ΣΥΝΤΑΞΕΙΣ: Το 2026 προμηνύεται ως ένα έτος-ορόσημο για το ασφαλιστικό σύστημα της χώρας, καθώς εκατομμύρια συνταξιούχοι αναμένουν να δουν το αποτύπωμα των νέων δημοσιονομικών δεδομένων στις τσέπες τους.
Του Ειδικού Συνεργάτη- Γιάννης Παπανικολάου
News: Με τον πληθωρισμό να δείχνει σημάδια αποκλιμάκωσης αλλά την ακρίβεια στα είδη πρώτης ανάγκης να επιμένει, το ζήτημα των συντάξεων παραμένει στην κορυφή της κοινωνικής ατζέντας.
Η επόμενη χρονιά φέρνει ένα “πακέτο” αλλαγών που περιλαμβάνει την καθιερωμένη πλέον ετήσια αναπροσαρμογή των ποσών, τις διορθωτικές κινήσεις στην Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ), αλλά και το ακανθώδες ζήτημα των αναδρομικών που εκκρεμεί στα ανώτατα δικαστήρια.
Ο Μηχανισμός των Αυξήσεων για το 2026
Η «καρδιά» των μεταβολών στις συντάξεις χτυπά στο μαθηματικό τύπο που έχει θεσπιστεί και ενεργοποιείται στις αρχές κάθε έτους. Βάσει της ισχύουσας νομοθεσίας, το ποσοστό της αύξησης προκύπτει από το άθροισμα του ετήσιου ρυθμού μεταβολής του ΑΕΠ και του μέσου ετήσιου γενικού Δείκτη Τιμών Καταναλωτή του προηγούμενου έτους, διαιρούμενο δια του δύο.
Για το 2026, οι πρώτες εκτιμήσεις από το οικονομικό επιτελείο και την Ελληνική Στατιστική Αρχή (ΕΛΣΤΑΤ) δείχνουν ότι η αύξηση θα κυμανθεί σε επίπεδα κοντά στο 2,5% με 3%. Αν και το ποσοστό αυτό φαντάζει μικρότερο σε σχέση με τις πληθωριστικές αυξήσεις του 2023 και 2024, στόχος είναι η διασφάλιση της αγοραστικής δύναμης των απομάχων της εργασίας απέναντι στις πληθωριστικές πιέσεις που, αν και ηπιότερες, παραμένουν υπαρκτές.
Ωστόσο, η αύξηση αυτή δεν θα είναι οριζόντια με την έννοια της «καθαρής» απόδοσης στην τσέπη για όλους. Εδώ υπεισέρχεται ο παράγοντας της «Προσωπικής Διαφοράς». Περίπου 700.000 συνταξιούχοι που διατηρούν υψηλή προσωπική διαφορά (κατάλοιπο του νόμου Κατρούγκαλου), θα δουν την αύξηση μόνο λογιστικά. Δηλαδή, το ποσό της αύξησης θα συμψηφιστεί με την προσωπική τους διαφορά, μειώνοντάς την, χωρίς όμως να αυξηθεί το πληρωτέο ποσό στο ATM. Για αυτούς τους ασφαλισμένους, η κυβέρνηση εξετάζει εκ νέου τη χορήγηση του έκτακτου επιδόματος προσωπικής διαφοράς, κλιμακωτά ανάλογα με το ύψος της σύνταξης, ως αντισταθμιστικό μέτρο.
Η «Αρχιτεκτονική» της Εισφοράς Αλληλεγγύης
Ένα από τα σημαντικότερα πεδία παρέμβασης για το 2026 αφορά την Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ). Πρόκειται για την ειδική παρακράτηση που επιβάλλεται σε κύριες συντάξεις άνω των 1.400 ευρώ και η οποία, λόγω της δομής της, δημιουργεί στρεβλώσεις. Το φαινόμενο που παρατηρείται είναι ότι, μετά την ετήσια αύξηση, πολλοί συνταξιούχοι αλλάζουν κλιμάκιο κράτησης, με αποτέλεσμα η υψηλότερη εισφορά να «ροκανίζει» ολόκληρη την αύξηση ή ακόμη και να οδηγεί σε μείωση του καθαρού ποσού.
Το Υπουργείο Εργασίας και Κοινωνικής Ασφάλισης έχει επεξεργαστεί σενάρια για δικαιότερη κλιμάκωση. Η επικρατέστερη πρόταση αφορά την επιβολή της κράτησης όχι στο σύνολο του ποσού, αλλά στο υπερβάλλον ποσό του κάθε κλιμακίου, ή εναλλακτικά, την αύξηση των ορίων των κλιμακίων ανάλογα με το ποσοστό της ετήσιας αύξησης των συντάξεων. Στόχος είναι το 2026 να μην υπάρξει συνταξιούχος που θα πάρει αύξηση στα μικτά και θα δει μείωση στα καθαρά.
Το «Γόρδιος Δεσμός» των Αναδρομικών
Ίσως το πιο φλέγον ζήτημα που αναμένεται να απασχολήσει την επικαιρότητα και το 2026 είναι τα αναδρομικά παλαιότερων ετών, κυρίως για τις περικοπές σε Δώρα και Επικουρικές συντάξεις του ενδεκαμήνου (Ιούνιος 2015 – Μάιος 2016).
Παρά τις κατά καιρούς αποφάσεις, χιλιάδες συνταξιούχοι βρίσκονται σε αναμονή.
Η κρίσιμη παράμετρος εδώ είναι η στάση του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ). Η Ολομέλεια καλείται να ξεκαθαρίσει οριστικά το τοπίο για το αν δικαιούνται αναδρομικά μόνο όσοι είχαν προσφύγει δικαστικά πριν από τον Ιούλιο του 2020 ή αν υπάρχει περιθώριο δικαίωσης και για τους υπόλοιπους.
