ΦΑΝΑΡΙ: Η Θεία Λειτουργία στον Πατριαρχικό Ναό του Φαναρίου, παρουσία πλήθους πιστών, διπλωματικών αντιπροσωπειών και ιεραρχών, αποτέλεσε σημείο αναφοράς για τη σύγχρονη εκκλησιαστική ιστορία, καθώς το Οικουμενικό Πατριαρχείο τίμησε τα 60 χρόνια από την άρση των αναθεμάτων του 1054.
Επιμέλεια: Γιώργος Θεοχάρης
Η πράξη εκείνη, η οποία υπογράφηκε τον Δεκέμβριο του 1965, παραμένει μέχρι σήμερα το πιο καθοριστικό βήμα στην πορεία προσέγγισης Ανατολής και Δύσης.
Από την πρώτη στιγμή, ο Πατριάρχης κ.κ. Βαρθολομαίος υπενθύμισε ότι «η άρση των αναθεμάτων δεν ήταν απλώς μία συμβολική πράξη, αλλά θεμελιώδης αλλαγή σελίδας στη σχέση μεταξύ των δύο Εκκλησιών». Παράλληλα, σημείωσε ότι σήμερα, μέσα σε ένα διεθνές περιβάλλον αστάθειας, οι Εκκλησίες οφείλουν να ενισχύσουν την οδό του διαλόγου και της συνεργασίας.
Η ιστορική σημασία της επετείου
Η επέτειος των 60 ετών αποκτά ιδιαίτερο περιεχόμενο στη σημερινή συγκυρία, όπου η διεθνής χριστιανική πραγματικότητα χαρακτηρίζεται από αβεβαιότητα και θεσμική κόπωση. Το γεγονός ότι η τελετή πραγματοποιήθηκε λίγες ημέρες μετά την επίσημη επίσκεψη του Πάπα Λέοντος ΙΔ’ στο Φανάρι, θεωρήθηκε ως ένδειξη συνέχειας και ενίσχυσης της διαδρομής που ξεκίνησε το 1965.
Ο Πατριάρχης μνημόνευσε τον Πατριάρχη Αθηναγόρα και τον Πάπα Παύλο Στ’, σημειώνοντας ότι οι δύο ηγέτες επέλεξαν έναν δρόμο ενότητας σε μια εποχή ψυχροπολεμικών αντιθέσεων. Η «άρση των αναθεμάτων» δεν αποτέλεσε λεκτική συμφωνία, αλλά πράξη εκκλησιαστικού θάρρους· γι’ αυτό, όπως τόνισε, απαιτείται σταθερότητα ώστε «η ιστορική αυτή παρακαταθήκη να μην σκεπαστεί από σιωπή και αδιαφορία».
Το θεολογικό αποτύπωμα και ο διάλογος που συνεχίζεται
Ιδιαίτερο σημείο αναφοράς αποτέλεσε η αναφορά του Πατριάρχη στον αείμνηστο Μητροπολίτη Περγάμου Ιωάννη Ζηζιούλα, ο οποίος υπήρξε εμβληματική θεολογική μορφή ως πρόεδρος της διεθνούς επιτροπής διαλόγου. Ο Πατριάρχης τόνισε ότι ο διάλογος δεν είναι τεχνική συνεννόηση, αλλά πνευματικό γεγονός, που προϋποθέτει κάθαρση καρδιάς και αποδοχή λαθών.
Σύμφωνα με σχολιασμό του OrthodoxTimes, η παρέμβαση του Πατριάρχη ερμηνεύθηκε ως έμπρακτη υπενθύμιση ότι «ο διάλογος δεν τελείωσε, αλλά χρειάζεται επανακινητοποίηση», ιδιαίτερα σε μια εποχή όπου ενισχύονται μονωτικές και αμυντικές αντιλήψεις.
Η συμμετοχή εκκλησιών και διπλωματικών αντιπροσωπειών
Την τελετή τίμησαν με παρουσία υψηλόβαθμοι εκπρόσωποι, μεταξύ των οποίων:
• διπλωμάτες από Ελλάδα, Ουκρανία και Μολδαβία
• ιεράρχες από Μικρά Ασία και Μέση Ανατολή
• μέλη της τοπικής ομογένειας
Η παρουσία του διπλωματικού σώματος επιβεβαίωσε ότι οι κινήσεις αυτές έχουν και διακρατικές αναγνώσεις. Σε αναλυτικό δημοσίευμα του Vatican News επισημάνθηκε ότι η επέτειος παρέχει «θεσμική συνέχεια σε έναν επίσημο διάλογο που δεν επιτρέπεται να χαθεί λόγω πολιτικών αλλαγών».
⸻
Η εκκλησιολογική διάσταση του μηνύματος
Στην ομιλία του, ο Πατριάρχης έκανε σαφές ότι η πρόοδος των τελευταίων δεκαετιών δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη:
«Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε την υποχώρηση σε έναν πνευματικό αναχρονισμό όπου οι Εκκλησίες στρέφονται πίσω αντί προς το κοινό μέλλον».
Η άρση των αναθεμάτων δεν αποτελεί μόνο ιστορική διαδικασία συμφιλίωσης, αλλά:
• θεμελιακό ορόσημο υπέρβασης του σχίσματος,
• έμπρακτη αναγνώριση κοινής θεμελίωσης πίστης,
• εκκλησιολογική αποκατάσταση σχέσεων.
Ο Πατριάρχης τόνισε ότι ακριβώς αυτή η βάση πρέπει σήμερα να γίνει «κιβωτός ειρήνης και ευθύνης για τις επόμενες γενιές».
Η δυναμική του σήμερα
Στο τέλος της τελετής, εκπρόσωποι ιεραρχών σημείωσαν ότι «οι 60 αυτές δεκαετίες δεν σημαίνουν την επίλυση όλων των δογματικών και θεσμικών ζητημάτων, αλλά την ωρίμανση ενός διαλόγου που δεν επιτρέπεται να εγκαταλειφθεί».
Εκκλησιαστικοί αναλυτές τόνισαν ότι, μέσα στη διεθνή ένταση, η εκκλησία οφείλει να κρατήσει ανοικτά παράθυρα επικοινωνίας, ακόμη και απέναντι σε φωνές που δείχνουν αδιαφορία ή αποστασιοποίηση. Αυτό αποτελεί, σύμφωνα με παλαιούς συνεργάτες της Θεολογικής Επιτροπής, μία «ευθύνη που δεν αφορά μόνο το Φανάρι, αλλά ολόκληρο τον κόσμο της Ορθοδοξίας και της Χριστιανοσύνης».
Το παρόν ρεπορτάζ καταγράφει μία ιστορική ημέρα για την παγκόσμια ορθοδοξία. Μία ημέρα που δεν εξυμνεί απλώς το παρελθόν, αλλά θέτει επί τάπητος το τι οφείλει να γίνει στο μέλλον ώστε η πορεία προς την ενότητα να παραμείνει ζωντανή, ακέραιη και προσανατολισμένη στη μαρτυρία του Χριστού.
