ΗΠΑ: Η αμερικανική ομοσπονδιακή αργία του Presidents’ Day δεν είναι απλώς μια ημέρα τιμής για τον θεσμό της προεδρίας· αποτελεί και μια ετήσια υπενθύμιση του πώς η Ιστορία κρίνει την ηγεσία.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Από τον Abraham Lincoln έως τον Donald Trump, οι κατατάξεις των ιστορικών και των πολιτικών επιστημόνων αποτυπώνουν όχι μόνο την προσωπική πορεία κάθε προέδρου, αλλά και τη μεταβολή των αξιών της αμερικανικής δημοκρατίας.
Οι λεγόμενες “historical rankings”, που δημοσιεύονται περιοδικά από ιδρύματα όπως το C-SPAN και το Siena College Research Institute, επιχειρούν μια συστηματική αποτίμηση όλων των προεδριών. Τα αποτελέσματα παρουσιάζουν εντυπωσιακή σταθερότητα στην κορυφή και έντονη ρευστότητα στη σύγχρονη εποχή.
Η σταθερή κορυφή: Λίνκολν, Ουάσινγκτον, Ρούσβελτ
Σχεδόν σε όλες τις μεγάλες ακαδημαϊκές έρευνες, ο Λίνκολν καταλαμβάνει την πρώτη θέση. Η διαχείριση του Εμφυλίου Πολέμου και η κατάργηση της δουλείας αποτελούν, για την αμερικανική ιστοριογραφία, το ύψιστο κριτήριο προεδρικής ηγεσίας. Οι ειδικοί τον βαθμολογούν σταθερά με ποσοστά που αγγίζουν την τελειότητα.
Ακολουθεί ο Τζορτζ Ουάσινγκτον, ο πρώτος πρόεδρος και ιδρυτική φυσιογνωμία του θεσμού. Η συμβολή του στη θεσμική συγκρότηση της εκτελεστικής εξουσίας και η απόφασή του να μην επιδιώξει τρίτη θητεία διαμόρφωσαν την πολιτική κουλτούρα της χώρας για περισσότερο από έναν αιώνα.
Τρίτος στην «αιώνια» τριάδα παραμένει ο Φραγκλίνος Ντελάνο Ρούσβελτ. Το New Deal και η ηγεσία του κατά τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο θεωρούνται καταλυτικά για την αναδιαμόρφωση του ρόλου του ομοσπονδιακού κράτους.
Πώς αξιολογούνται οι πρόεδροι
Οι σύγχρονες κατατάξεις δεν βασίζονται σε γενικές εντυπώσεις. Οι ειδικοί αξιολογούν με συγκεκριμένα κριτήρια: διαχείριση κρίσεων, ηγετική ικανότητα, πολιτικό όραμα, σχέση με το Κογκρέσο, ηθική ακεραιότητα και μακροπρόθεσμη επίδραση.
Η έρευνα του Siena College, για παράδειγμα, εξετάζει δεκάδες δείκτες. Αντίστοιχα, το C-SPAN διεξάγει επαναλαμβανόμενες έρευνες από το 2000, επιτρέποντας τη σύγκριση ανά δεκαετία. Οι πρόεδροι που διαχειρίστηκαν υπαρξιακές κρίσεις ή άφησαν δομικές μεταρρυθμίσεις τείνουν να αναβαθμίζονται με την πάροδο του χρόνου.
Αναθεωρήσεις με το πέρασμα του χρόνου
Η ιστορική απόσταση λειτουργεί συχνά ευεργετικά. Ο Χάρι Τρούμαν, που είχε αποχωρήσει από τον Λευκό Οίκο με χαμηλή δημοτικότητα, έχει αναρριχηθεί σημαντικά στις σύγχρονες κατατάξεις. Το Δόγμα Τρούμαν και η συγκρότηση του ΝΑΤΟ θεωρούνται σήμερα κομβικά για τη διεθνή αρχιτεκτονική ασφάλειας.
Αντίθετα, ο Ρίτσαρντ Νίξον παραμένει καθηλωμένος χαμηλά, παρά τη διπλωματική προσέγγιση με την Κίνα. Το Watergate έχει σφραγίσει αρνητικά την ιστορική του αποτίμηση.
Οι σύγχρονες προεδρίες: πόλωση και αντιπαράθεση
Οι αξιολογήσεις των πρόσφατων προέδρων γίνονται μέσα σε κλίμα έντονης ιδεολογικής πόλωσης. Ο Μπαράκ Ομπάμα καταγράφεται συνήθως στο ανώτερο μεσαίο επίπεδο, με θετική αποτίμηση για τη μεταρρύθμιση της υγείας και τη διαχείριση της οικονομικής κρίσης.