Νομικοί κύκλοι εκτιμούν ότι εντός του 2026 θα πρέπει να κλείσει αυτό το κεφάλαιο, καθώς οι καθυστερήσεις στην απονομή δικαιοσύνης επιβαρύνουν όχι μόνο τους συνταξιούχους, πολλοί εκ των οποίων βρίσκονται σε προχωρημένη ηλικία, αλλά και τον διοικητικό μηχανισμό του ΕΦΚΑ που καλείται να διαχειριστεί τον όγκο των υποθέσεων.
Συνταξιούχοι που Εργάζονται και Νέες Κατηγορίες
Μια θετική εξέλιξη που θα έχει ωριμάσει πλήρως το 2026 είναι το νέο καθεστώς για τους εργαζόμενους συνταξιούχους. Η κατάργηση της ποινής περικοπής του 30% της σύνταξης και η αντικατάστασή της από έναν μη ανταποδοτικό πόρο υπέρ του e-ΕΦΚΑ (της τάξης του 10% επί των αποδοχών από την εργασία), έχει ήδη αρχίσει να αποδίδει καρπούς, ενθαρρύνοντας τη νόμιμη εργασία.
Το 2026 αναμένεται να αυξηθεί ο αριθμός των συνταξιούχων που θα δηλώνουν την εργασία τους, αυξάνοντας τα έσοδα του φορέα χωρίς να χάνουν σημαντικό μέρος του εισοδήματός τους. Αυτό το μέτρο κρίνεται ως ιδιαίτερα επιτυχημένο, καθώς συνδυάζει την ενίσχυση του εισοδήματος των πολιτών με την καταπολέμηση της «μαύρης» εργασίας.
Η Μακροοικονομική Εικόνα
Κλείνοντας, δεν μπορούμε να αγνοήσουμε το ευρύτερο οικονομικό πλαίσιο. Η βιωσιμότητα του ασφαλιστικού συστήματος παραμένει ο θεμέλιος λίθος για κάθε παροχή. Σύμφωνα με τις εκθέσεις που δημοσιεύει η Τράπεζα της Ελλάδος, η γήρανση του πληθυσμού αποτελεί τη μεγαλύτερη πρόκληση μακροπρόθεσμα. Ωστόσο, για το 2026, η ανάπτυξη της ελληνικής οικονομίας και η μείωση της ανεργίας δημιουργούν έναν σχετικό «δημοσιονομικό χώρο» που επιτρέπει τις προαναφερθείσες αυξήσεις.
Συμπερασματικά, το 2026 για τους συνταξιούχους θα είναι έτος μικρών αλλά σταθερών βημάτων βελτίωσης.
Οι αυξήσεις, αν και μετρημένες, σε συνδυασμό με τις διορθώσεις στην ΕΑΣ και την επίλυση των εκκρεμοτήτων των αναδρομικών, διαμορφώνουν ένα τοπίο ελαφρώς πιο αισιόδοξο, υπό την αίρεση πάντα της διεθνούς οικονομικής σταθερότητας. Η πολιτεία καλείται να ισορροπήσει ανάμεσα στην κοινωνική δικαιοσύνη και τη δημοσιονομική πειθαρχία, με τελικό κριτή τον ίδιο τον συνταξιούχο και την ποιότητα ζωής του.
Σύνοψη Ενεργειών:
• Αύξηση: ~2.5% – 3% (βάσει ΑΕΠ & Πληθωρισμού).
• Προσωπική Διαφορά: Συμψηφισμός για τους παλαιούς, επίδομα για τους έχοντες μεγάλη διαφορά.
• ΕΑΣ: Αναμόρφωση κλίμακας για αποφυγή μειώσεων.
• Αναδρομικά: Αναμονή οριστικών αποφάσεων ΣτΕ για Δώρα/Επικουρικές.
Λίστα Υπολογισμού Αυξήσεων Συντάξεων 2026 (Σενάριο Αύξησης 2,5%)
Στον παρακάτω πίνακα αποτυπώνονται οι μεταβολές για συντάξεις χωρίς προσωπική διαφορά, καθώς και για περιπτώσεις όπου η προσωπική διαφορά επηρεάζει το τελικό ποσό.
1. Χαμηλή Σύνταξη (Χωρίς Προσωπική Διαφορά)
• Σημερινή Σύνταξη: 800 €
• Ποσό Αύξησης (2,5%): 20 €
• Νέα Σύνταξη: 820 €
2. Μεσαία Σύνταξη (Χωρίς Προσωπική Διαφορά)
• Σημερινή Σύνταξη: 1.200 €
• Ποσό Αύξησης (2,5%): 30 €
• Νέα Σύνταξη: 1.230 €
3. Υψηλή Σύνταξη (Χωρίς Προσωπική Διαφορά)
• Σημερινή Σύνταξη: 1.500 €
• Ποσό Αύξησης (2,5%): 37,5 €
• Νέα Σύνταξη: 1.537,5 €
4. Σύνταξη με Μικρή Προσωπική Διαφορά
• Σημερινή Σύνταξη: 1.100 € (Πρ. Διαφορά: 15 €)
• Ποσό Αύξησης: 27,5 €
• Καθαρή Αύξηση: 12,5 € (Τα υπόλοιπα 15€ μηδένισαν τη διαφορά)
5. Σύνταξη με Μεγάλη Προσωπική Διαφορά
• Σημερινή Σύνταξη: 1.000 € (Πρ. Διαφορά: 60 €)
• Ποσό Αύξησης: 25 €
• Καθαρή Αύξηση: 0 € (Μειώθηκε μόνο η προσωπική διαφορά λογιστικά)
