερό Ναό Ευαγγελισμού της Θεοτόκου Ηγουμενίτσης, 6 μ.μ.
Κυριακή Γ΄ των Νηστειών 15/3 στον Ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου Καναλακίου, 6 μ.μ.
Κυριακή Δ΄ των Νηστειών 22/3 στον Ιερό Ναό Αγίου Δημητρίου Φιλιατών, 6 μ.μ.
Κυριακή Ε΄ των Νηστειών 29/3 στον Ιερό Ναό Αγίου Νικολάου Πάργης, 7 μ.μ.
Παρακαλούνται οι εφημέριοι των 5 Ναών, στους οποίους θα χοροστατήσω, να φροντίσουν να διαθέτουν ένα κινητό βήμα, το οποίο -ευθύς μετά το πέρας του Εσπερινού- θα πρέπει να τοποθετηθεί στην Ωραία Πύλη, από όπου και θα γίνεται το ιερό κήρυγμα. Παρακαλώ πολύ όλοι οι Κληρικοί της Ιεράς Μητροπόλεως να προτρέπετε κάθε Κυριακή πρωί τους εκκλησιαζομένους να συμμετέχουν στους Εσπερινούς αυτούς.
Οι Ιερείς της Αρχιερατικής Περιφέρειας στην οποία υπάγεται ο Ναός που θα γίνεται η χοροστασία οφείλουν να παρευρίσκονται.
Θ.
Κατά τους Χαιρετισμούς κυριαρχεί λαμπρότητα. Επειδή συμμετέχουν πολλοί πιστοί, λόγω του μεγάλου σεβασμού προς το πρόσωπο της Παναγίας, επιτείνεται η ανάγκη για μία άψογη τελετουργική και ποιμαντική παρουσία. Ο Κανόνας ψάλλεται από τον Χορό και οι Οίκοι απαγγέλλονται από τον Ιερέα, ενώπιον της ανθοστολισμένης εικόνας της Θεοτόκου, η οποία είναι τοποθετημένη με μεγαλοπρέπεια στο μέσο του Σολέα η του κυρίως Ναού.
Κατά τους Χαιρετισμούς θα χοροστατήσω ως εξής:
Α΄ Χαιρετισμοί 27/2 στον Ιερό Ναό Αγίου Αθανασίου χωρίου Αγ. Βλασίου, 7 μ.μ.
Β΄ Χαιρετισμοί 6/3 στον Ιερό Ναό Μεταμορφώσεως του Σω- τήρος Καμινίου, 7 μ.μ.
Γ΄ Χαιρετισμοί 13/3 στον Ιερό Ναό Αγίου Βασιλείου Πλαταριάς, 7 μ.μ.
Δ΄ Χαιρετισμοί 20/3 στον Ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου Κορώνης, 7 μ.μ.
Ακάθιστος Ύμνος 27/3 στον Ιερό Ναό Αγίου Γεωργίου Πέρδικας, 6.30 μ.μ.
Ι.
Κατά τη Μεγάλη Τεσσαρακοστή τηρείται αυστηρή νηστεία. Κατά το Τυπικό και την αρχαία τάξη της Εκκλησίας, τρώμε κάθε μέρα αλάδωτο, εκτός Σαββάτου και Κυριακής. Η τάξη αυτή είναι πολύ αυστηρή και η διαμόρφωσή της, επί το επιεικέστερον, εξαρτάται από τον Πνευματικό εκάστου, αποκλειστικώς.
Είναι αυτονόητο ότι εμείς οι Κληρικοί πρώτοι πρέπει να δίδουμε το παράδειγμα της νηστείας. Κληρικός που καταλύει άνευ λόγου τη νηστεία είναι υπόλογος ενώπιον Θεού και Εκκλησίας, διότι σκανδαλίζει και καταστρέφει ψυχές. Εάν κανείς έχει σοβαρό λόγο υγείας που δεν του επιτρέπει να νηστεύει, καλό είναι, όταν καταλύει, να μην το δείχνει. Ούτε χρειάζεται πρόσωπα της οικογένειάς μας να αγοράζουν ελεύθερα από το μαγαζί της γειτονιάς αρτύσιμα εδέσματα. Ο κόσμος παρακολουθεί τι τρώει η οικογένεια του Κληρικού και ο ίδιος. Να προφυλασσόμαστε, για να προφυλά-
ξουμε την Εκκλησία. Η νηστεία είναι θεοΐδρυτος θεσμός και αξιοσέβαστος. Κανένας δεν μπορεί, δεν έχει το ανάστημα, να την περιφρονήσει.
Κατά την περίοδο αυτή όσοι είσθε Πνευματικοί-Εξομολόγοι θα κληθείτε να εξομολογήσετε και άλλοι να τελέσετε, κατά την ευλαβή παράδοση, κατ’ οίκον Ευχέλαια. Να φροντίσετε να είσθε συνεπείς, σοβαροί και ιεροπρεπείς κατά τις επαφές σας με τους ενορίτες σας. Δείξτε προς όλους την αγάπη σας, με σεμνότητα, ταπείνωση και χαρούμενη διάθεση. Να στηρίξετε τη νεολαία. Να επιτελείτε το καθήκον σας με ευλάβεια και με επιστασία και όχι με επιπολαιότητα η με άσχημο τρόπο. Όταν ο κόσμος μας πλησιάζει, πρέπει να ευρίσκει κοντά μας στήριγμα ελπίδας, ορθόδοξη πνευματικότητα και ορθή κατεύθυνση.
Αγαπητοί μου Αδελφοί και Συλλειτουργοί,
Η λατρεία της Εκκλησίας μας είναι ανάβαση ψυχής και είσοδος στη Βασιλεία του Θεού. Πρόγευση αιωνίου ζωής. Ενώνει τους ανθρώπους με τους αγγέλους σε μία χοροστασία ενώπιον του θρόνου του Θεού. Κι εμείς τελεταρχούμε. Ανεβαίνουμε στον ουρανό και επιστρέφουμε στη γή. Μαζί μας και οι πιστοί. Άς βοηθήσουμε με την προσευχή, την ευλάβεια και την προσοχή μας, με τα χαρίσματα και την επιμέλειά μας να γευθούν οι χριστιανοί μας αυτόν τον πλούτο της χρηστότητος του Θεού. Να πάρουν μιάν ανάσα αναψυχής από τον κόπο της ζωής και της καθημερινής βιοπάλης.
Ο Κύριός μας να είναι βοηθός και σκεπαστής σας.
Καλή κι ευλογημένη Τεσσαρακοστή.
Μετά πατρικών ευχών και ευλογιών
Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ
† Ο Παραμυθίας, Φιλιατών,
Γηρομερίου και Πάργης Σεραπίω





