Ο Τζο Μπάιντεν τοποθετείται περίπου στη μέση της κατάταξης. Οι ειδικοί αναγνωρίζουν τις επενδύσεις σε υποδομές και την επανατοποθέτηση των ΗΠΑ σε πολυμερείς δομές, χωρίς όμως να τον εντάσσουν στο «πάνθεον».
Στον αντίποδα, ο Ντόναλντ Τραμπ καταγράφεται χαμηλά στις περισσότερες ακαδημαϊκές έρευνες. Οι αξιολογητές επικαλούνται τη θεσμική σύγκρουση και την έντονη πόλωση που χαρακτήρισε τη θητεία του. Ωστόσο, η λαϊκή του απήχηση παραμένει ισχυρή σε σημαντικό τμήμα της εκλογικής βάσης, στοιχείο που αποτυπώνει την απόκλιση ανάμεσα στην ακαδημαϊκή και τη δημόσια κρίση.
Η κοινή γνώμη δεν ταυτίζεται με τους ιστορικούς
Δημοσκοπήσεις της YouGov δείχνουν ότι πρόεδροι όπως ο Λίνκολν και ο Τζον Φ. Κένεντι συγκεντρώνουν υψηλά ποσοστά θετικών αξιολογήσεων από το ευρύ κοινό. Αντίθετα, τόσο ο Τραμπ όσο και ο Μπάιντεν λαμβάνουν σημαντικά ποσοστά αρνητικής κρίσης.
Η διαφορά έγκειται στο χρονικό βάθος. Οι ιστορικοί αξιολογούν τη μακροπρόθεσμη επίδραση, ενώ οι πολίτες κρίνουν με βάση τη βιωμένη εμπειρία και τις τρέχουσες πολιτικές συγκρούσεις.
Οι διαχρονικά χαμηλές επιδόσεις
Στις τελευταίες θέσεις επανεμφανίζονται διαχρονικά ο Τζέιμς Μπιούκαναν και ο Άντριου Τζόνσον. Η αδυναμία αποτροπής της εθνικής ρήξης πριν τον Εμφύλιο και οι συγκρούσεις της περιόδου Ανασυγκρότησης καθορίζουν την αρνητική τους εικόνα.
Η αποτυχία διαχείρισης κρίσιμων μεταβατικών στιγμών αποτελεί βασικό κριτήριο χαμηλής κατάταξης, ανεξαρτήτως κομματικής ταυτότητας.
Πολιτική ανάγνωση των rankings
Οι κατατάξεις δεν είναι ουδέτερες. Οι σύγχρονες έρευνες δείχνουν ότι πρόεδροι που επέκτειναν κοινωνικά δικαιώματα ή διαχειρίστηκαν μεγάλες κρίσεις συχνά αξιολογούνται υψηλότερα. Η βαρύτητα που δίνεται σε θεσμική σταθερότητα, κοινωνική πολιτική και διεθνή συνεργασία επηρεάζει τη σύγχρονη ακαδημαϊκή κρίση.
Παράλληλα, η ψηφιακή εποχή και η άμεση δημοσιότητα καθιστούν δυσκολότερη την ιστορική αποστασιοποίηση. Οι σύγχρονες προεδρίες αξιολογούνται εν θερμώ, γεγονός που μπορεί να αναθεωρηθεί στο μέλλον.
Ένας θεσμός υπό διαρκή επαναξιολόγηση
Το Presidents’ Day καθιερώθηκε ομοσπονδιακά το 1971 με τον Uniform Monday Holiday Act, μεταφέροντας την εορτή στην τρίτη Δευτέρα του Φεβρουαρίου. Από ημέρα τιμής για τα γενέθλια του Ουάσινγκτον, εξελίχθηκε σε συλλογική αναγνώριση της θεσμικής σημασίας της προεδρίας.
Η κατάταξη των προέδρων δεν αποτελεί απλώς ακαδημαϊκή άσκηση. Είναι αντανάκλαση του πώς μια κοινωνία αντιλαμβάνεται την ηγεσία, τη δημοκρατία και την ιστορική ευθύνη.
Η Presidents’ Day 2026 υπενθυμίζει ότι η αμερικανική προεδρία δεν κρίνεται μόνο από το παρόν, αλλά από τη μακρά σκιά της Ιστορίας. Ο Λίνκολν, ο Ουάσινγκτον και ο Ρούσβελτ παραμένουν σταθερά σημεία αναφοράς. Οι σύγχρονοι πρόεδροι κινούνται μέσα σε περιβάλλον έντονης πόλωσης. Και οι χαμηλές επιδόσεις ορισμένων προεδριών λειτουργούν ως υπενθύμιση ότι η θεσμική σταθερότητα και η διαχείριση κρίσεων αποτελούν τον πυρήνα της υστεροφημίας.
