Δικαιοσύνη: Η δημόσια συζήτηση γύρω από τη Δικαιοσύνη έχει αλλάξει ποιοτικά. Δεν περιορίζεται πλέον σε πολιτικές αντιπαραθέσεις ή δηλώσεις θεσμικών παραγόντων, αλλά αγγίζει τον πυρήνα της κοινωνικής εμπιστοσύνης.
Ρεπορτάζ: Γιάννης Παπανικολάου
Όλο και περισσότεροι πολίτες δηλώνουν –σε ανακοινώσεις, δημόσιες παρεμβάσεις και κοινωνικές έρευνες– ότι δεν πιστεύουν πως η Δικαιοσύνη λειτουργεί όπως θα έπρεπε. Και αυτό δεν είναι ένα αφηρημένο αίσθημα· είναι ένα επικίνδυνο ρήγμα για τη Δημοκρατία.
Ο υπουργός Δικαιοσύνης Γιώργος Φλωρίδης, μιλώντας σε εκδήλωση της Ένωσης Εισαγγελέων, υποστήριξε ότι η «τοξικότητα μέρους του πολιτικού συστήματος» προκαλεί την απαξίωση της Δικαιοσύνης. Η δήλωση έχει βάση, αλλά είναι μόνο η μισή αλήθεια. Διότι αν η πολιτική τοξικότητα πληγώνει τη Δικαιοσύνη απ’ έξω, η καθημερινή εμπειρία του πολίτη τη διαβρώνει από μέσα.
Η ευθύνη δεν είναι μόνο πολιτική
Στο Υπουργείο Δικαιοσύνης γνωρίζουν ότι η κρίση εμπιστοσύνης δεν γεννήθηκε ξαφνικά. Καθυστερήσεις ετών στην εκδίκαση υποθέσεων, αντικρουόμενες αποφάσεις για παρόμοιες περιπτώσεις, αίσθηση ατιμωρησίας σε υποθέσεις ισχυρών και υπερβολική αυστηρότητα σε υποθέσεις αδύναμων πολιτών έχουν δημιουργήσει ένα τοξικό μείγμα. Όταν ο πολίτης περιμένει χρόνια για μια τελεσίδικη απόφαση, δεν τον ενδιαφέρει αν φταίει το πολιτικό σύστημα ή η υποστελέχωση· απογοητεύεται συνολικά.
Ο ίδιος ο κ. Φλωρίδης παραδέχθηκε ότι υπάρχει σοβαρό πρόβλημα αναλογίας εισαγγελέων σε σχέση με τον πληθυσμό, κάτι που επηρεάζει άμεσα τη λειτουργία των εισαγγελιών. Η παραδοχή αυτή, όσο ειλικρινής κι αν είναι, έρχεται καθυστερημένα. Διότι το πρόβλημα είναι γνωστό εδώ και χρόνια τόσο στον Άρειο Πάγο όσο και στο σύνολο της δικαστικής ιεραρχίας.
Οι δικαστές οφείλουν να αναρωτηθούν «γιατί»
Εδώ τίθεται το κρίσιμο ερώτημα: έχουν οι ίδιοι οι δικαστές και οι εισαγγελείς κάνει την αυτοκριτική τους; Δεν αρκεί να καταγγέλλονται οι «επιθέσεις» ή η «στοχοποίηση». Όταν μεγάλα τμήματα της κοινωνίας αισθάνονται ότι δεν βρίσκουν δικαίωση, τότε κάτι βαθύτερο δεν λειτουργεί.
Ας αναρωτηθούν οι δικαστές τα «γιατί».
Γιατί ο πολίτης θεωρεί ότι η Δικαιοσύνη είναι αργή;
Γιατί πιστεύει ότι υπάρχουν πολίτες «δύο ταχυτήτων»;
Γιατί η αίσθηση ατιμωρησίας επιμένει σε υποθέσεις με ισχυρό οικονομικό ή πολιτικό αποτύπωμα;
Αυτά τα ερωτήματα δεν απαντώνται με ανακοινώσεις, αλλά με πράξεις, διαφάνεια και λογοδοσία.
«Τηλεοπτικές δίκες» και πραγματικά κενά
Η Ένωση Εισαγγελέων μίλησε για «τηλεοπτικές δίκες» και για προσπάθειες υποκατάστασης της ποινικής διαδικασίας από τα ΜΜΕ. Το φαινόμενο υπάρχει. Όμως, ας ειπωθεί καθαρά: οι τηλεοπτικές δίκες ανθίζουν όταν η πραγματική Δικαιοσύνη καθυστερεί ή σιωπά. Όταν μια υπόθεση λιμνάζει, η κοινωνία αναζητά απαντήσεις αλλού – έστω και στρεβλά.
Η λύση δεν είναι φίμωση της δημόσιας συζήτησης, αλλά επιτάχυνση και ποιότητα στην απονομή δικαίου. Η ψηφιοποίηση μέσω συστημάτων όπως το ΟΣΔΔΥ – Σόλων είναι αναγκαία, αλλά από μόνη της δεν αρκεί αν δεν συνοδεύεται από αλλαγή νοοτροπίας.
Πολιτεία και Δικαιοσύνη: κοινή ευθύνη
Η πολιτεία οφείλει να στηρίξει έμπρακτα τη Δικαιοσύνη με στελέχωση, πόρους και θεσμικές εγγυήσεις ανεξαρτησίας. Όμως η ίδια η Δικαιοσύνη οφείλει να κερδίσει ξανά την εμπιστοσύνη, όχι να τη ζητά ως δεδομένη. Η διάκριση των εξουσιών δεν σημαίνει ασυλία από την κοινωνική κριτική.
Η Δημοκρατία δεν κινδυνεύει μόνο όταν πολιτικοί επιτίθενται στη Δικαιοσύνη. Κινδυνεύει και όταν οι πολίτες παύουν να πιστεύουν ότι αυτή μπορεί να τους προστατεύσει. Και αυτό, κύριε Φλωρίδη, δεν είναι μόνο ζήτημα «τοξικότητας»· είναι ζήτημα ουσίας.
Αν η Δικαιοσύνη θέλει να μείνει ο πυλώνας του κράτους δικαίου, πρέπει να απαντήσει πρώτα στο πιο δύσκολο ερώτημα: τι έκανε – ή τι δεν έκανε – για να μη χαθεί η εμπιστοσύνη των πολιτών.
